Foto: Michael Tsegaye/Twenty Ten
Tekst: Esperea Donouvoussi/Twenty Ten

Juju, oftewel zwarte magie, had het ‘geheime’ wapen moeten worden voor de Afrikaanse WK-deelnemers. Maar stuk voor stuk stelden ze teleur. Toch is dat voor veel Afrikanen nog geen reden om de goden bij het huisvuil te zetten. Want als je juju doet, moet je het wel goed doen.

De prestaties van de Afrikaanse teams die hebben deelgenomen aan het WK van 2010 waren buitengewoon teleurstellend. Zelfs Ghana, dat alles in zijn mars had om de uitdaging op te nemen, zag alle hoop weggevaagd na de hand van Luis Suarez, de aanvaller van Uruguay.

Heel Afrika hoopte dat de Afrikaanse goden hun invloed zouden uitoefenen ten gunste van hun teams in het eerste WK dat op de ‘heilige’ grond van de voorouders werd gehouden. Maar helaas…

Ongeloof en schaamte

Dit falen leidt tot een fundamenteel probleem voor het Afrikaanse voetbal: is het misschien niet hoog tijd dat het haar geloof in de kracht van tovenarij en zwarte magie afzweert als middel om de tegenstander te verslaan? Waarom zou je blijven geloven in iets dat blijkbaar toch niet de gewenste resultaten kan boeken?

Maar de voorstanders van tovenarij en zwarte magie zuiveren al snel hun naam door erop te wijzen dat de spelers de principes en belangrijke aanwijzingen voor het gebruik van ‘juju’ niet in acht hebben genomen. Het ongeloof, de hypocrisie en de schaamte over de spirituele waarden hebben de woede opgewekt van de Afrikaanse goden die uiteindelijk hun voetballers overlieten aan hun lot, zeggen ze.

Dierenbloed en mensenzweet

Nouffou, een oude Burkinees, en groot fan van het nationale elftal, stelt het gedrag van de spelers aan de kaak aangezien zij een wedstrijd wilden winnen, maar weigerden om de aanwijzingen van de toverdokters in acht te nemen. ‘De Wake (de naam die in Burkina-Faso wordt gebruikt voor zwarte magie) liegt nooit als je de principes respecteert’, verzekert hij ons.

Het is waar dat de spelers geweigerd hebben om deel te nemen aan bepaalde rituelen die voor de wedstrijden waren gepland. Volgens Jeremy Ouedraogo, een Burkinese sportjournalist met veel kennis over zwarte magie in het voetbal, weigerden de spelers om bepaalde brouwsels te drinken die hen werden aangeboden. Volgens Ouedraogo waren de drankjes bereid op basis van de schors van bomen, dierenbloed, menselijk zweet en boomwortels. De misselijkmakende geur de mengesels verspreidden, zorgde ervoor dat de spelers weigerden ze te drinken.

Nachten doorbrengen in het bos, uren onder water liggen in een rivier en het bloed drinken van kadavers van honden of katten waren andere rituelen die door de spelers werden geweigerd uit religieuze of hygiënische overwegingen.

De oude Nouffou noemt dat ‘ongehoorzaamheid aan de regels en voorschriften van traditionele geneeskunst.’ Dah Bigo, een traditionele voodoo-tovenaar uit Benin, is onverzettelijk op dit punt: ‘Als je de voorschriften van een ‘blank’ medicijn niet in acht neemt, dan zul je niet genezen. Als je inbreuk maakt op de regels en aanbevelingen van de traditionele geneeskunst, dan is het ook niet mogelijk om positieve resultaten te boeken.’

De woede van de goden

De straf die de goden uitdeelden onder de Afrikaanse teams op het WK kan niet alleen worden verklaard door de weigering van de spelers om de voorschriften van de tovenaars op te volgen. Volgens sommige ‘spirituele analisten’ zou het teken van het kruis dat sommige spelers maken wanneer ze binnenkomen de goden irriteren en jaloers maken.
Armand Fidematin, een socio-antropologische gids in het museum van Benin, deelt die mening. Hij beschouwt de huidige stand van zaken als een vorm van hypocrisie. ‘Als je je schaamt voor je spirituele wortels en die opgeeft voor een zogenaamde ‘moderne’ godsdienst, dan ontstaat er een geloofscrisis en kun je geen hulp meer verwachten van een god waarin je niet gelooft. De goden in Afrika zijn woedend omdat ze ten onrechte zijn verlaten’, legt hij uit.

‘Gij zult geloven in één God en Hem aanbidden, de Almachtige Vader’, zegt de Bijbel. Waarom zouden de Afrikaanse goden die exclusiviteit ook niet opeisen?

Geen spirituele stadions

De jaloezie van de goden en het feit dat de voorschriften niet in acht zijn genomen, zijn helaas niet de enige factoren die het falen van de Afrikaanse teams verklaren.
Dag Avimandje, een traditioneel genezer uit het zuiden van Benin, die landelijk bekend is vanwege zijn anti-tovenaars brigade, meent dat er een verkeerde basis is gelegd en dat er geen spirituele voorbereidingen zijn getroffen voor het grote toernooi in Zuid-Afrika. ‘

Voor de eerste steen van de stadions werd gelegd hadden de goden moeten worden aangeroepen en erbij betrokken worden’, zegt hij.
Volgens hem had die spirituele voorbereiding de goden gunstig gestemd ten aanzien van de Afrikaanse vertegenwoordigers tijdens het illustere WK.

Avril Joffe, een blanke Zuid-Afrikaner die alles in het werk heeft gesteld om met haar hele familie aanwezig te zijn bij de wedstrijd tussen Ghana en Uruguay, betwijfelt dit. Zij meent dat men ook zelf alles in het werk moet stellen om vakmanschap te verwerven tijdens kritieke momenten, zoals de penalty die Ghana in de laatste minuut miste.
‘De goden kunnen helpen en juju kan nuttig zijn in het voetbal’, geeft ze toe, voor ze tot de conclusie komt die wel eens een nauwkeurige analyse zou kunnen zijn van het probleem rond het Afrikaanse voetbal: ‘Maar de goden zullen nooit neerdalen uit de hemel om in de plaats van de mensen te gaan spelen.’