Dat het WK op Afrikaanse bodem plaatsvindt, zorgt wereldwijd voor de nodige ophef. Zuid-Afrika zou niet in staat zijn om een dergelijk toernooi te organiseren, de arme bevolking profiteert er niet van en de criminaliteit tiert er welig. Onterecht, meent Bart Luirink, hoofdredacteur van ZAM Magazine.

De verhalen over de economische impact van het WK zijn inmiddels danig getemperd. Het WK levert geen miljarden euro’s op en het is de vraag of de arme bevolking er überhaupt een graantje van kan meepikken. Waar ooit werd gesuggereerd dat het WK een groots feest wordt voor de Zuid-Afrikanen, is het meer en meer duidelijk dat de FIFA alle touwtjes strak in handen houdt.

In en rondom de tien stadions zijn het de FIFA en haar “partners” die de dienst uitmaken. Zij regelen de verkoop van etenswaren, de accommodaties en het vervoer. Voor de lokale ondernemer valt er weinig tot geen eer aan te behalen. Via talloze regels worden zij tot ver buiten de omheiningen van het stadion verdreven.

‘Die problemen zijn er zeker en het is ook een schandelijke manier hoe de FIFA met de mensen omgaat’, zegt Bart Luirink, hoofdredacteur van ZAM Magazine en al 17 jaar woonachtig in Zuid-Afrika. ‘Maar het is niet de algemene tendens die er heerst onder de Zuid-Afrikanen. Overal om mij heen zie ik vlaggetjes van het WK en mensen in voetbalshirtjes. Iedereen is juist positief over het WK.’

Kritisch
Het is volgens Luirink ook niet zo dat de mensen bij de pakken neerzitten. Het WK lééft in Zuid-Afrika. ‘Het gros van de mensen beseft dat ze niet rijk worden van het WK. Ze zijn zich daar degelijk van bewust. Zuid-Afrikanen zijn over het algemeen kritisch ingesteld. Dit komt niet echt als een verrassing voor de mensen.’

Volgens Luirink grijpen de Zuid-Afrikanen het WK juist aan als een kans om te laten zien waartoe ze in staat zijn. Om te laten zien dat Afrika een groot evenement kan organiseren. Het WK is een middel om het zelfvertrouwen van een zwaar beschadigd land op te krikken.

Rassenkwestie
Zuid-Afrika is vooral beschadigd vanwege de apartheid. Rassenproblematiek is dan ook een gegeven waar tijdens dit WK naar gekeken wordt, zeker na de moord op de extreemrechtse Afrikaner Eugène Terre’Blanche. Luirink ziet dit anders. ‘Er is na de moord veel in de media geschreven over de rassenkwestie en dat deze weer opgelaaid zou zijn. Dat is niet waar.’

‘Het is relatief rustig gebleven en bovendien is de kwestie Terre’Blanche niet representatief voor het rassenprobleem in z’n algemeenheid. Die problemen zijn anders van aard. Ik verwacht niet dat er problemen ontstaan vanwege de rassenkwestie.’

Ook op het gebied van veiligheid zijn er twijfels. Overal zijn geluiden te horen dat supporters moeten uitkijken als ze komende zomer het WK bijwonen. Luirink: ‘Er zullen vast wel supporters worden beroofd. Zuid-Afrika is niet het veiligste land, maar zeker ook niet het onveiligste. Bovendien vang ik signalen op dat de politie overal goed geïnfiltreerd is en ik verwacht niet dat er veel problemen ontstaan. Bij andere grote evenementen als het WK Rugby en de Confederations Cup ging het ook goed.’

Erfenis
Een belangrijk aandachtspunt is de erfenis die het WK achterlaat als de WK-karavaan Afrika verlaat. De regering heeft veel geld in het toernooi gestoken. Zo is de staat voor 90 procent financier van onder andere alle stadions. Vier jaar geleden had organisator Duitsland met 40 procent een veel minder groot aandeel. De rest werd betaald door voetbalclubs en andere externe partijen.

Volgens Luirink zit daar het grote omslagpunt. ‘Het is belangrijk dat de investeringen doorgaan. Investeringen in onderwijs, de gezondheidszorg en de werkgelegenheid. Het WK kan hier een mooie aanzet toe zijn. Als dat niet gebeurt na het WK, kan er wel eens grote onvrede zijn.’

‘Als mensen zien dat de zorg en het onderwijs niet verbeteren en dat de werkgelegenheid niet toeneemt kan het voor scheve gezichten zorgen. Er is dan wel enorm veel geld aan het WK besteed, maar niet aan andere zaken die het land vooruit helpen.’

Positief
Wellicht is de gedachtegang van Luirink te optimistisch. ‘Maar’, zo licht hij toe, ‘als ik naar de geluiden om mij heen kijk dan kan ik niet anders dan positief zijn. Misschien dat het WK in geld niet heel veel oplevert, maar als het WK een aanzet is tot verbeteringen die daarna worden doorgevoerd dan is dat misschien ook veel waard. Dit is een goed moment om als Afrika te laten zien dat ze ergens toe in staat zijn.’