Foto: Leonard Fäustle

De achterbuurten van Johannesburg, de zogeheten townships, staan vooral bekend als onveilig gebied. De jeugd hangt op straat en toeristen worden beroofd. Maar dit is niet altijd het geval. In Tembisa doet men er alles aan om de jongeren van de straat te houden door middel van sport. ‘Veel meiden gaan na schooltijd naar jongens toe en hebben seksueel contact, omdat ik moet sporten heb ik daar helemaal geen tijd voor.’

Door Esperanza Claasen

Een township zoals je ze zoveel ziet in Johannesburg. Op het eerste gezicht is er niets bijzonders aan Tembisa. Het is na Soweto het grootste township van Johannesburg en naar schatting wonen er zeker één miljoen mensen. Op straat is het een drukte van jewelste. Overal zie je spelende kinderen, fruitverkopende vrouwen, toeterende taxichauffeuren en mannen die je alles willen verkopen wat je op dat moment nodig hebt. Eén grote chaos, dat is misschien wel de beste omschrijving voor Tembisa.

Je vindt deze wijk aan de rand ten oosten van Johannesburg en veel bewoners zijn hun buurt nog nooit uit geweest. Waarom zouden ze ook? Tembisa heeft alles wat een mens nodig heeft. Er zijn scholen, ziekenhuizen, bioscopen en levenswaren kun je op elke hoek van de straat kopen. Maar wat je vooral regelmatig in Tembisa tegenkomt zijn sportvelden.

Vijf sporten
Sport speelt een grote rol in Tembisa en de bewoners zetten zich volop in om lichaamsbeweging te stimuleren bij de jeugd. Sammy Chauke is zo’n persoon. Sport is zijn leven en hij is er dagelijks mee bezig om vooral kinderen te ondersteunen bij het uitoefenen van hun favoriete sport. Sam, zoals hij door iedereen wordt genoemd, is coach bij maar liefst vijf verschillende sporten: voetbal, netbal (een erg populaire sport in Zuid-Afrika. Het is korfbal, met als enige verschil dat netbal alleen door meisjes gespeeld wordt), volleybal, basketbal en hockey.

Die laatste sport beoefent hij zelf ook actief. Na het trainen van al die verschillende teams werkt hij ook nog als sportcoach op Isekelo Primary School, een basisschool in de township. ‘Omdat de meeste scholen veel te weinig met sport doen hoop ik een steentje bij te kunnen dragen om kinderen enthousiast te maken voor sport.’

Sportief
Op Isekelo School lijkt dat aardig te lukken. Een paar keer per week doet Sam leuke bewegingsspelletjes met de kinderen die daar echt naar uit lijken te kijken. Ze gaan fanatiek op in het spel, maar geven elkaar ook een schouderklopje als het even niet goed gaat. Winst of verlies, het maakt niet uit, alles wordt even sportief opgevat.

En niet alleen de kinderen maken zich enthousiast als het gaat om sport. Op Tembisa Highschool zijn de jongeren ook actief bezig met het beoefenen van sport. Op de school zelf is er een atletiekruimte en zijn er sportvelden. Tehlohonolo Moiloba (19) maakt veel gebruik van die gelegenheid. Hij kent veel jongeren van zijn eigen leeftijd die alleen maar op straat rondhangen en drugs gebruiken. Zelf ziet hij sport als een middel om de jeugd van de straat te houden.

Geen tijd
‘Als ik niet zou sporten zou ik waarschijnlijk ook langs de straat hangen en drugs gebruiken en daarnaast is het ook nog een erg gezonde bezigheid’, weet Tehlohonolo. Rosina Nqolomi (18) kan dat bevestigen. Ze is ook een student en een fanatieke netbalspeelster. Minimaal drie keer per week is Rosina met netbal bezig. Ze ziet het als een zinvolle tijdbesteding na schooltijd. ‘Veel meiden gaan na schooltijd naar jongens toe en hebben seksueel contact, daar heb ik nu helemaal geen tijd voor.’ Ze vertelt ook dat ze met drie vriendinnen in een netbalteam zat, maar alle drie de meiden werden zwanger. Met netbal zijn ze allemaal gestopt.

Bij Tembisa Hockeyclub heeft Sam de 16-jarige Thabiso Pokotsa leren kennen. Een gemotiveerde scholier die op zijn veertiende al op hoog niveau hockeyde, met zijn team staat hij derde in de ranglijst van Johannesburg. ‘Ik hoop dat ik nog beter word en ooit kampioen word met mijn ploeg’, vertelt Thabiso. Dat zijn mooie dromen die soms ook tot werkelijkheid komen. Ook Jackson van Tonder Chaucke (25) droomde vroeger van het kampioenschap. Jackson, geboren en getogen in Tembisa, was op zijn negende al veel bezig met boksen in de sportschool van zijn oom Malon. Zijn reden om te gaan boksen was in eerste instantie uit zelfverdediging, maar zijn oom zag echter al snel dat Jackson een groot talent was en hij regelde wedstrijden voor hem.

Olympische spelen
‘Ik won iedere match in Tembisa door al mijn tegenstanders knock out te slaan’, blikt Jackson terug op de straatgevechten waar hij vanaf zijn twaalfde aan mee deed. Bij de Common Wealth Games van 2006 in Melbourne en de All African Games van 2007 in Algiers wist Jackson beide keren zilver te winnen. Maar hoogtepunt uit zijn carrière is toch wel zijn deelname aan de Olympische spelen van 2008 in Beijing.

‘Meedoen aan de Olympische Spelen is toch wel het hoogst haalbare, maar helaas viel ik niet in de prijzen’, aldus de licht teleurgestelde bokser. Jackson woont nog steeds in Tembisa en hij wil er ook niet weg. Zijn familie woont hier en zijn vrienden kan hij nu iedere dag zien. Af en toe reist hij naar de andere kant van de wereld voor een wedstrijd, maar de laatste tijd bokst hij vooral in het Wembleystadion in Johannesburg.

Boksles
Over aan aantal jaar is hij uitgebokst en kan hij met pensioen van het geld dat hij heeft verdiend. Het liefst wil hij van dat geld een eigen sportschool opzetten in Tembisa waar kinderen uit de wijk kunnen trainen. En dan niet alleen boksen, maar zoveel mogelijk sporten zullen vertegenwoordigd zijn. Van boksen zal Jackson uiteindelijk geen afstand nemen: ‘Ik zal de kinderen uiteraard wel boksles gaan geven.’

Minstens zo gemotiveerd om iets goed te doen voor zijn wijk is Jabu (43). Hij woon zijn hele leven in Tembisa en voetbalde ooit bij de Orlando Pirates, één van de grootste voetbalclubs van Zuid-Afrika. Nu traint hij de jeugd van deze populaire voetbalclub. Met zijn verdiende geld koopt hij geen mooie auto of een groot huis, maar hij blijft in Tembisa wonen en organiseert sportwedstrijden en stelt de teams samen. De kinderen kunnen gratis deelnemen aan de sporten die zij graag willen beoefenen en de attributen zoals ballen en kleding worden door sponsors beschikbaar gesteld.

‘Er hangen hier te veel kinderen op straat, vooral jongens, ik denk dat sport de enige manier is om daar wat aan te doen’, vindt Jabu. Iedereen in Tembisa lijkt wel iets met sport te doen en Sam kent ze allemaal. Hij is trots op zijn buurtgenoten die zichzelf vaak wegcijferen om de kinderen van de straat te houden door middel van sportactiviteiten. ‘Educatie is belangrijk, maar sport is veel aantrekkelijker. Ik denk dus ook dat jongeren daar eerder voor zullen kiezen.’

Esperanza Claasen is student journalistiek aan de Hogeschool Windesheim in Zwolle. Eerder dit jaar ging zij voor het tijdschrift JOIN naar Zuid-Afrika om daar verhalen op te tekenen.