Op weg naar het wereldkampioenschap in Zuid-Afrika vormt het boek Africa United de ultieme voorbereiding op het WK 2010. Afrikaanse journalisten en fotografen vertellen in woord en beeld hun verhaal over Afrikaans voetbal. Zij laten hun stem horen en een ander gezicht van Afrika zien. Roadto2010.nl blikt iedere week vooruit op één van de verhalen. Aflevering 1: Espera Donouvoussi.
Magie en voetbal. Twee onderwerpen die je niet zo snel associeert met elkaar, maar in Afrika denken ze daar heel anders over. Op dit continent hebben teams er alles voor over om een wedstrijd winnend af te sluiten en daarbij wordt vaak de hulp ingeroepen van zwarte magie. Sappen van bladeren en wortels, dierenbloed, potjes, pannen, vreemde hoofddeksels, voorwerpen begraven op het kerkhof, je kunt het zo gek nog niet bedenken of de Afrikanen gebruiken het uit om een wedstrijd te beïnvloeden. Fervente voetbalsupporters zien dit geloof als oplossing voor problemen en uitdagingen.
Espera Donouvossi heeft een hoofdstuk in het boek gewijd over Afrikaanse tovenaars, die magie inzetten om antwoorden te krijgen op de vele vraagstukken van het leven. Hij noemt in het boek ‘Africa United’ talloze voorbeelden van het gebruik van zwarte magie. Want de Afrikanen kunnen niet zonder ceremoniën, rituelen en offers om de hulp van de voorouders en de zege van de goden af te smeken, maar deze zwarte magie heeft ook een keerzijde. Volgens Espera moet er, nadat de tovenarij is voltooid, een opoffering plaatsvinden. Op dit gebied heeft hij vele interessante anekdotes.
‘Togo had dit aan zichzelf te danken’
Hij vertelt het verhaal over de Togolese selectie. In de aanloop naar de Afrika Cup namen Angolese rebellen de spelersbus van de nationale voetbalploeg van Togo een kwartier lang onder vuur. Drie leden van de selectie overleefden de aanslag niet. Volgens Espera is het zeer waarschijnlijk dat Togo, voor de aanslag, bepaalde magie heeft uitgevoerd om goed voor de dag te komen in de belangrijke eerste wedstrijd tegen Ghana. Maar met het oproepen van duistere krachten moet er namelijk ook iets worden opgeofferd. Het vervolg moge duidelijk zijn: Togo werd onder vuur genomen door een rebellenleger en moet zich terugtrekken uit het toernooi. ‘They had to sacrifice’, aldus Espera.
Op de vraag waarom Afrikanen magie uitvoeren, terwijl het risico groot is dat je iets belangrijk verliest komt er een kleine glimlach op het gezicht van de journalist: ‘Football is our life!’ Hij legt uit: ‘Het risico is groter dat je iets verliest dat belangrijker is dan het winnen van een wedstrijd, maar voor velen is voetbal prioriteit nummer één. Het winnen van een voetbalwedstrijd is enorm belangrijk. ’ Het is duidelijk: Afrikanen zijn voetbalgek en bekommeren zich niet om de risico’s en de opofferingen van zwarte magie, maar de voorbeelden die Espera vervolgens toont de keerzijde van het gebruik van zwarte magie.
De teloorgang van Afrikaans hoop
‘Het verhaal van El-Hadji Diouf is het verhaal van een gevallen voetballer. Deze Senegalees kent een opmerkelijk verloop van zijn carrière. Het begint allemaal voor de aanvang van de Afrika Cup van 2002. Diouf laat zich ‘betoveren’ door een maraboe, een soort medicijnman. Het vervolg is dat Diouf de sterren van de hemel speelt op de Afrika Cup en daar tweede wordt met Senegal.
Hij wordt zelfs gekroond tot Afrikaans voetballer van het jaar, het is duidelijk dat zijn ster reizende is en dat Afrika de hoop heeft op een nieuwe, grote speler. Ook op het WK van 2002 speelt hij groots. Senegal weet zelfs de kwartfinale te halen, wat de grootste verrassing is van het toernooi en hij speelt zich in de picture van enkele grote clubs. Vervolgens vertrekt hij naar de Engelse grootmacht Liverpool. Na de successen wil de maraboe zijn geld zien, immers is hij verantwoordelijk voor de zegetocht van de Senegalees, aangezien hij Diouf betoverd heeft. Diouf besluit hem niet te betalen.
Wat volgt is de teloorgang van de speler. Hij komt alleen maar negatief in het nieuws, onder meer door spuugincidenten en hij laat zich racistisch uit tegen een ballenjongen. Maar bovenal blijkt Diouf niet de wereldspeler te zijn waar heel Afrika op wacht, maar hij verprutst zijn carrière. Waar vele Afrikaanse voetballers als Adebayor, Drogba en Eto’o bekende Europese toppers zijn geworden, speelt El-Hadji Diouf achtereenvolgens bij Bolton Wanderers, Sunderland en Blackburn Rovers, allemaal Engelse middenmotors. Waar velen Diouf bestempelden als dé nieuwe Afrikaanse ster is zijn carrière alleen maar flink achteruitgegaan. Je vraagt je af of dit allemaal toeval is en wat er gebeurd zou zijn als Diouf ‘de maraboe wél had betaald.’
Boetedoening
Volgens Espera moet er dus iets belangrijks worden opgeofferd om te kunnen profiteren van de krachten van de zwarte magie. Als de opoffering heeft plaatsgevonden dan gaat het succes namelijk onverminderd door. Hij noemt het voorbeeld van de Beninse selectie onder twintig jaar: ‘Op de African Youth Cup van 2004 speelt Benin zijn eerste groepsduel tegen Nigeria en deze gaat verloren met 3-0.
Een dag na de wedstrijd gebeurd er iets vreselijks met een speler van het elftal van Benin. Keeper Samiou Yessoufou wordt vermoord. De moordenaar zou zijn mobiele telefoon willen hebben, maar Yessoufou weigert deze af te staan en vervolgens bezwijkt hij aan de verwondingen van de steekpartij. Benin (een sterk voodoo-land) zou voorafgaand aan de Afrika Cup magie hebben gebruikt om het toernooi te beïnvloeden, maar moest daardoor wel hun eigen keeper opofferen.
Na de dood van Yessoufou moet het elftal het toernooi verder spelen en prompt wint Benin met 4-1 van het sterke Ivoorkust en speelt het gelijk tegen Mali. Hierdoor plaatst het land zich voor de halve finale van de African Youth Cup en mag het zelfs uitkomen op het WK voetbal tot twintig jaar. Een prestatie van formaat voor de jongemannen van Benin.
Espera neemt ons mee naar Zambia: in 1993 is Zambia hard op weg om zich voor het eerst te plaatsen voor het WK 1994 in Amerika. Zambia is zeer verrassend groepsleider, aangezien de ploeg, het veel sterkere geachte, Marokko al heeft verslagen met 2-1 en moet dan naar Senegal vliegen om daar de tweede match te spelen. Helaas zal het toenmalige elftal daar nooit aankomen, want onderweg krijgt het vliegtuig kuren, stort het neer en verongelukken alle dertig passagiers.Er heerst totale ongeloof in het land, maar een aantal maanden later wordt de match alsnog overgespeeld.De uitslag wordt 0-0 en uiteindelijk weet Zambia zich niet te kwalificeren voor het WK.
Een bittere pil voor de Zambianen, want niet alleen zijn zij niet door naar het WK, maar hebben zij ook nog een compleet elftal verloren zien gaan. Een behoorlijke boetedoening dus, maar na deze opoffering komen de successen even hard terug. De Koperen Kogels weten de tweede plek te behalen op de Afrika Cup van 1994, een prestatie waar nooit iemand rekening mee had gehouden. Het moge duidelijk zijn dat de Zambianen vooraf aan de match tegen Senegal zwarte magie hebben uitgevoerd en dat ze het vliegtuig met het complete elftal moesten opofferen. De boetedoening was ingelost en het team behaalde een onmogelijke tweede plek op de Afrika Cup.’
Eigen grondgebied
De Afrikaanse landen hebben, naast de opoffering, nog een probleem als het gaat om voodoo, juju en andere zwarte magie. Espera: ‘Het werkt alleen in eigen land, al denken de medicijnmannen daar anders over. Ik zal het voorbeeld noemen van Benin. Zij moesten in 2006 en 2008 en 2010 kwalificatiewedstrijden spelen om de Afrika Cup. Drie van de twaalf uitwedstrijden gingen gewonnen en op eigen grondgebied wonnen de Beniners acht van de twaalf thuiswedstrijden. Opmerkelijke resultaten, die het inderdaad doen lijken dat de tovenarij alleen in eigen land werkt,’ zegt Espera.
Hij vertelt de woorden van Ibrahim, een jongeman uit Ghana die hij heeft geïnterviewd: ‘Als Afrikaanse gris-gris, en zeker Ghanese, de oceaan oversteken naar andere werelddelen, verliezen ze hun kracht. Dit keer blijven ze dicht bij huis en tegen niet-Afrikaanse landen zijn ze gegarandeerd effectief. Hoe dan ook, de wereldcup blijft in Afrika!’
Ook Espera zelf denkt dat een Afrikaans land wereldkampioen gaat worden, omdat het voetbalcircus op Afrikaans grondgebied gehouden wordt. Alleen al omdat het kampioenschap nu op de harde, door de voorouders en de goden gezegende grond van Afrika gespeeld wordt, zijn alle middelen om te winnen geoorloofd: ‘De Afrikaanse voetbalsupporters zijn ervan overtuigt dat wij dit WK kunnen winnen. Zij verwachten dat niemand ons kan stoppen, helemaal niet met de hulp van zwarte magie.’
Het boek ‘Africa United’ verschijnt half april. Volgende week deel 2 waarin Tadele Assefa centraal staat. Hij heeft een hoofdstuk in het boek gewijd aan Haile Gebreselassie.
