De meeste voetballers die hun schoenen aan de wilgen hebben gehangen verdwijnen langzaam uit het collectieve geheugen. Roadto2010 houdt de herinnering aan deze Vergeten Voetballers levend. Deze week: oud-Heraclesspeler Steve Mokone.

In de jaren vijftig kwamen kort na elkaar twee zwarte Zuid-Afrikaanse bij Heracles voetballen: Steve Mokone en Darius Dhlomo. Mokone trekt na zijn verblijf in Overijssel Europa in. Hij speelt voor Olympique Marseille, Valencia CF en FC Barcelona. Dhlomo blijft veel langer in Twente en eindigt zijn voetbalcarrière in Enschede, waar hij nog steeds woont.

Mokone vlucht in 1955 samen met Gerald Francis uit Zuid-Afrika. In de zomer van 1957 tekent Steve Mokone een contract bij het destijds semiprofessionele SC Heracles. Het vooruitstrevende bestuur van Heracles had veertien transfervrije spelers uit de Engelse competitie aangeschreven en ontving één antwoord: van de Zuid-Afrikaanse international Mokone.

Zuid-Afrikaan
De in 1932 in Johannesburg geboren aanvaller komt reeds op 16-jarige leeftijd uit voor het zwarte elftal van Zuid-Afrika. Op 20-jarige leeftijd tekent hij een profcontract. Twee seizoenen speelt hij voor Coventry City in Engeland: de eerste zwarte Zuid-Afrikaan die in Europa komt voetballen. Een Zuid-Afrikaan, dat spreekt het bestuur van de Almelose club wel aan. En zo wordt Mokone in de zomer van 1957 uitgenodigd voor een proefwedstrijd (vergoeding honderd gulden).

De komst van deze “zwarte parel” is in de pers aangekondigd, maar op 17 mei 1957 blijkt Mokone niet in het vliegtuig te zitten dat op Schiphol uit Londen aankomt. De vice-voorzitter van Heracles stelt voor om dan maar ergens in een Amsterdams café “een andere neger” te rekruteren.

Regenjas
Uiteindelijk komt Mokone toch aan. ‘Een kleine donkere gestalte in een veel te grote regenjas met alleen een draagtas als bagage’, beschrijft journalist Tom Egbers in zijn boek De Zwarte Meteoor. Mokone laat contractaanbiedingen van grote clubs als Barcelona en Valencia lopen voor een contractje bij een club uit de Nederlandse tweede divisie.

‘In Engeland kon ik het niet langer uithouden’, vertelt hij later. ‘Ik werd er als zwarte speler gediscrimineerd en wilde terug naar huis. Omdat ik geen Spaans sprak, wilde ik ook niet naar Spanje. Toen kwam dus Heracles, een club waarvan ik nog nooit had gehoord. “Daar spreken ze Nederlands, net als in Zuid-Afrika”, werd mij verteld. Dat gaf voor mij de doorslag. En ik moet zeggen dat ik mij als mens gedurende mijn hele voetbalcarrière nergens beter thuis heb gevoeld dan in Almelo.’

Zeshonderd gulden
De “Zwarte Meteoor” vertoont zijn kunsten in Almelo voor een jaarsalaris van zeshonderd gulden. Iedere door hem te volgen training is goed voor vijftien gulden en voor iedere gewonnen wedstrijd komt daar nog eens vijftig gulden bij. Mokone tekent voor een jaar.

Het is een succesvol jaar; Heracles behaalt het kampioenschap in de tweede divisie. Twee weken na het uitbundige kampioensfeest mag Heracles aantreden voor een erewedstrijd bij paleis Soestdijk tegen de kampioen van de eerste divisie, SHS. Heracles wint met 4-2. Mokone scoort en na afloop worden de spelers voorgesteld aan koningin Juliana en prins Bernhard. Of hij een Surinamer is, wil de prins weten. En hoe Nederland hem bevalt.

Darius Dhlomo
Het bevalt Mokone erg goed in Almelo. Zo goed zelfs dat hij enkele landgenoten naar Heracles lokt: Gerald Francis en Macatella. Op zijn voorspraak wordt ook Darius Dhlomo naar Almelo gehaald. Op 3 juli 1958 is het feest voorbij: Mokone vertrekt. Hij kan het niet vinden met Heracles-trainer Bijl. Het vertrek van de Zwarte Meteoor is bescheiden. ‘Hij had op zijn oude damesfiets het stadion verlaten. Een zwarte meteoor was over Twente geraasd en uit het zicht verdwenen.’

In juli 1959 is de roes waarin Steve Mokone de Heracles-supporters twee seizoenen lang heeft gehouden, plotseling over. Steve Mokone is min of meer met de noorderzon vertrokken naar Wales, waar hij voor Cardiff City gaat spelen. In een brief, in zijn geheel afgedrukt in ‘t Dagblad van het Oosten, schrijft Mokone dat hij vanwege verschil in opvatting met trainer Bijl is vertrokken. Maar of dat helemaal de waarheid is?

Kroeshaar
‘Een week na de publicatie van Mokones brief in de krant duwde een roodharige vrouw een kinderwagen door de Grotestraat. Zij trok veel aandacht met haar pasgeboren tweeling. Een jongen en een meisje. Ze hadden kroeshaar en een donkerbruine huid . . .’, schrijft Egbers in zijn boek.

Mokone is verdwenen maar in Almelo blijft het verhaal van de Afrikaanse topvoetballer rondzingen. Hij speelt na Heracles voor Barcelona, Marseille, AC Torino en Valencia CF. Hierna verdwijnt hij uit beeld.

Zwarte Meteoor
Studio Sport-verslaggever Tom Egbers, Almeloër Heraclied’, hoorde zijn hele jeugd verhalen over de donkere superspits die het dorp in vervoering had gebracht. Hij raakte geïntrigeerd en schreef een jongensboek over het jaar van Mokone: De Zwarte Meteoor. Regisseur Guido Pieters verfilmde het verhaal. Een sprookje met Darius Dhlomo, voormalig teamgenoot van de Zwarte Meteoor, als de oude Steve Mokone.

Te mooi om waar te zijn, zo blijkt daags na het verschijnen van de film. Mokone heeft een belangrijk deel van zijn leven verzwegen. Een periode van twaalf jaar om precies te zijn. Van december 1977 tot 1990 zat Mokone in de gevangenis, na een veroordeling voor zware mishandeling van zijn voormalige echtgenote.

Biograaf Egbers gaat naar Amerika en doet uitgebreid onderzoek. Hij komt tot de conclusie dat de bewijsvoering van alle kanten rammelt. Onder hypnose afgedwongen verklaringen, gemanipuleerde getuigenverklaringen, een liegende (vrouwelijke) officier van justitie die een verhouding heeft met de ex van Mokone – het bedrog loopt aan alle kanten uit de officiële stukken.

Rehabilitatie
Pas als uiteindelijk de Zuid-Afrikaanse Nobelprijswinnaar bisschop Desmond Tutu zich met de zaak gaat bemoeien, komt de aap uit de mouw. De CIA is ook bij de zaak betrokken geweest, omdat de geheime dienst eind jaren zeventig Steve beschouwde als een gevaarlijke marxist die banden heeft met het ANC van Nelson Mandela. Egbers schrijft opnieuw een boek, over Mokone’s rehabilitatie.

De gemeente Almelo heeft daar geen boodschap aan. De Steve Mokonelaan moet verdwijnen. Want, zo redeneert de gemeente, een dissident verdient geen straat. Egbers en PvdA-raadslid Jan Hammink willen eerherstel. Mokone moet het voordeel van de twijfel krijgen.

Mokone zelf houdt nog altijd vol dat hij onschuldig is. Als hij in 1990 vrij komt pakt hij zijn leven weer op. In 1996 wordt hij hoofd uitvoerend bestuur van de door hem opgerichte Kalamazoo South African Foundation. Als begenadigd Zuid-Afrikaans voetballer maakte hij zich hard voor het binnenhalen van het Wereldkampioenschap voetbal van 2010.