Foto: Andrew Esiebo

De spanning stijgt tussen werkloze Zuid-Afrikanen en immigranten die met elkaar wedijveren om steeds minder banen. De verwachting is dat dit alleen nog maar zal toenemen na het WK van 2010. Steeds meer werkers worden ontslagen na de voltooiing van de stadions en andere grote projecten.

Door Nanama Keita/Twenty Ten

Toen Zuid-Afrika in 2004 het recht kreeg om op te treden als gastland voor het WK van 2010, zei toenmalig president Thabo Mbeki dat het WK-spektakel de economische groei van het land zou bevorderen, en hij legde hierbij de nadruk op de creatie van banen in verschillende sectoren.

Mbeki’s opvolger Jacob Zuma maakte soortgelijke, veelbelovende opmerkingen tijdens de opening van het toernooi op 11 juni toen hij zei: ‘Dit evenement zal zoveel mogelijkheden creëren dat onze economie na afloop van het WK niet langer hetzelfde zal zijn. We hebben er het volste vertrouwen in dat de werkgelegenheid hierna zal stijgen.’

Het lijkt er echter op dat de voorspelde economische groei naar aanleiding van het WK in Zuid-Afrika voor wat betreft een toename in werkgelegenheid een vergezochte droom zal blijven.

Werkloosheid
De werkloosheid in het land is in de eerste drie maanden van 2010 voor het vierde opeenvolgende kwartaal gestegen door een toename in het aantal ontslagen. Hierdoor vrezen veel economische analisten het ergste na het laatste fluitsignaal in het prachtige Soccer City Stadium op 11 juli.

De werkloosheid, de hoogste in 62 landen die door Bloomberg worden gevolgd, is tijdens de laatste drie maanden van vorig jaar gestegen van 24,3 naar 25,2 procent, aldus Zuid-Afrikaanse statistieken in een rapport dat vorige maand werd uitgebracht. Het aantal werkende mensen daalde met 171.000 naar 12,8 miljoen.

Recessie
In de grootste economie van het continent gingen vorig jaar 870.000 banen verloren toen de economie voor het eerst in 17 jaar werd getroffen door een recessie. Dit ondermijnde de belofte van president Jacob Zuma dat hij de werkloosheid in 2014 terug zou brengen naar 14 procent.

‘De verdere toename van de werkloosheid is niet bemoedigend en wijst erop dat de uitgaven van consumenten slechts langzaam weer zullen stijgen,’ zegt Johannes Khosa, econoom bij Nedbank Group Ltd.

‘Sommige bedrijven, met name in de dienstensector, aarzelen om hun personeelsbestand uit te breiden tot het herstel meer vaart heeft genomen, hoewel daarvoor nog geen positieve tekens zijn te bespeuren,’ voegt hij eraan toe.

Trend
De werkloosheid in Zuid-Afrika daalde aanzienlijk tussen 2004 en 2008, maar die trend veranderde plotseling in de laatste kwartalen van 2008, toen veel analisten de toenemende werkloosheid weten aan het grotere aantal ontslagen in de verschillende bedrijfstakken, waaronder de bouw.

‘Er werd verwacht dat het WK van 2010 de werkgelegenheid in Zuid-Afrika een flink steuntje in de rug zou geven, maar als je kijkt naar het toerisme en de bouw, dan hebben deze kleine bonussen alleen maar een korte-termijn effect op nieuwe werkgelegenheid,’ zegt Tahir Sema, woordvoerder voor de Zuid-Afrikaanse vakbond.

Toen het WK naar Zuid-Afrika zou komen, werden duizenden Zuid-Afrikanen in dienst genomen, met name in de bouw, toen het land haar infrastructuur ging verbeteren. Maar nu de bouwwerkzaamheden zijn voltooid, en het WK straks voorbij is, voorziet Sema en drastische toename in de werkloosheid wanneer bedrijven mensen beginnen te ontslaan.

Problemen
‘De nieuwe stadions luidden een bloeiperiode in de bouw in, maar veel van de arbeiders die ze gebouwd hebben, zijn inmiddels ontslagen en zitten werkloos thuis. Achter de schermen van het spektakel maakt het WK het arme Zuid-Afrikanen die te maken hebben met uitzetting, een gebrek aan openbare voorzieningen en werkloosheid nog moeilijker. De Zuid-Afrikaanse overheid moet deze problemen aanpakken want ze vormen een prioriteit.’

Mthandeki Walter Theledi, Secretaris Generaal van de werknemersbond zei dat de kern van het werkloosheidsprobleem in het land, die veel verder strekt dan de recessie, ligt in de jeugdwerkloosheid. Hij zei dat 75 procent van de banen verloren zijn gegaan onder mensen onder de 34 jaar.

Theledi zei dat de economische prioriteit van Zuid-Afrika moet liggen in het creëren van banen en niet alleen in groei: ‘De overheid moet zich richten op de arbeidsintensieve sectoren, deze sectoren stimuleren en erin investeren,’ zei hij.

Vakbond
Hij voegde eraan toe dat de grootste werknemersvakbond geschrokken was van de meest recente werkloosheidscijfers: ‘We willen druk uitoefenen op de overheid om ervoor te zorgen dat de werkloosheid zo snel mogelijk wordt teruggedrongen.’

‘We willen een nieuw plan voorstellen voor economische groei en dit plan zal zich richten op industriële ontwikkeling in plaats van export, waar het land in de periode na de apartheid heel erg op heeft geleund. Wij zijn van mening dat dit plan, dat bijna is afgerond, zal helpen om de werkloosheid terug te dringen.’

Zuid-Afrika is een van de landen met de hoogste werkloosheid ter wereld. Bijna 5,5 miljoen mensen – een op de zes volwassenen – is werkloos in Zuid-Afrika.