De meeste voetballers die hun schoenen aan de wilgen hebben gehangen verdwijnen langzaam uit het collectieve geheugen. Roadto2010 houdt de herinnering aan deze Vergeten Voetballers levend. Deze week: oud-speler van Heracles, Darius Dhlomo.

In de jaren vijftig kwamen kort na elkaar twee zwarte Zuid-Afrikaanse voetballers bij Heracles terecht: Steve Mokone en Darius Dhlomo. Mokone trok na zijn verblijf in Overijssel Europa in. Hij speelde voor Olympique Marseille, Valencia CF en FC Barcelona. Dhlomo bleef veel langer in Twente en eindigde zijn voetbalcarrière in Enschede, waar hij nog steeds woont.

Darius Dhlomo is 26 jaar als hij eind 1957 een brief krijgt met de vraag of hij in Nederland wil komen voetballen. Op aandringen van een broer en zus gaat hij in op de uitnodiging van Heracles. De hartelijkheid waarmee hij door de blanke Hollanders wordt ontvangen, verbijstert hem. Al snel wint hij in Almelo en verre omstreken alle harten: als voetballer, als bokser én als muzikant. Op het veld is hij als linkshalf een sterke regisseur, met een machtig schot in het linkerbeen.

Ballenhok
Dhlomo’s debuut is in een wedstrijd tegen Rigtersbeek, voor 12.000 toeschouwers. Een half uur voor de aftrap is er verwarring in de kleedkamer. Darius is zoek. Alle spelers gaan zoeken. Vlak voordat de wedstrijd begint hoort Heracles-spits Joop Schuman gestommel in het ballenhok onder de eretribune.

Daar zit de Zuid-Afrikaan zich te verkleden. De man die drie dagen eerder voor het eerst in zijn leven Zuid-Afrika mocht verlaten, had als vanzelfsprekend aangenomen dat hij zich niet in een ruimte met een blanke mocht verkleden. Bedremmeld betrad hij vervolgens de kleedkamer.

Apartheid
In het Zuid-Afrika van de jaren ‘50 is apartheid aan de orde van de dag, ook in het voetbal. Dhlomo: ‘We speelden wel tegen andere niet-blanke groepen, zodat bij ons de integratie al heel vroeg begon. We ontwikkelden een eigen manier van voetballen, die verschilde van de blanken.’

‘Wij zochten onze manier en daarvoor hadden wij de blanken niet nodig. Eigenlijk waren ze door het apartheidssysteem hun eigen gevangenen, omdat ze nooit hun wereld verlieten en daarom waren wij de betere voetballers.’

Bij Heracles in Almelo wordt hij gepresenteerd als een sensatie. Dhlomo is een van de eerste donkere spelers in de Nederlandse voetbalcompetitie. Het bestuur van Almelo is trots dat zij de aanvoerder van het (zwarte) Zuid-Afrikaanse voetbalelftal hebben gecontracteerd.

Agressieve speelstijl
In Nederland groeit Dhlomo uit tot een fenomeen. Hij brengt een nieuwe, agressieve speelstijl in de Nederlandse competitie. Daarnaast introduceert hij de pass met de buitenkant van de voet, de karakteristieke trap die later een van de handelsmerken van Johan Cruijff werd.

Dhlomo speelt bij Vitesse Arnhem, DHC Delft, Tubantia Hengelo en voor de Enschedese Boys. Bij de laatste ploeg speelt hij samen met de legendarische voetballer Abe Lenstra. Het is Lenstra die hem op ouderwetse Friese doorlopers leert schaatsen tijdens één van de vele koude winters in Nederland.

Hoewel Dhlomo bij veel andere ploegen speelt, blijven de jaren in Almelo voor hem het “turning point” in zijn leven. De ploeg heeft zijn hart “zwart-wit gekleurd”.

Bokser
Darius Dhlomo maakt niet alleen naam als voetballer. Ook in de boksring staat hij zijn mannetje. Als prof bokste hij 14 partijen waarvan hij er 11 won, 2 verloor en 1 die onbeslist eindigde.

‘De combinatie van voetbal en boksen is nu ondenkbaar, maar toen kon dat nog,’ zegt Dhlomo. ‘Ik was Zuid-Afrikaans kampioen in het halfzwaargewicht en heb in Nederland nog een aardig centje kunnen bijverdienen met boksen. De legendarische Rotterdammer Theo Huizenaar was mijn trainer en trad tevens op als promotor. Hij heeft al met al zo’n 15 partijen voor me geregeld.’

In avonduren studeert hij aan de sociale academie in Hengelo. Na zijn voetbalcarrière werkt vestigt hij zich in Enschede. Omdat Dhlomo lid is van het ANC kan hij niet naar Zuid-Afrika terugkeren. Hij is werkzaam als leraar en welzijnswerker. Daarnaast zit hij acht jaar namens de Partij van de Arbeid in de gemeenteraad van Enschede.

Nelson Mandela
Pas in 1992 krijgt Dhlomo voor het eerst toestemming om zijn vaderland te bezoeken, na 34 jaar afwezigheid. Hij kreeg zelfs geen toestemming om bij de begrafenis van zijn twee broers en zus aanwezig te zijn. Tijdens zijn eerste bezoek aan Zuid-Afrika ontmoet hij Nelson Mandela.

‘De ontmoeting met Mandela was het hoogtepunt van mijn bezoek aan Zuid-Afrika. Ik heb hem gesproken op een receptie die ter ere van de fusie van twee kranten werd gegeven. Hij herkende me onmiddellijk. Als sportliefhebber had Mandela in de gevangenis gelezen over de partijen die ik had gebokst. Hij wist ook dat ik naar Nederland was gegaan en wat ik hier heb gedaan.’

‘Ik vond het opmerkelijk, dat veel mensen mij nog kenden. Ook jongeren, hun ouders hadden over mij verteld. Vooraf was ik best een beetje zenuwachtig. Ik ben tenslotte 34 jaar weggeweest en wist niet hoe men op mijn verschijning zou reageren.’

Tegenwoordig profileert Dhlomo zich vooral als jazzmuzikant. Met zijn band (“Darius Dhlomo and his swinging-4”) treedt hij nog regelmatig op.

WK in Zuid-Afrika
De nu 78-jarige oud-voetballer is blij dat het WK dit jaar in Zuid-Afrika plaatsvindt. ‘De cirkel is voor mij nu rond. Wij kunnen nu laten zijn dat we één volk zijn, zwart en wit. Hier heb ik mijn hele leven voor gevochten.’

Vandaag zendt NCRV Netwerk een bijzondere reportage uit over Darius Dhlomo. Hierin blikt hij terug op zijn leven en kijkt hij vooruit naar het WK voetbal, dat volgende maand in Zuid-Afrika begint.

“De zingende boksende voetballer van Almelo” wordt op vrijdag 14 mei om 20.25 uur uitgezonden op Nederland 2.

In het najaar verschijnt een biografie over Darius Dhlomo, geschreven door Wim Coster en Ben Siemerink.

Naschrift: De citaten van Darius Dhlomo zijn afkomstig uit De Twentse Courant Tubantia.