Tijdens het WK voetbal van 2010 in Zuid-Afrika was er stevige discussie over de maatschappelijke effecten van grote sportevenementen. Wie herinnert zich niet de filmpjes van de NOS over de eisen die de FIFA aan organiserende landen stelt? Wie las er niet over leegstaande stadions en de geringe economische impulsen van het WK? De hoge verwachtingen van het WK in Zuid-Afrika zijn zeker niet in alle opzichten uitgekomen. De opbrengsten voor de lange termijn lijken vanuit economisch perspectief gering.
De resultaten van hun onderzoek zijn, als het gaat om het economisch profijt, ontnuchterend. Individuele inwoners van Johannesburg en omliggende townships zijn er, naar eigen zeggen, in hun portemonnee niet op vooruit gegaan. De nieuwe banen bleken tijdelijk, de inkomsten vielen voor veel kleine ondernemers tijdens het WK tegen en liepen na het WK zelfs terug. Tegelijkertijd zijn er andere dan financiële opbrengsten. Het WK heeft invloed op de ‘feel good factor’, het ervaren ‘well being’ in het land en draagt op die manier bij aan andere vormen van kapitaal. Bovendien is het WK een katalysator gebleken voor het opzetten van nieuwe sociale projecten. En ook al zijn deze initiatieven niet allemaal even duurzaam, ze leveren wel een bijdrage aan het sociaal en symbolisch kapitaal in Zuid-Afrika.
De opvallende uitkomst van een onderzoek door studenten van de Universiteit Utrecht is dan ook dat het effect van het WK vooral een sociaal effect was. Juist dit sociale effect, de beleving van een groot sportevenement als het WK Voetbal, spreekt voor het organiseren in landen als Zuid-Afrika of Brazilië.
25 ondernemende studenten gingen zelf op onderzoek uit in Zuid-Afrika
25 ondernemende studenten van de opleiding Bestuurs- en organisatiewetenschap van de Universiteit Utrecht namen het initiatief om zelf op onderzoek uit te gaan. Zij wilden niet over de mensen in Zuid-Afrika maar met de mensen in Zuid-Afrika gaan praten, en vestigden zich zes weken in Johannesburg. Daar spraken ze met gewone Zuid-Afrikanen, van Soccer City tot SoWeTo. Ze struinden door sloppenwijk Alexandra, langs het Cruijff Court in Hillbrow, schuwden geen enkele plek in de stad.
Wat ze daar hoorden, was een veel genuanceerder en completer verhaal dan door de Westerse media over het algemeen gepresenteerd wordt.
Het WK 2010: een gewonnen wedstrijd? Symposium op 14 december
Op 14 december 2011 organiseren de zelfde studenten een symposium, waarop ze hun bijzondere verhaal zullen vertellen. De resultaten van hun onderzoek zijn gebundeld in een prachtig boek, dat dan wordt gepresenteerd.
Tijdens het symposium zullen onder andere Johan van Geijn (KNVB), Antal Crielaard (sportjournalist Trouw) en Maarten van Bottenburg (hoogleraar sportontwikkeling aan de Universiteit Utrecht) in discussie gaan over de resultaten en samen kijken naar de toekomst. Wat kunnen we leren van het WK in Zuid-Afrika en wat zou dat kunnen betekenen voor het WK voetbal van 2014 in Brazilië en andere grote sportevenementen?
De maatschappelijke relevantie van sportonderzoek
De studenten werden bij hun onderzoek intensief begeleid door ervaren (sport)onderzoekers van de Universiteit Utrecht. Frank van Eekeren, bekend van initiatieven als Meer dan voetbal en het WorldCoaches project van de KNVB, was een van hen. Over het studentenonderzoek zegt hij: ‘Sport en sportevenementen hebben overduidelijk maatschappelijke waarde. Dit project van de studenten laat heel mooi zien hoe die waarde vorm kan krijgen en maakt duidelijk dat opbrengsten niet alleen uitgedrukt dienen te worden in een financiële winst- en verliesrekening.’
Het symposium over de effecten van het Wereldkampioenschap voetbal 2010 in Zuid-Afrika vindt plaats op 14 december 2011 tussen 13.00-17.00 uur. Het adres: Bijlhouwerstraat 6, Utrecht.
