Foto: Amos Gumulira/Twenty Ten

Steeds meer Afrikaanse voetballers zoeken hun heil buiten het continent. De Oegandese journalist Joseph Opio ziet de uittocht als een vorm van exploitatie door het Westen. Na deel 1 nu het tweede deel van zijn verslag.

Door Joseph Opio/New Vision/Twenty Ten

Terwijl Sagna Frankrijks rechterflank verdedigt, bemant een landgenoot de andere zijde. Patrice Evra, de linksachter, is de zoon van een Senegalese vader en een Kaapverdiaanse moeder. Anders dan Sagna is de aanvoerder van het Franse team geboren en getogen in de Senegalese hoofdstad Dakar en verhuisde van daar naar Frankrijk.

‘Ik ben opgegroeid in een Senegalese cultuur,’ heeft Evra ooit verklaard. ‘Maar mijn vader was een diplomaat en we verwesterden al snel.’ Over zijn besluit Frankrijk te vertegenwoordigen, vertelt hij: ‘Ik had een aanbieding om voor Senegal te spelen. Maar mijn vader adviseerde me mijn hart te volgen. Ik koos Frankrijk.’ Dat besluit werd in zijn vaderland niet goed ontvangen. ‘Ik kreeg het zwaar te verduren in Senegal. Ik werd een door geld geobsedeerde landverrader genoemd.’

Frans beleid Senegal en andere Afrikaanse landen hebben uiteraard altijd sterke bedenkingen gehad bij wat zij beschouwen als geïnstitutionaliseerd Frans beleid voor het plunderen van Afrikaans voetbaltalent. Dat is gedeeltelijk waarom Senegals verbluffende 1-0 overwinning op Frankrijk in de openingswedstrijd van het WK in 2002 zo uitzinnig werd gevierd. De overwinning werd gezien als een daad van ongehoorzaamheid en een klap in het gezicht van een superieure en harteloze imperialist.

Naast Sagna en Evra staat het Franse team in Zuid-Afrika bol van andere Afrikaanse exportproducten. Reservekeeper Steve Mandanda is geboren in Kinshasa, in de Democratische Republiek Congo. In 2008 kwam Mandanda uit voor het land dat hem had geadopteerd, tegen het land waarin hij was geboren. Wat die wedstrijd zo’n internationale aanfluiting maakte, was echter het feit dat Mandanda’s jongere broer, Parfait, aan de andere kant keepte voor DR Congo.

Misschien terecht hielden de broers beiden het doel schoon en eindigde de wedstrijd in 0-0. Het besluit van de oudere Mandanda om voor Frankrijk te spelen, heeft hem voorspelbaar genoeg binnen zijn familie de dubieuze bijnaam “Frenchie” opgeleverd.

‘Partners in crime’
Het team van Raymond Domenech telt nog veel meer spelers van Afrikaanse herkomst. Alou Diarra stamt uit Senegal; Abou Diaby en Djibril Cissé zijn van Ivoriaanse afkomst; Sidney Govou komt uit Benin en door de aderen van André-Pierre Gignac stroomt Algerijns bloed. Gignac is reserve-aanvaller en het is twijfelachtig of hij dezelfde indruk zal maken als de laatste Algerijnse importspeler van Les Bleus.

Zinedine Zidane bracht Frankrijk de meest dominante positie in het wereldvoetbal, een positie die misschien alleen wordt overschaduwd door de overwinning van Senegal acht jaar geleden. Zidanes ‘partners in crime’ indertijd waren Marcel Desailly, Patrick Vieira en Claude Makélelé, allemaal geboren in Afrika.

Desailly kwam in Ghana ter wereld als Abbey Odenke. Hij veranderde zijn naam toen zijn moeder trouwde met het hoofd van het Franse consulaat in Accra. Desailly en zijn broers en zussen werden allemaal geadopteerd voordat het gezin naar Frankrijk verhuisde, de toekomstige verdediger was toen vier jaar oud. Vieira werd in Senegal geboren als kind van Kaapverdiaanse ouders. Makélelé, wiens naam “lawaai” betekent in het Lingala, is oorspronkelijk afkomstig uit Kinshasa. Zijn vader vertegenwoordigde de DR Congo.

Franse triomf
Dat Les Bleus zo sterk afhankelijk zijn van de Afrikaanse lopende band van eenvoudig te plunderen talent, werd de rest van de wereld pas duidelijk na de Franse triomf op het WK van 1998. Maar oplettende voetbalkenners weten dat Frankrijk dat spel al een tijdje speelt. De geweldige Just Fontaine (Marokko), Jean Tigana (Mali), Basile Boli (Ivoorkust)… Les Bleus doen het keer op keer!

Niet dat Frankrijk zich als enige WK 2010-deelnemer schuldig maakt aan het schaamteloos roven van spelers. Portugal zal vastbesloten zijn Eusébio’s heldendaden in Zuid Afrika te evenaren. En om dat te realiseren wordt de Selecção gecoacht door de in Mozambique geboren Carlos Queiroz.

Queiroz heeft in zijn team slechts een enkele speler van Afrikaanse afkomst, de rechtsachter Miguel, wiens ouders afkomstig zijn uit Kaapverdië. Miguel zou worden vergezeld door Nani en Jose Bosingwa (respectievelijk geboren in Kaapverdië en de DR Congo), maar beiden zijn ongelukkigerwijs geblesseerd.

Koloniaal beleid
Dat Portugal en Frankrijk hebben geprofiteerd van Afrikaans talent terwijl de andere koloniale heerser, Engeland, dat niet heeft gedaan, is het gevolg van het afwijkende koloniale beleid van deze laatste. De Fransen streefden een assimilatiebeleid na, waarbij inwoners uit de koloniën werden behandeld als volwaardige Franse burgers. Uit onderzoek is zelfs gebleken dat in 1938 147 Afrikaanse voetballers in de Franse eerste en tweede divisies speelden.

Frankrijks assimilatie-ideologie maakte dat de Fransen niet aarzelden spelers uit de koloniën op te nemen in het nationale team, zoals in het geval van Larbi Ben Barek uit Marokko, die Frankrijk in de jaren ‘30 en ‘40 vertegenwoordigde. Als gevolg van het assimilatiebeleid onderhield Frankrijk ook na de zelfstandigheid nauwe banden met de voormalige koloniën.

Een variant van dezelfde ideologie bestaat in het moderne Frankrijk, waar immigranten uit het voormalige Franse rijk officieel worden beschouwd als Frans, ongeacht ras of etniciteit. In scherp contrast daarmee streefde Engeland tijdens het kolonialisme niet zulke idealen na. De enigszins terughoudende opstelling van de Britten leidde vaker tot indirect bestuur. Deze neiging tot separatie in plaats van assimilatie is misschien de reden dat Engeland niet net als Frankrijk koloniale burgers of hun afstammelingen heeft ingezet voor het behalen van voetbalglorie.

Bizarre speling van het lot
Moderne trends leiden er echter toe dat Afrikaans talent tegenwoordig niet uitsluitend door kolonialisten wordt weggekaapt. Duitsland heeft Ghana nooit gekoloniseerd, maar Coach Joachim Löw kwam in Zuid-Afrika aan met in zijn kielzog de Ghanees Jérôme Boateng. Geboren als kind van een Ghanese vader die in 1980 naar Duitsland emigreerde, heeft Jérôme een halfbroer, Kevin-Prince, die besloot zijn land van afkomst te vertegenwoordigen.

Door een bizarre speling van het lot kwamen Duitsland en Ghana tegen elkaar uit in Groep D. Een ironische grap van de lotingcomputer waardoor twee broers tegen elkaar ten strijde trekken in de laatste wedstrijd van hun groep, als een bizarre herhaling van de schijnwedstrijd van de Mandanda-broers.

Voor Afrikanen die nog altijd verbitterd zijn over de exploitatie onder het Europese imperialisme, is dit opnieuw een bewijs van het feit dat Afrika er jaren na het koloniale tijdperk nog niet in is geslaagd de plunderpraktijken van het Westen een halt toe te roepen.