De meeste voetballers die hun schoenen aan de wilgen hebben gehangen verdwijnen langzaam uit het collectieve geheugen. Roadto2010 houdt de herinnering aan deze Vergeten Voetballers levend. Deze week: Glen Salmon, oud-spits van Groningen en NAC Breda.

Het zou een mooi slot van zijn carrière zijn. Afscheid nemen van het profvoetbal na een WK in eigen land. Een droomeinde. Maar het WK begint over twee weken. Glen Salmon is officieel nog niet gestopt, maar een afscheid tijdens het WK zit er helaas niet meer in. Tot frustratie van de voetballer zelf.

Glen Salmon wordt 33 jaar geleden geboren in Zimbabwe. Hij groeit echter op in Zuid-Afrika en dat is ook de nationaliteit die hij tot op de dag van vandaag heeft. Op 19-jarige leeftijd maakt hij zijn debuut als prof. Zijn club, Supersport United FC, komt uit in de hoogste afdeling in Zuid-Afrika. In zijn allereerste wedstrijd scoort de aanvaller meteen een doelpunt.

Doorbraak
Zijn echte doorbraak volgt in het daaropvolgende seizoen. Salmon weet het net regelmatig te vinden en komt uit op 12 doelpunten. Daarnaast scoort hij ook de winnende goal in de bekerfinale tegen de favoriet, Orlando Pirates.

Zijn goede seizoen betekent een nieuwe stap richting een succesvolle carrière. Salmon komt op de scoutinglijst van NAC Breda en gaat vervolgens voor de Brabantse club spelen.

Breda
Het eerste seizoen in Breda is er meteen een van succes. NAC komt uit in de eerste divisie maar mede door zestien doelpunten van de Zuid-Afrikaan promoveert het team naar de eredivisie.

De twee seizoenen daarna heeft Salmon moeite om te scoren. Het is te merken dat de eredivisie een niveau hoger is. In die twee seizoenen weet Salmon twaalf maal de keeper te verschalken en dat is al met al naar tevredenheid van NAC. En niet alleen Breda is in z’n nopjes met de aanvaller.


Groningen
FC Groningen ziet wel brood in Salmon. Het resulteert in een transfer en vanaf het seizoen 2002/2003 is hij in dienst van de Groningers.

In de tijd van Salmon’s verblijf groeit FC Groningen onder leiding van Ron Jans uit tot een stabiele middenmoter. De eerste vier seizoenen gaat het redelijk met de Zuid-Afrikaan. Hij speelt veel wedstrijden en pikt zijn doelpuntjes mee.

Het vijfde seizoen verloopt minder voorspoedig. De concurrentie voorin met Luis Suarez en Erik Nevland is groot geworden. Na een half seizoen besluit Salmon om terug te keren naar Breda, de stad die inmiddels zijn tweede thuis is geworden.

Premier League
Dat Salmon zich thuis voelt in Breda is aan zijn cijfers te zien. In tien wedstrijden weet de voetballer maar liefst acht maal te scoren. NAC wil de aanvaller ook voor het volgende seizoen vastleggen, maar Salmon wil richting Premier League.

De Engelse competitie staat hoog aangeschreven in Zuid-Afrika en Salmon hoopt door een transfer weer in beeld te komen voor het Zuid-Afrikaanse nationale elftal.

Bafana Bafana
Het nationale elftal vorm een brok frustratie in de carrière van Salmon. Tijdens zijn periode in Nederland wordt de aanvaller slechts drie maal opgeroepen voor Bafana Bafana. Onbegrijpelijk, vindt Salmon. ‘Ik heb lang in Europa gevoetbald, maar toch wordt ik niet opgeroepen. Er klopt iets niet’, licht hij toe bij Omroep Brabant.

Ook geeft Salmon aan dat hij zichzelf ziet als ideale aanvalspartner van Benni McCarthy. ‘We zijn beiden even oud, we kunnen goed samen in de aanval spelen.’

De woorden zijn aan dovenmansoren besteed. De bondscoach kijkt niet op of om naar Salmon en kiest steevast voor de jeugd. De droom die Salmon had om zijn carrière tijdens het WK in eigen land te beëindigen lijkt een droom te blijven.

Paok Saloniki
Na een half jaar NAC wil Salmon dus overstappen naar Engeland om zo een laatste poging te doen om in beeld te komen bij de bondscoach. Het blijft echter angstvallig stil aan de andere kant van de plas en Salmon moet genoegen nemen met een overstap naar Griekenland. Daar gaat hij spelen voor Paok Saloniki.

Dat avontuur duurt niet lang. De club bevindt zich financieel in zwaar weer en heeft problemen om de salarissen van de spelers op te hoesten. Salmon vertrekt en keert na negen jaar terug naar huis.

Nog altijd speelt hij bij zijn oude liefde: Supersport United FC. Maar een plekje bij de Bafana Bafana zal hij uit zijn hoofd moeten zetten.

De meeste voetballers die hun schoenen aan de wilgen hebben gehangen verdwijnen langzaam uit het collectieve geheugen. Roadto2010 houdt de herinnering aan deze Vergeten Voetballers levend. Deze week: oud-Heraclesspeler Steve Mokone.

In de jaren vijftig kwamen kort na elkaar twee zwarte Zuid-Afrikaanse bij Heracles voetballen: Steve Mokone en Darius Dhlomo. Mokone trekt na zijn verblijf in Overijssel Europa in. Hij speelt voor Olympique Marseille, Valencia CF en FC Barcelona. Dhlomo blijft veel langer in Twente en eindigt zijn voetbalcarrière in Enschede, waar hij nog steeds woont.

Mokone vlucht in 1955 samen met Gerald Francis uit Zuid-Afrika. In de zomer van 1957 tekent Steve Mokone een contract bij het destijds semiprofessionele SC Heracles. Het vooruitstrevende bestuur van Heracles had veertien transfervrije spelers uit de Engelse competitie aangeschreven en ontving één antwoord: van de Zuid-Afrikaanse international Mokone.

Zuid-Afrikaan
De in 1932 in Johannesburg geboren aanvaller komt reeds op 16-jarige leeftijd uit voor het zwarte elftal van Zuid-Afrika. Op 20-jarige leeftijd tekent hij een profcontract. Twee seizoenen speelt hij voor Coventry City in Engeland: de eerste zwarte Zuid-Afrikaan die in Europa komt voetballen. Een Zuid-Afrikaan, dat spreekt het bestuur van de Almelose club wel aan. En zo wordt Mokone in de zomer van 1957 uitgenodigd voor een proefwedstrijd (vergoeding honderd gulden).

De komst van deze “zwarte parel” is in de pers aangekondigd, maar op 17 mei 1957 blijkt Mokone niet in het vliegtuig te zitten dat op Schiphol uit Londen aankomt. De vice-voorzitter van Heracles stelt voor om dan maar ergens in een Amsterdams café “een andere neger” te rekruteren.

Regenjas
Uiteindelijk komt Mokone toch aan. ‘Een kleine donkere gestalte in een veel te grote regenjas met alleen een draagtas als bagage’, beschrijft journalist Tom Egbers in zijn boek De Zwarte Meteoor. Mokone laat contractaanbiedingen van grote clubs als Barcelona en Valencia lopen voor een contractje bij een club uit de Nederlandse tweede divisie.

‘In Engeland kon ik het niet langer uithouden’, vertelt hij later. ‘Ik werd er als zwarte speler gediscrimineerd en wilde terug naar huis. Omdat ik geen Spaans sprak, wilde ik ook niet naar Spanje. Toen kwam dus Heracles, een club waarvan ik nog nooit had gehoord. “Daar spreken ze Nederlands, net als in Zuid-Afrika”, werd mij verteld. Dat gaf voor mij de doorslag. En ik moet zeggen dat ik mij als mens gedurende mijn hele voetbalcarrière nergens beter thuis heb gevoeld dan in Almelo.’

Zeshonderd gulden
De “Zwarte Meteoor” vertoont zijn kunsten in Almelo voor een jaarsalaris van zeshonderd gulden. Iedere door hem te volgen training is goed voor vijftien gulden en voor iedere gewonnen wedstrijd komt daar nog eens vijftig gulden bij. Mokone tekent voor een jaar.

Het is een succesvol jaar; Heracles behaalt het kampioenschap in de tweede divisie. Twee weken na het uitbundige kampioensfeest mag Heracles aantreden voor een erewedstrijd bij paleis Soestdijk tegen de kampioen van de eerste divisie, SHS. Heracles wint met 4-2. Mokone scoort en na afloop worden de spelers voorgesteld aan koningin Juliana en prins Bernhard. Of hij een Surinamer is, wil de prins weten. En hoe Nederland hem bevalt.

Darius Dhlomo
Het bevalt Mokone erg goed in Almelo. Zo goed zelfs dat hij enkele landgenoten naar Heracles lokt: Gerald Francis en Macatella. Op zijn voorspraak wordt ook Darius Dhlomo naar Almelo gehaald. Op 3 juli 1958 is het feest voorbij: Mokone vertrekt. Hij kan het niet vinden met Heracles-trainer Bijl. Het vertrek van de Zwarte Meteoor is bescheiden. ‘Hij had op zijn oude damesfiets het stadion verlaten. Een zwarte meteoor was over Twente geraasd en uit het zicht verdwenen.’

In juli 1959 is de roes waarin Steve Mokone de Heracles-supporters twee seizoenen lang heeft gehouden, plotseling over. Steve Mokone is min of meer met de noorderzon vertrokken naar Wales, waar hij voor Cardiff City gaat spelen. In een brief, in zijn geheel afgedrukt in ‘t Dagblad van het Oosten, schrijft Mokone dat hij vanwege verschil in opvatting met trainer Bijl is vertrokken. Maar of dat helemaal de waarheid is?

Kroeshaar
‘Een week na de publicatie van Mokones brief in de krant duwde een roodharige vrouw een kinderwagen door de Grotestraat. Zij trok veel aandacht met haar pasgeboren tweeling. Een jongen en een meisje. Ze hadden kroeshaar en een donkerbruine huid . . .’, schrijft Egbers in zijn boek.

Mokone is verdwenen maar in Almelo blijft het verhaal van de Afrikaanse topvoetballer rondzingen. Hij speelt na Heracles voor Barcelona, Marseille, AC Torino en Valencia CF. Hierna verdwijnt hij uit beeld.

Zwarte Meteoor
Studio Sport-verslaggever Tom Egbers, Almeloër Heraclied’, hoorde zijn hele jeugd verhalen over de donkere superspits die het dorp in vervoering had gebracht. Hij raakte geïntrigeerd en schreef een jongensboek over het jaar van Mokone: De Zwarte Meteoor. Regisseur Guido Pieters verfilmde het verhaal. Een sprookje met Darius Dhlomo, voormalig teamgenoot van de Zwarte Meteoor, als de oude Steve Mokone.

Te mooi om waar te zijn, zo blijkt daags na het verschijnen van de film. Mokone heeft een belangrijk deel van zijn leven verzwegen. Een periode van twaalf jaar om precies te zijn. Van december 1977 tot 1990 zat Mokone in de gevangenis, na een veroordeling voor zware mishandeling van zijn voormalige echtgenote.

Biograaf Egbers gaat naar Amerika en doet uitgebreid onderzoek. Hij komt tot de conclusie dat de bewijsvoering van alle kanten rammelt. Onder hypnose afgedwongen verklaringen, gemanipuleerde getuigenverklaringen, een liegende (vrouwelijke) officier van justitie die een verhouding heeft met de ex van Mokone – het bedrog loopt aan alle kanten uit de officiële stukken.

Rehabilitatie
Pas als uiteindelijk de Zuid-Afrikaanse Nobelprijswinnaar bisschop Desmond Tutu zich met de zaak gaat bemoeien, komt de aap uit de mouw. De CIA is ook bij de zaak betrokken geweest, omdat de geheime dienst eind jaren zeventig Steve beschouwde als een gevaarlijke marxist die banden heeft met het ANC van Nelson Mandela. Egbers schrijft opnieuw een boek, over Mokone’s rehabilitatie.

De gemeente Almelo heeft daar geen boodschap aan. De Steve Mokonelaan moet verdwijnen. Want, zo redeneert de gemeente, een dissident verdient geen straat. Egbers en PvdA-raadslid Jan Hammink willen eerherstel. Mokone moet het voordeel van de twijfel krijgen.

Mokone zelf houdt nog altijd vol dat hij onschuldig is. Als hij in 1990 vrij komt pakt hij zijn leven weer op. In 1996 wordt hij hoofd uitvoerend bestuur van de door hem opgerichte Kalamazoo South African Foundation. Als begenadigd Zuid-Afrikaans voetballer maakte hij zich hard voor het binnenhalen van het Wereldkampioenschap voetbal van 2010.

De meeste voetballers die hun schoenen aan de wilgen hebben gehangen verdwijnen langzaam uit het collectieve geheugen. Roadto2010 houdt de herinnering aan deze Vergeten Voetballers levend. Deze week: oud-speler van Heracles, Darius Dhlomo.

In de jaren vijftig kwamen kort na elkaar twee zwarte Zuid-Afrikaanse voetballers bij Heracles terecht: Steve Mokone en Darius Dhlomo. Mokone trok na zijn verblijf in Overijssel Europa in. Hij speelde voor Olympique Marseille, Valencia CF en FC Barcelona. Dhlomo bleef veel langer in Twente en eindigde zijn voetbalcarrière in Enschede, waar hij nog steeds woont.

Darius Dhlomo is 26 jaar als hij eind 1957 een brief krijgt met de vraag of hij in Nederland wil komen voetballen. Op aandringen van een broer en zus gaat hij in op de uitnodiging van Heracles. De hartelijkheid waarmee hij door de blanke Hollanders wordt ontvangen, verbijstert hem. Al snel wint hij in Almelo en verre omstreken alle harten: als voetballer, als bokser én als muzikant. Op het veld is hij als linkshalf een sterke regisseur, met een machtig schot in het linkerbeen.

Ballenhok
Dhlomo’s debuut is in een wedstrijd tegen Rigtersbeek, voor 12.000 toeschouwers. Een half uur voor de aftrap is er verwarring in de kleedkamer. Darius is zoek. Alle spelers gaan zoeken. Vlak voordat de wedstrijd begint hoort Heracles-spits Joop Schuman gestommel in het ballenhok onder de eretribune.

Daar zit de Zuid-Afrikaan zich te verkleden. De man die drie dagen eerder voor het eerst in zijn leven Zuid-Afrika mocht verlaten, had als vanzelfsprekend aangenomen dat hij zich niet in een ruimte met een blanke mocht verkleden. Bedremmeld betrad hij vervolgens de kleedkamer.

Apartheid
In het Zuid-Afrika van de jaren ‘50 is apartheid aan de orde van de dag, ook in het voetbal. Dhlomo: ‘We speelden wel tegen andere niet-blanke groepen, zodat bij ons de integratie al heel vroeg begon. We ontwikkelden een eigen manier van voetballen, die verschilde van de blanken.’

‘Wij zochten onze manier en daarvoor hadden wij de blanken niet nodig. Eigenlijk waren ze door het apartheidssysteem hun eigen gevangenen, omdat ze nooit hun wereld verlieten en daarom waren wij de betere voetballers.’

Bij Heracles in Almelo wordt hij gepresenteerd als een sensatie. Dhlomo is een van de eerste donkere spelers in de Nederlandse voetbalcompetitie. Het bestuur van Almelo is trots dat zij de aanvoerder van het (zwarte) Zuid-Afrikaanse voetbalelftal hebben gecontracteerd.

Agressieve speelstijl
In Nederland groeit Dhlomo uit tot een fenomeen. Hij brengt een nieuwe, agressieve speelstijl in de Nederlandse competitie. Daarnaast introduceert hij de pass met de buitenkant van de voet, de karakteristieke trap die later een van de handelsmerken van Johan Cruijff werd.

Dhlomo speelt bij Vitesse Arnhem, DHC Delft, Tubantia Hengelo en voor de Enschedese Boys. Bij de laatste ploeg speelt hij samen met de legendarische voetballer Abe Lenstra. Het is Lenstra die hem op ouderwetse Friese doorlopers leert schaatsen tijdens één van de vele koude winters in Nederland.

Hoewel Dhlomo bij veel andere ploegen speelt, blijven de jaren in Almelo voor hem het “turning point” in zijn leven. De ploeg heeft zijn hart “zwart-wit gekleurd”.

Bokser
Darius Dhlomo maakt niet alleen naam als voetballer. Ook in de boksring staat hij zijn mannetje. Als prof bokste hij 14 partijen waarvan hij er 11 won, 2 verloor en 1 die onbeslist eindigde.

‘De combinatie van voetbal en boksen is nu ondenkbaar, maar toen kon dat nog,’ zegt Dhlomo. ‘Ik was Zuid-Afrikaans kampioen in het halfzwaargewicht en heb in Nederland nog een aardig centje kunnen bijverdienen met boksen. De legendarische Rotterdammer Theo Huizenaar was mijn trainer en trad tevens op als promotor. Hij heeft al met al zo’n 15 partijen voor me geregeld.’

In avonduren studeert hij aan de sociale academie in Hengelo. Na zijn voetbalcarrière werkt vestigt hij zich in Enschede. Omdat Dhlomo lid is van het ANC kan hij niet naar Zuid-Afrika terugkeren. Hij is werkzaam als leraar en welzijnswerker. Daarnaast zit hij acht jaar namens de Partij van de Arbeid in de gemeenteraad van Enschede.

Nelson Mandela
Pas in 1992 krijgt Dhlomo voor het eerst toestemming om zijn vaderland te bezoeken, na 34 jaar afwezigheid. Hij kreeg zelfs geen toestemming om bij de begrafenis van zijn twee broers en zus aanwezig te zijn. Tijdens zijn eerste bezoek aan Zuid-Afrika ontmoet hij Nelson Mandela.

‘De ontmoeting met Mandela was het hoogtepunt van mijn bezoek aan Zuid-Afrika. Ik heb hem gesproken op een receptie die ter ere van de fusie van twee kranten werd gegeven. Hij herkende me onmiddellijk. Als sportliefhebber had Mandela in de gevangenis gelezen over de partijen die ik had gebokst. Hij wist ook dat ik naar Nederland was gegaan en wat ik hier heb gedaan.’

‘Ik vond het opmerkelijk, dat veel mensen mij nog kenden. Ook jongeren, hun ouders hadden over mij verteld. Vooraf was ik best een beetje zenuwachtig. Ik ben tenslotte 34 jaar weggeweest en wist niet hoe men op mijn verschijning zou reageren.’

Tegenwoordig profileert Dhlomo zich vooral als jazzmuzikant. Met zijn band (“Darius Dhlomo and his swinging-4”) treedt hij nog regelmatig op.

WK in Zuid-Afrika
De nu 78-jarige oud-voetballer is blij dat het WK dit jaar in Zuid-Afrika plaatsvindt. ‘De cirkel is voor mij nu rond. Wij kunnen nu laten zijn dat we één volk zijn, zwart en wit. Hier heb ik mijn hele leven voor gevochten.’

Vandaag zendt NCRV Netwerk een bijzondere reportage uit over Darius Dhlomo. Hierin blikt hij terug op zijn leven en kijkt hij vooruit naar het WK voetbal, dat volgende maand in Zuid-Afrika begint.

“De zingende boksende voetballer van Almelo” wordt op vrijdag 14 mei om 20.25 uur uitgezonden op Nederland 2.

In het najaar verschijnt een biografie over Darius Dhlomo, geschreven door Wim Coster en Ben Siemerink.

Naschrift: De citaten van Darius Dhlomo zijn afkomstig uit De Twentse Courant Tubantia.

De meeste voetballers die hun schoenen aan de wilgen hebben gehangen verdwijnen langzaam uit het collectieve geheugen. Roadto2010 houdt de herinnering aan deze Vergeten Voetballers levend. Deze week: Théophile Abéga.

Théophile Abéga won als aanvoerder van de Ontembare Leeuwen, het nationale elftal van Kameroen, in 1984 de Afrika Cup. Datzelfde jaar werd hij uitgeroepen tot Afrikaans Voetballer van het Jaar. In Kameroen is Abéga een legende. Daarbuiten is hij, in tegenstelling tot landgenoten als Thomas Nkono, Joseph-Antoine Bell en Roger Milla, vrij onbekend.

Abéga begint zijn carrière bij Colombe de Sangmélima, een club uit het zuiden van Kameroen. Op 20-jarige leeftijd vertrekt hij naar Canon Yaoundé, een van de meest legendarische clubs van het land. De club maakt gouden tijden mee. Canon Yaoundé wint eenmaal de Afrikaanse Cup Winners Cup en twee keer de CAF Champions League.

Ongeslagen
Abéga breekt door als hij met Kameroen naar het WK van 1982 in Spanje gaat. Het legendarische team met ondermeer Emmanuel Kunde, Roger Milla, Rene Ndjeya, en Thomas Nkono verliest geen enkele wedstrijd.

‘We gingen naar een onbekend toernooi in een vreemd land. We wisten niets van onze tegenstanders. In Kameroen werd toentertijd geen internationaal voetbal op televisie uitgezonden, dus we konden het ook niet weten’, zou Abéga later zeggen.

Vooral de wedstrijd tegen Italië herinnert Abéga zich goed. ‘De Italianen hadden ons goed in de gaten gehouden tijdens het WK en ze waren bang geworden. Voor aanvang van de wedstrijd zagen we de angst in hun ogen.’

Bonus
Kameroen speelt gelijk tegen Peru, Polen en Italië. Het land behaalt de tweede ronde niet, maar het toernooi wordt gevierd als een succes. De Kameroeners spelen uitermate defensief – soms staan ze zelfs met zijn zevenen in het strafschopgebied. Daardoor, zo zeggen critici, blijven de individuele kwaliteiten van de spelers op de achtergrond. Maar het resultaat telt en de Franse bondscoach Jean Vincent mag blijven.

Elke speler krijgt een flinke bonus van ongeveer 2.000 dollar van de Kameroense regering. ‘Het was de eerste keer in mijn leven dat ik meer dan een miljoen CFA-frank (Kameroense munt red.) in mijn bezit had. Dat was wel even wennen voor mij en mijn teamgenoten. We waren allemaal amateurspelers!’

De selectie bestond slechts uit drie profs: Roger Milla, Jean-Pierre Tokoto en Paul Bahoken hadden een contract in Europa.

Afrika Cup
Twee jaar later, tijdens de Afrika Cup in Ivoorkust, laat Vincent zijn ploeg wel vrijuit spelen. Resultaat: Kameroen wint voor de eerste keer de Afrika Cup. Abéga is goed voor drie doelpunten. Hij wordt uitgeroepen tot beste speler van het toernooi.

Dokter
Door het succes op de Afrika Cup krijgt Abéga, vanwege zijn technische vaardigheden ook wel “De Dokter” genoemd, een contract bij de Franse club Toulouse aangeboden. De middenvelder is dan 30 jaar oud. Na één jaar, twintig wedstrijden en drie doelpunten houdt hij het in Frankrijk voor gezien. Hij sluit zijn carrière af bij het Zwitserse Vevey Sports.

Na zijn actieve voetballoopbaan wordt Abéga voorzitter van zijn oude club Canon Yaoundé. Onder zijn bewind pakt de club verschillende landstitels en behaalt het de finale van de Afrikaanse Cup Winners’ Cup.

Politiek
Daarna wordt de oud-voetballer diplomaat en hij gaat de politiek in. In zijn kantoor herinnert niets aan zijn gloriedagen als voetballer. ‘Het was een belangrijke periode uit mijn leven. Ik ben het niet vergeten, maar ik heb nu belangrijkere zaken aan mijn hoofd.’

De vedette kijkt uit naar het WK. ‘Als de trainer de boel bij elkaar houdt, gaan we het toernooi gewoon winnen’, liet hij onlangs optekenen. De tijd is in ieder geval rijp voor een Afrikaanse wereldkampioen, vindt Abéga. ‘Als we nu niet winnen, zou het nog wel eens heel lang kunnen duren voordat het gaat gebeuren. Maar het moet nu. Het is onze tijd.’

Foto: vv-wke.nl

De meeste voetballers die hun schoenen aan de wilgen hebben gehangen verdwijnen langzaam uit het collectieve geheugen. Roadto2010 houdt de herinnering aan deze Vergeten Voetballers levend. Deze week Marcio Junqueira.

Het lijkt wat vroeg om nu al een “Vergeten Voetballers” verhaal te schrijven over een speler van slechts 25 jaar. Toch heeft Marcio Junqueira in zijn jonge leven genoeg meegemaakt om een boek mee te vullen.

Junqueira groeit op in Angola, het land dat eerder dit jaar de Afrika Cup organiseerde. In de voormalig Portugese kolonie groeit de kleine Marcio in armoede op. Er woedt een hevige burgeroorlog.

De MPLA is de partij die er in 1975 voor zorgt dat Angola onafhankelijk wordt verklaard van Portugal. De Portugezen dragen hun macht over aan de partij die zichzelf daarop uitroept tot enige toegestane partij van het land.

Oppositie
Toch is er verzet. Dat verzet vormt zich in twee partijen, de FNLA en UNITA. Voor de onafhankelijkheid streden de partijen mee om als eerste Angola onafhankelijk te krijgen. Kort na die onafhankelijkheid verdwijnt de FNLA van het podium en voert de UNITA de grootste oppositie.

UNITA wordt gesteund door Zuid-Afrika, maar weet geen meerderheid te krijgen. MPLA krijgt hulp van Cuba en de toenmalige Sovjet-Unie. Het wordt een slepend conflict waarbij Amerika bemiddelt. Uiteindelijk komen de partijen in 1988 tot een akkoord. Dat betekent echter niet dat de rust was teruggekeerd. Integendeel, de burgeroorlog gaat gewoon door.

Kapanda
Marcio Junqueira wordt op 23 oktober 1984 geboren en groeit op midden in de oorlog. Als kleine jongen leeft hij samen met zijn zusje bij zijn oma in het dorpje Kapanda. Zijn oma was actief voor de regeringspartij MPLA. Als Marcio een keer terugkomt van school is het dorp aangevallen. Er zijn mensen neergeschoten, opgehangen in bomen en verbrand. Ook Marcio’s oma is vermoord door de rebellenleider van UNITA.

Marcio moet nu zelf voor zijn kleine zusje zorgen. Hij slaapt op straat en neemt baantjes als autowasser om zo geld te verdienen. Na een tijdje blijkt ook zijn zusje te zijn verdwenen. Nu staat de jonge Angolees er helemaal alleen voor.

Europa
Een man komt naar hem toe en wil hem naar Europa brengen. Na een lange tocht belandt hij in Nederland en vraagt asiel aan in Zevenaar. Hij pakt het voetballen weer op, waar hij in Angola mee was gestopt.

In het asielzoekerscentrum voetbalt hij ieder dag, uren achter elkaar. Hij blijkt talent te hebben en mag meetrainen met Heerenveen. Zijn papieren zijn echter nog niet rond waardoor hij niet bij Heerenveen kan blijven. Als die daarna wel zijn geregeld gaat Junqueira naar FC Emmen. Hoewel hij al een heel leven achter zich heeft is hij nog steeds maar een B-pupil.

Telstar
De periode bij Emmen verloopt voorspoedig. Hij speelt uiteindelijk onder Hennie Spijkerman in het eerste team en krijgt een vrije rol in de aanval. Als Jan Olde Riekerink Spijkerman opvolgt is het gedaan met Junqueira. De nieuwe trainer ziet het niet in hem zitten en de aanvaller vertrekt uiteindelijk naar Telstar.

Bij Telstar begint hij eerst om amateurbasis, maar uiteindelijk tekent hij een contract. Na één seizoen vertrekt hij naar Helmond Sport. Daar houdt hij het twee seizoenen vol. Het is zijn laatste profclub.

Toekomst
Zijn laatste club is WKE Emmen, die in de hoofdklasse van het amateurvoetbal vertoeft. Op dit moment heeft hij geen club en is het wachten op wat hem het komende jaar gaat brengen. Van zijn zusje en ouders heeft hij tot op de dag van vandaag niks gehoord.

Door zijn verleden is Junqueira het gewend om van dag tot dag te leven en na alles wat hij heeft meegemaakt, kan hij alleen maar positief naar de toekomst kijken.

De meeste voetballers die hun schoenen aan de wilgen hebben gehangen verdwijnen langzaam uit het collectieve geheugen. Roadto2010 houdt de herinnering aan deze Vergeten Voetballers levend. Deze week: Anthony Baffoe.

Anthony Baffoe was de tweede Afrikaan in de Duitse Bundesliga. Hij werd geboren in het Duitse Bonn, maar keerde in de herfst van zijn voetbalcarrière terug naar Afrika. Met de Black Stars nam hij deel aan twee Afrika Cups: in 1992 en 1994.

Baffoe wordt in 1965 in het Duitse Bonn geboren. Zijn vader is een Ghanese diplomaat. ‘Mijn ouders kwamen begin jaren ’60 voor het eerst naar Europa. In 1963 kwam mijn vader voor het eerst in Bonn. Hij besloot er te gaan wonen omdat hij het Duitse onderwijssysteem goed vond. Twee jaar later werd ik geboren.’

Anthony groeit op in een huis vol vrouwen: hij heeft zeven zussen. ‘Ik trok vaak naar buiten’, herinnert hij zich. ‘Op straat speelde ik vooral met diplomatenkinderen: hockey met Pakistanen, baseball met Amerikanen en voetbal met Afrikanen.’

Opmerkelijke groei
Op 15-jarige leeftijd valt Baffoe’s voetbaltalent op. ‘Ik speelde bij FC Ringsdorf-Godesberg in Bonn. Daar werd ik ontdekt door Christoph Daum, mijn trainer in de B- en A-jeugd. Hij vond dat ik een opmerkelijke groei had doorgemaakt.’

Als hij 18 jaar wordt Baffoe, dankzij de hulp van Baum, prof. ‘Ik ging spelen bij FC Köln. Dat was even wennen. Het was niet mijn droom om in de Bundesliga te spelen. Tot die tijd basketbalde ik ook nog heel vaak.’

Bij FC Köln zijn de verwachtingen hoog gespannen. ‘Rinus Michels, die FC toen trainde, vond me op een of andere manier goed. Net na mijn 18e verjaardag mocht ik al in het eerste spelen. Opeens stond ik naast mensen als Toni Schumacher, Pierre Littbarski en Klaus Allofs.’

‘Omdat ik van je hou’
‘Ik heb daar geleerd dat je er met talent alleen niet komt. Je moet ook mentaal sterk zijn. Anders lukt het je nooit om met de druk om te gaan. Mijn toenmalige teamgenoot Toni Schumacher schreeuwde tijdens de trainingen altijd extra hard tegen me. Ik moest harder dan de rest lopen, beter mijn best doen en harder trainen. Later heb ik hem eens gevraagd waarom hij dat deed. “Omdat ik van je hou”, antwoordde hij. “Je ziet er anders uit, dus moet je twee keer zo goed als de anderen zijn.”’

‘Dat zette me wel aan het nadenken. Tot die tijd dook ik nog wel eens het nachtleven in. Dat heb ik daarna niet meer gedaan. Ik ga naar tweedeklasser Oberhausen om speelervaring op te doen.’ Na enkele jaren in de tweede divisie (Oberhausen, Stuttgarter Kickers en Fortuna Köln) maakt Baffoe, dan 24 jaar, de overstap naar Fortuna Düsseldorf, tegenwoordig een matige tweedeklasser, toen een stabiele Bundesligaclub.

Dreadlocks
‘Het waren leuke jaren. Ik had een goede band met onze coach Aleksandar Ristić en we hadden een hecht team. In 1990 ging hij weg. Tussen zijn opvolger, Pepi Hickersberger, en mij is het nooit wat geworden. Na een grote nederlaag in een vriendschappelijke wedstrijd waarin ik heel slecht speelde, bekritiseerde hij me in de media vanwege mijn dreadlocks. De volgende dag vertelde hij me tijdens de teamvergadering dat hij me niet langer in dat kapsel wilde zien. Ik zei tegen hem: “Kijk naar jezelf. Jij ziet er lekker uit!” Ik wilde duidelijk maken dat ik het niet accepteerde, maar hij voelde zich persoonlijk aangevallen. Twee maanden later was hij weg en kregen we Ristić weer terug.’

Bij Fortuna maakte Baffoe een van de dieptepunten van zijn carrière mee. ‘Onze degradatie was een van de ergste momenten in mijn leven. Zeker omdat ik als een van de schuldigen werd gezien. Een ander dieptepunt is het ontluikende racisme in de Duitse stadions. Je hoorde steeds meer apengeluiden en bijna elke wedstrijden werden er bananen gegooid.’

Plantage
Baffoe trekt zich de beledigingen erg aan. ‘Je kunt op mijn plantage komen werken’, schreeuwde hij ooit tegen een agressieve supporter. ‘Dat was natuurlijk ironisch bedoeld. Ik wilde de racisten verslaan op hun eigen terrein; schelden. Dat zag ik misschien verkeerd, maar ik heb tijdens m’n carrière veel deuren geopend. Ik denk wel dat een Afrikaan nog steeds twee keer zo goed als een Duitser moet spelen. Dat is jammer.’

Tussen 1991 en 1994 komt Baffoe uit voor zijn vaderland Ghana. ‘Ik was in mijn jeugd wel een paar keer in Ghana geweest, maar ik kende het land niet goed. Toen ik aan kwam was ik als beroemd. “Anthony Baffoe is aangekomen – speciaal bed voor hem!”, kopte een krant. Tijdens de eerste training kwamen 10.000 mensen kijken naar “die reus uit Duitsland”.

Penaltyserie
In 1992 bereikt Ghana de finale van de Afrika Cup. Het land verliest na een zinderende strafschoppenserie met 11-10 van Ivoorkust. Het was de eerste en enige penaltyserie waarbij alle 22 spelers die op het veld stonden een penalty mochten nemen. Baffoe mag twee keer schieten. Hij schiet de eerste raak, maar zijn tweede strafschop (de laatste) wordt gered. ‘Ik zei na afloop: “My soul is empty.” Zo voelde het ook. Na het missen van de beslissende strafschop voelde ik een overweldigende leegte.’

Baffoe komt ook in 1994 in actie op de Afrika Cup, maar Ghana komt niet verder dan de kwartfinales. In datzelfde jaar vertrekt hij naar OGC Nice. Na een jaar in Frankrijk te hebben gespeeld begint hij een wereldtour. In de herfst van zijn carrière speelt hij achtereenvolgens in Hongkong, Venezuela, Ghana en Zuid-Afrika. In 2003 keert hij terug naar Ghana,waar hij zijn carrière afsluit bij Ashanti Gold.

Tegenwoordig zet Baffoe zich als team chef in voor het Ghanese nationale team.

De meeste voetballers die hun schoenen aan de wilgen hebben gehangen verdwijnen langzaam uit het collectieve geheugen. Roadto2010 houdt de herinnering aan deze Vergeten Voetballers levend. Deze week: Laurent Pokou.

De titel “topscorer aller tijden” van de Afrika Cup was 38 jaar lang in handen van Laurent Pokou. De Ivoriaan werd ruim 40 jaar geleden twee keer topscorer van de Cup. In de editie van 1968 scoorde hij 6 keer. De legende verbeterde deze prestatie twee jaar later in Soedan door 8 keer te scoren (waaronder vijf keer in een wedstrijd tegen Ethiopië). Pas in 2008 werd het record verbroken door Samuel Eto’o.

Pokou wordt op 4 oktober 1947 geboren in Abidjan, in die jaren de hoofdstad van Ivoorkust. Hij maakt op 15-jarige leeftijd zijn profdebuut bij USFRAN Bouake. In zijn tweede jaar bereikt hij met zijn ploeg, tegen alle verwachtingen in, de halve finale van het Ivoriaanse bekertoernooi. De kwaliteiten van de jonge spits vallen op. Hij wordt uitgenodigd om te komen spelen bij het grote ASEC Mimosas uit Abidjan.

Stade Rennais
Bij ASEC komt Pokou tot bloei. Met de club uit Abidjan wint hij zes keer het bekertoernooi en wordt hij drie keer landskampioen. In December 1973 vertrekt Pokou naar Frankrijk. Hoewel Marseille en Nantes een beroep op hem doen, tekent hij bij Stade Rennais, dat op dat moment tegen degradatie vecht. Pokou heeft eerder al min of meer bij Nantes getekend, maar de regering van Ivoorkust verbiedt de speler om het land te verlaten.

Het is de lokale geldschieter François Pinault, die de komst van Pokou naar Rennais mogelijk maakt. De miljonair, die een tinmijn in de buurt van Abidjan bezit, hoort van het incident op het vliegveld en koopt Pokou vrij. Pinault biedt de speler vervolgens bij Rennais aan, een club waarvan hij veel thuiswedstrijden bezoekt.

Europa
De Ivoriaanse aanvaller wordt een van de eerste Afrikaanse voetballers die in Europa successen behaalt. Tijdens zijn eerste halve seizoen maakt hij meteen indruk. In de veertien wedstrijden die hij voor de club speelt, scoort hij acht keer. Mede dankzij Pokou weet Rennais zich in de Ligue 1 te handhaven.

Ook tijdens het seizoen dat volgt maakt de Ivoriaan indruk. Hij maakt 14 van de 38 goals die zijn club scoort. Toch degradeert Rennais, maar Pokou blijft zijn ploeg trouw. Hij blijft goed scoren. In de eerste elf wedstrijden scoort hij maar liefst 17 keer, waaronder twee hattricks. In de twaalfde wedstrijd gaat het fout. Tijden het duel tegen Chateauroux raakt Pokou in botsing met de doelman. De knieblessure die hij aan het incident overhoudt houdt hem zeventien maanden aan de kant.

Als hij hersteld is vertrekt Pokou naar AS Nancy-Lorraine, een ploeg die in de bovenste regionen van de Franse competitie meedraait. De verwachte doorbraak blijft uit. Pokou heeft last van een virusinfectie. Hierdoor weet hij slechts sporadisch te imponeren. In de 19 wedstrijden die hij speelt scoort hij slechts drie keer.

Michel Platini
Bij Nancy speelt hij samen met de dan nog piepjonge Michel Platini. ‘Toen ik van Rennes kwam, was Platini nog een jong talent’, vertelt hij later. ‘Hij vond het toen een eer om met mij in een ploeg te spelen, maar natuurlijk zijn de rollen nu omgedraaid. Ik vind het mooi dat ik met hem mocht spelen. Ik had altijd het gevoel dat Michel en ik goed konden samenspelen. Hij kon me altijd met een dieptepass lanceren. We lagen elkaar goed en we gaan nog steeds goed met elkaar om. We bellen zo nu en dan.’ Nantes wint in 1978 de Coupe de France. Pokou zit tijdens de finale op de bank.

In de zomer van 1978 keert Pokou terug naar Rennais, “de mooiste club waar ik ooit gespeeld heb”. Na een jaar houdt hij het voor gezien in Frankrijk; hij komt niet meer op zijn oude niveau en dat frustreert hem. Op 24 december 1978, tijdens een bekerwedstrijd tegen Saint-Pol-de-Leon, wordt hij van het veld gestuurd voor het slaan en beledigen van de scheidsrechter. Hij krijgt een schorsing van twee jaar, die later naar zes maanden wordt teruggebracht. De spits zou na dit incident niet meer voor Rennais in actie komen.

Pokou keert terug naar Ivoorkust en speelt nog een jaar voor ASEC Mimosas, de club waar hij zijn loopbaan begon. In maart 1980 zet hij een punt achter zijn carrière.

De Olifanten
Hoewel hij geen onverdienstelijk clubspeler is, komt hij als speler van het nationale team van Ivoorkust, De Olifanten, echt tot bloei. Hij is 38 jaar lang houder van de titel “topscorer aller tijden” van de Afrika Cup. Hij scoort zijn treffers in 1968 en 1970.

In 1968 scoort hij drie doelpunten in de poulefase. In de halve finale tegen Ghana schiet hij twee keer raak. De wedstrijd gaat verloren, maar Pokou is de man van de wedstrijd.

Twee jaar later is het opnieuw raak. Pokou maakt op 10 januari in Khartoum tegen Ethiopië vijf doelpunten. Ivoorkust wint met 6-1. Tijdens de Afrika Cup in 1970 scoort hij acht doelpunten. Dit brengt zijn totaal op 14, een record. Ook nu wordt Ivoorkust in de halve finale uitgeschakeld.

Tot de doorbraak van Didier Drogba is Pokou de grootste voetballer die Ivoorkust ooit heeft voortbracht. Hierdoor is hij in eigen land een bekend persoon. Als hij in april 2009 tijdens een routinecontrole door de politie in elkaar geslagen wordt (zie foto), komt president Laurent Gbagbo in eigen persoon bij de oud-voetballer langs om excuus te maken.

Beetje trots
In 2008 verbreekt Samuel Eto’o het record. Zijn totaal staat op dit moment op achttien treffers. Pokou is er niet rouwig om: ‘Records zijn er om gebroken te worden. En dat Samuel Eto’o er uiteindelijk in is geslaagd om dat record van me af te nemen, stemt me wel een beetje trots. Want hij is een wereldster. Daarbij had Eto’o vijf toernooien nodig om te bereiken wat ik in twee edities heb gepresteerd.’

In 1980 wordt hij coach van ASEC Abidjan. Een jaar later gaat hij aan de slag bij Rio Sport Anyama, dat hij van de derde naar de eerste divisie loodst. Ondertussen investeert hij in een textielbedrijf.

Tegenwoordig is de Pokou actief binnen de Ivoriaanse voetbalbond, de FIFA en SOS Kinderdorpen.

De meeste voetballers die hun schoenen aan de wilgen hebben gehangen verdwijnen langzaam uit het collectieve geheugen. Roadto2010 houdt de herinnering aan deze Vergeten Voetballers levend. Deze week: Thomas Nkono, de eerste succesvolle Afrikaanse doelman in Europa.

Thomas Nkono (54) is in eigen land een levende legende. Hij nam deel aan de WK edities van 1982, 1990 en 1994. Bij het laatste eindtoernooi was hij de stand-in van Joseph-Antoine Bell, zijn allergrootste rivaal.

Nkono combineerde zijn functie van keeperstrainer van Espanyol, waar hij in zijn actieve carrière onder contract stond, met dezelfde functie bij het nationale elftal. De Italiaanse doelman Gianluigi Buffon was zo onder de indruk van hem dat hij zijn zoontje Thomas noemde.

Douala
Nkono begint met voetballen bij Éclair Douala, de club waar ook Roger Milla zijn carrière begon. Op 19-jarige leeftijd start hij bij Canon Yaoundé, op dat moment één van de beste clubs van Afrika. In 1975 probeert hij het even bij stadsgenoot Tonnerre Yaoundé, waarmee hij de Afrikaanse Cup Winners’ Cup wint. Nog geen jaar later keert hij terug naar Canon Yaoundé.

Met Canon wint Nkono vier landstitels, twee bekerfinales, twee maal de Afrikaanse Champions Cup en twee maal de Afrikaanse Cup Winners’ Cup. Vooral één wedstrijd tijdens de Champions Cup in 1978 staat hem nog helder voor de geest.

‘We speelden tegen Hafia FC [uit Guinee, red.]. Tijdens die wedstrijd maakte ik een van mijn beste reddingen ooit. Ik stond voor mijn goal, in de buurt van de penaltystip. De spits, ik kan zijn naam niet meer herinneren, lobte de bal over me heen. Ik kon de bal nog net tegen de lat tikken. Toen hij terug het veld in kwam rolde ik over de grond en pakte hem op. Ik was de spits net voor.’

Europa
Na zes succesvolle jaren gaat de doelman in 1982 naar Europa. Naar Spanje, om precies te zijn. RCD Español is onder de indruk van zijn prestaties op het WK van dat jaar (Kameroen strandt helaas in de eerste ronde) en biedt hem een contract aan. Hij wordt de eerste zwarte doelman in een Europese competitie.

In Catalonië mist hij zelden een wedstrijd. In de negen jaar dat hij voor de club uit Barcelona uitkomt, speelt hij meer dan 300 wedstrijden. Zijn hoogtepunt bij Español is het bereiken van de UEFA Cup finale in 1988.

‘Dat was een “landmark” in mijn carrière’, zegt Nkono in een interview op de FIFA site. ‘We verloren de finale. Daarna kwam het niet meer goed met het team, de teleurstelling was te groot.’ In het daaropvolgende seizoen degradeert de club en belandt de doelman op de bank.

Leeuwen
Nkono is op zijn best als hij speelt voor de Ontembare Leeuwen. Met het nationale team van Kameroen wint hij de Afrika Cup in 1984 en schopt hij het samen met zijn ploegmakkers tot de kwartfinales op het WK 1990.

Zijn tijd bij het nationale elftal kenmerkt zich vooral door de ongekende rivaliteit met die andere geweldige keeper, Joseph-Antoine Bell, die vaak de voorkeur geniet van de teamleiding.

Na drie jaren in Spanje verliest Español haar interesse in Nkono. De Kameroener gaat aan de slag bij CE Sabadell, waar hij eveneens drie jaar actief is. In 1996 gaat hij met pensioen. De doelman is dan al in de veertig en speelt intussen bij Bolivar La Paz in Bolivia. Met deze club wordt hij in zijn laatste jaar als doelman landskampioen.

Droom
‘Als ik terug kijk naar wat ik heb meegemaakt, lijkt het net een droom’, aldus Nkono. De doelman won tijdens zijn carrière twee keer de Gouden Bal, de prijs voor beste Afrikaanse voetballer van het jaar. ‘Toen ik begon met voetballen leek dat allemaal onmogelijk. In 1979 speelde ik nog gewoon in Kameroen. Er werd toen nog geen aandacht aan de prijs gegeven. Drie jaar later, in 1982, was ik naar het WK geweest en een beroemde keeper. Pas toen kwamen de journalisten.’

Een jaar na zijn terugtreden wordt hij gevraagd als keeperstrainer bij het nationale team van Kameroen. Ook wordt hij keeperstrainer bij zijn oude club Español. Langzaamaan raakt een van Afrika’s beste doelmannen in de vergetelheid.

Afrika Cup
In 2002 duikt de naam Nkono opeens weer op. De keeperstrainer wordt vlak voor het begin van de halve finale tussen Kameroen en gastland Mali om de Afrika Cup in de boeien geslagen. De politie pakt Nkono anderhalf uur voor de aftrap op als hij naast het veld staat.

Een vol stadion in Bamako ziet hoe tien agenten de trainer tegen de grond werken en met handboeien om afvoeren. Nkono wordt ervan beschuldigd dat hij de wedstrijd wilde betoveren met behulp van juju. Hij zou een talisman op een veld hebben gegooid.

Bondscoach
In juni 2009 stelt de Kameroense voetbalbond Nkono aan als interim-bondscoach. De voormalige doelman volgt daarmee de Duitser Otto Pfister op, die eerder ontslag nam. De kersverse bondscoach heeft als taak de Ontembare Leeuwen naar de Afrika Cup en het WK van 2010 te leiden.

Een maand later wordt Nkono op een zijspoor gezet. De Fransman Paul Le Guen wordt als coach aangetrokken en Nkono wordt weer keeperstrainer. In de maanden die volgen plaatst Kameroen zich voor zowel de Afrika Cup als het WK. De Afrika Cup verloopt teleurstellend, het land strandt in de kwartfinales.

Kameni
Nkono is de dupe. Zijn protegé Idriss Carlos Kameni, doelman van het Spaanse RCD Espanyol, waar Nkono keeperstrainer is, presteert niet naar behoren. Boze tongen beweren dat Nkono er voor aanvang van het toernooi op stond om Kameni als eerste doelman op te stellen.  Anderen beweren echter dat vedette Samuel Eto’o de teamleiding onder druk zette om Kameni in de basis te houden.

Hoe dan ook, Nkono moet vertrekken. Jacques Songo’o, ook een legendarische doelman, volgt hem op. Wat de oud-doelman nu gaat doen is niet bekend. Misschien wel iets met jongeren, want het wel en wee van jonge Afrikaanse voetballers ligt hem na aan het hart. ‘Jonge spelers hebben nog zoveel tekortkomingen, als ze naar Europa gaan. Dat moet beter’, zei hij ooit stellig.

Ieder jaar zijn er voetbalhelden die hun schoenen aan de wilgen hangen. De meeste van hen verdwijnen langzaam uit het collectieve geheugen. Roadto2010 houdt de herinnering aan deze Vergeten Voetballers levend. Deze week: Joseph-Antoine Bell.

Joseph-Antoine Bell is de beste Afrikaans doelman van de eeuw. De Kameroense goalie begon zijn loopbaan in Kameroen en speelde daarna in Ivoorkust, Egypte en Frankrijk. Met Kameroen speelde hij drie WK’s, in ‘82, ‘90 en ‘94. In 1984 en 1988 won hij met zijn land de Afrika Cup.

Union Douala
Bell wordt geboren in Mouandé, Kameroen op 8 oktober 1954. Op 21-jarige leeftijd krijgt hij zijn eerste profcontract bij Union Douala, waar hij zes jaar speelt. Het zijn gouden tijden voor de club. Met Bell in de gelederen wint Union twee landstitels (1976 en 1978) en de Kameroense beker (in 1980).

Ook in Afrikaans verband baart de ploeg opzien. In 1979 wint Union Douala de prestigieuze Afrikaanse Cup of Champions Clubs (tegenwoordig de CAF Champions League) door in de finale het Ghanese Hearts of Oak te verslaan. Als het pleit in reguliere speeltijd niet beslecht is, komt het aan op penalty’s. Bell stopt er twee en Union wint met 5-3.

Africa Sport
In 1981 verhuist hij naar het Ivoriaanse Africa Sports, dat op dat moment landskampioen is. In de twee jaar dat hij daar speelt wint de club geen prijzen. In 1983 gaat hij zijn geluk in Egypte beproeven, bij Al-Mokawloon Al-Arab. Bell’s eerste seizoen is een van de succesvolste van de club ooit. De ploeg wint de Afrikaanse Cup  voor bekerwinnaars. In hetzelfde team spelen ook legendarische spelers als Abdul Razak (Ghana) en Ishmael Dyfan (Sierra Leone).

Op 31-jarige leeftijd maakt Bell de overstap naar Europa. Olympique Marseille wil hem als eerste keeper. Hij speelt drie jaar en 109 wedstrijden voor de Franse ploeg. Met Marseille komt de doelman tweemaal in de finale van de Franse beker en eindigt hij in 1987 op de tweede plaats in de Franse competitie. In 1988 stopt hij bij Marseille.

Na een seizoen Toulan komt hij terecht bij Bordeaux. De 35-jarige Bell wordt gehaald als vervanger van Fransman Dominique Dropsy. De transfer wordt hem niet in dank afgenomen door de fans van Marseille. Als hij samen met Bordeaux op bezoek gaat bij zijn oude club, gooien de supporters bananen op het veld. Het schandaal is een van de vele uitingen van racisme op de Franse velden eind jaren tachtig. Hij sluit zijn carrière af bij AS Saint-Étienne.

Internationaal
Bell is jarenlang lid van het nationale team van Kameroen, de Ontembare Leeuwen. Hij wordt geselecteerd voor het WK in 1982 en 1990, maar komt niet in actie. Zijn grootste internationale succes komt in 1984 en 1988, wanneer hij met de Ontembare Leeuwen de Afrika Cup wint. In 1994 gaat hij met zijn geboorteland naar het WK, maar de Leeuwen stranden al in de groepsfase.

De doelman concurreert bijna zijn gehele carrière met landgenoot Thomas Nkono. De “Yashin van Yaoundé” verdedigt in 1982 het doel van het succesvolle elftal van Kameroen tijdens het eerste WK-deelname van het land in Spanje, maar moet later zijn plaats afstaan aan Bell, de tweede vedette van het team. ‘Het is onmogelijk om twee keepers van dit niveau in een selectie te hebben’, zei Nkono ooit.

Stromingen
Tijdens zijn carrière ligt Bell regelmatig in de clinch met de leiding van het nationale team. In 1990 wordt hij naar verluidt niet opgesteld omdat hij de Kameroense bestuurders beschuldigt van corruptie en in 1994 verlaat hij zelfs helemaal het WK. Deze beslissing wordt hem in eigen land niet in dank afgenomen.

In de media duiken berichten op dat twee van Bell’s huizen in Kameroen zijn afgebrand, maar dat blijkt niet waar. De 38-jarige keeper heeft wel een vermoeden waar de berichten vandaan komen. ‘Mijn beslissing en mijn optreden in Amerika hebben enkele ‘’stromingen” rond het elftal tegen het zere been geraakt. Dit is hun manier van wraak nemen.’

Met die stromingen bedoelt Bell de politici, die zich zeer intensief met het voetbal bemoeien. Het is haast niet voor te stellen, maar in 1994 in de Verenigde Staten wordt de selectie begeleid door vier ministers. Bell: ‘Trainer Henri Michel vertelde mij dat hij in de USA ’s nachts bijna geen oog dicht deed. Constant ging de telefoon. Dan hing er weer een of andere bobo uit Kameroen aan de lijn die wat over de opstelling had te zeggen.’

Beste Afrikaanse doelman
In 2000 wordt Bell uitgeroepen tot Afrikaanse doelman van de eeuw. In het totaal zitten er drie Kameroense keepers bij de top zes. Jacques Songo’o wordt zesde en Thomas Nkono tweede.

Tegenwoordig is Bell, die nog altijd bekend staat als dé criticaster van de Kameroense bobo’s, vooral actief als voetbalcommentator. Zijn verwachting voor het WK is niet bepaald optimistisch. ‘De Afrikaanse landen zijn kansloos. Ik denk dat ze de groepsfase niet doorkomen.’

De meeste voetballers die hun voetbalschoenen aan de wilgen hebben gehangen verdwijnen langzaam uit het collectieve geheugen. Roadto2010 houdt de herinnering aan deze Vergeten Voetballers levend. Deze week Lauren, de rechtsback tijdens de succesperiode van Arsenal.

Het is al weer even geleden dat Arsenal een grote prijs heeft gepakt. Dit jaar is de kans op de landstitel nog aanwezig, maar de Londense club hield de trofee voor het laatst in 2004 omhoog. Een speler die toen deelde in de feestvreugde was de Kameroense rechtsback Lauren. De verdediger vierde in zijn periode bij Arsenal heel wat successen. Nu keert hij, na ruim een half jaar zonder club te hebben gezeten, terug naar Spanje waar het voor hem allemaal begon.

De carrière van Lauren, die al vroeg vanuit Kameroen naar Spanje trekt, begint bij Sevilla. Daar komt Lauren echter alleen uit voor het B-elftal. Na een jaar trekt de rechtsback naar Levante. Na een jaar in de Segunda Division breekt Lauren bij Mallorca definitief door. Twee seizoenen lang is hij de vaste rechtsback van de eilandbewoners. In zijn eerste seizoen wint hij meteen de Spaanse Supercup.

Arsenal
Na twee seizoenen bij Mallorca verschijnt Lauren op de radar van Arsenal-manager Arsene Wenger. In 2000 haalt hij de Kameroener naar Engeland, voor de som van bijna acht miljoen euro. In het eerste seizoen is Lauren geen basisspeler en mede door blessures speelt hij slechts achttien wedstrijden.

Het tweede seizoen brengt meer succes. Hij is niet meer weg te denken uit de basis en aan het eind van het seizoen kan Lauren twee bekers de lucht in tillen: de landstitel en de FA Cup. Ook het jaar erop is Lauren de stille kracht aan de rechterkant. Arsenal wordt geen landskampioen, maar het mag wederom de FA Cup in ontvangst nemen.

In 2004 beleeft Lauren wederom een succesvol seizoen. De Kameroener doet 47 wedstrijden mee en voor de tweede keer in vier jaar tijd wordt Arsenal kampioen van Engeland. Aan de inmiddels overvolle erelijst mag Lauren ook een persoonlijke prijs toevoegen. Hij wordt, net als vijf teamgenoten, gekozen in het elftal van het jaar in Engeland.

Concurrentie
Het vijfde seizoen van Lauren en het vierde als basisspeler, blijft wederom niet zonder prijzen. Na het kampioenschap van vorig jaar wordt nu voor de derde keer de FA Cup gewonnen. Het seizoen erop brengt minder geluk voor Lauren. Hij raakt zwaar geblesseerd en heeft bovendien zware concurrentie in de persoon van Emmanuel Eboué.

De Ivoriaan is Lauren in de pikorde voorbij gestreefd. Dat jaar haalt Arsenal nog wel de finale van de Champions League, maar aan een periode van prijzen en een periode met Lauren in de basis komt een einde.

Internationale carrière
Tijdens de succesvolle periode bij Arsenal gaat het Lauren en Kameroen ook voor de wind. Ook bij de Ontembare Leeuwen is de rechtsback positie ingevuld door de Gunner. Twee edities achtereen – in 2000 en 2002 – wint Kameroen de Afrika Cup. In 2000 wordt Lauren zelfs verkozen tot speler van het toernooi.

Het begin bij Kameroen verliep voor Lauren echter niet soepel. Hij was nog maar net international toen hij op het WK 1998 in Frankrijk als wissel in het veld kwam. Daar maakte hij meteen een grove overtreding en mocht hij meteen inrukken. De actie is de boeken ingegaan als een van de snelst gegeven rode kaarten op een WK.

Bergafwaarts
Na een jaar als reserve bij Arsenal te hebben gediend, besluit Lauren naar Portsmouth te gaan. Hij heeft de concurrentiestrijd met Eboué definitief verloren en ziet geen heil in het zitten op de bank.

Bij Portsmouth krijgt Lauren het eerste seizoen nog genoeg speelminuten en is hij een basisspeler. Dat verandert in zijn tweede seizoen, wanneer hij tweede keus wordt. Dat komt vooral door de opkomst van Glenn Johnson, een jonge Engelse rechtsback die nu bij Liverpool speelt en ook international is.

In 2008 wint Portsmouth de FA Cup. Dat is nummer vier voor Lauren. Aan het eind van het seizoen loopt zijn contract af en dat wordt niet verlengd. Hij is transfervrij, maar vindt geen geschikte club en hij verdwijnt langzaam in de vergetelheid.

Cordoba
Tot afgelopen week. Na ruim een half jaar zonder club tekent de inmiddels 33-jarige Lauren voor Cordoba, een club uit de Segunda Division. In de Zuid-Spaanse stad maakt de Kameroener de cirkel rond. Met een uitpuilende prijzenkast kan hij onder de Spaanse zon tevreden terugkijken op een geslaagde carrière en wellicht nog een nieuw succesje boeken.

De meeste voetballers die hun schoenen aan de wilgen hebben gehangen verdwijnen langzaam uit het collectieve geheugen. Roadto2010 houdt de herinnering aan deze Vergeten Voetballers levend. Deze week: James Debbah, het talentvolle neefje van George Weah.

James Debbah is een van de beste voetballers die Liberia ooit gekend heeft. Zijn pech was dat hij altijd in de schaduw stond van zijn beroemde neef George Weah, Wereldvoetballer van het Jaar in 1995. Terwijl Weah naam maakte bij AC Milaan, speelde Debbah bij Olympique Lyon, Monaco en Nice. Als we Weah mogen geloven, had Debba meer talent dan hij.

James “Salinsa” Debbah begint zijn voetbalcarrière in 1984. Samen met George Weah gaat hij voetballen bij Mighty Barrolle, een club in Liberia’s hoofdstad Monrovia. De Liberiaanse journalist Emmanuel Geeza Williams is fan van de club en ziet Debbah van jongs af aan spelen. Ze worden vrienden als ze een jaar of tien zijn.

Williams en Debbah groeien op in Fiamah, een voorstad van Monrovia. Ze vinden elkaar in hun passie voor voetbal. ‘We voetbalden samen op het strand, dat was ons leven toen.’ Debbah speelt bij Mighty Barrolle op het hoogste niveau, Williams is fan. ‘Ik kon niet slapen als ze verloren hadden’, herinnert de journalist zich.

Samuel K. Doe
Na een jaar Mighty Barrolle stapt Weah over naar Invincible Eleven, een andere club uit Monrovia. De inmiddels populaire Debbah blijft vijf jaar langer bij Barrolle. Ook Samuel K. Doe is fan van Debbah. De Liberiaanse president investeert veel geld in diens club Mighty Barrolle. In 1989 kondigt de speler zijn vertrek aan. Debbah vertrekt naar Kameroen, waar hij voor Union Douala gaat spelen.

Na één jaar maakt hij de overstap naar Europa, Frankrijk om precies te zijn. Hij gaat spelen voor Olympique Alès, dat op dat moment in de Franse tweede divisie uitkomt. Williams verliest zijn vriend uit het oog.

Les Rouge et Blanc
Na een succesvol jaar in Frankrijk (zes goal in 21 wedstrijden) draagt Weah hem voor bij Monaco. De club is geïnteresseerd en Debbah maakt de overstap. Hij speelt een seizoen voor Les Rouge et Blanc. Het is een goed jaar voor de club. Monaco wint de Coupe de France, de Franse beker. Debbah speelt twaalf wedstrijden, waarin hij twee keer scoort.

In 1992 gaat hij voetballen bij Olympique Lyonnais. De vier jaar die volgen zijn de beste uit zijn carrière. Hij verovert een plek in de basis en scoort veelvuldig. Toch lukt het hem niet om uit de schaduw van zijn roemruchte neef te treden. In 1995 gaat hij spelen voor OGC Nice, waarna een kort verblijf bij het Belgische Anderlecht volgt.

Parijs
Midden jaren ‘90 ontmoeten Williams en Debbah elkaar weer. ‘We kwamen elkaar tegen in Den Haag’, aldus Williams. ‘Hij vond het leuk om me weer te zien en nodigde me uit om in Parijs langs te komen.’ Debbah speelt op dat moment bij Paris Saint-Germain, waar Artur Jorge de scepter zwaait. De Liberiaanse spits komt nauwelijks aan spelen toe. ‘Jorge hield niet van Afrikaanse spelers, werd gezegd’, verklaart Williams. ‘James kreeg geen kans.’

Dat komt ook deels doordat hij veel concurrentie heeft. En Debbah is, hoewel hij veel talent heeft, niet altijd even gemotiveerd. Deze houding valt ook zijn collega’s op. In 1998, tijdens een FIFA-gala in Barcelona, komt de Franse voetballer Lilian Thuram Weah tegen. ‘James is een geweldige voetballer’, zegt Thuram. ‘Ik snap niet dat hij niet beter zijn best doet.’ Weah verwijst hem door naar Williams. ‘James is James, zei ik’ vertelt de journalist. ‘Met James weet je het nooit.’

Politiek
Na Paris SG speelt Debbah in Turkije, Griekenland, Bahrein en Indonesië. Weah, inmiddels gestopt met voetballen, kiest voor de politiek. In 2005 probeert hij president van Liberia te worden. Debbah valt zijn neef openlijk af. Hij steunt diens concurrent. ‘Weah heeft geen ervaring’, zegt hij in een interview met de BBC.

‘Na dat interview is het nooit meer goed gekomen tussen hen’, zegt Williams. De voetballers zien elkaar voor het laatst tijdens de afscheidswedstrijd van oud-teamgenoot Kelvin Sebwe. Zowel Debbah als Weah scoort, maar ze wisselen geen woord met elkaar.

Sinds 2009 heeft de 42-jarige spits geen club meer. ‘Wat hij nu gaat doen weet ik niet’, zegt Williams. Een gooi naar het presidentschap misschien? ‘Nee, daar is hij niet de man voor. Hij heeft andere ambities.’

Leeftijd
De leeftijd van Debbah is onzeker. Zelf heeft hij meer dan eens aangegeven dat hij is geboren in 1979. Een ander geboortejaar dat vaak opduikt is 1967. Als de eerste datum klopt, was hij acht jaar toen hij voor het eerst in het eerste team van Mighty Barrolle, dertien toen hij bij Union Douala aan de slag ging en een twintigjarige (met vijf jaar wedstrijdervaring) toen hij bij Olympique Alès ging spelen.

Als Debbah echter in 1967 is geboren, en dat is waarschijnlijker, dan was hij achterin de dertig (oud, zelfs voor Afrikaanse begrippen) nog in het nationale elftal van Liberia. Volgens Williams, een jeugdvriend van Debbah, is deze datum  correct. ‘Ja, hij was toen al oud, maar ik weet zeker dat hij in 1967 geboren is.’

Nationale elftal
Debbah is in Europa misschien niet erg bekend, in Liberia is dat anders. De voetballer is een legende. ‘Debbah was op zijn best als hij voor het nationale elftal speelde’, zegt Williams enthousiast. De spits speelde 72 wedstrijden voor Liberia, waarin hij 42 keer scoorde, bijna twee keer zoveel als George Weah.

De vraag blijft: wie was er beter, George of James? ‘In Liberia is men nog altijd verdeeld. Er is een James en een George-kamp’, vertelt Williams.

‘Ik weet het niet’, zegt hij na lang nadenken. ‘In Liberia was Debbah beter, maar toen ze naar het buitenland gingen ontwikkelde Weah zich beter. Debbah had heel veel talent, maar hij ging er niet zorgvuldig mee om. Hij had meer, veel meer, kunnen bereiken als hij gemotiveerder was geweest.’

De meeste voetballers die hun schoenen aan de wilgen hebben gehangen verdwijnen langzaam uit het collectieve geheugen. Roadto2010 houdt de herinnering aan deze Vergeten Voetballers levend. Deze week: C.K. Gyamfi.

C.K. Gyamfi was de eerste Afrikaanse voetballer in de Duitse competitie. Daarnaast won hij drie keer de Afrika Cup als trainer van de Black Stars.

Accra
Charles Kumi Gyamfi wordt in 1929 geboren in de Ghanese hoofdstad Accra. Op de Juniorschool in Okorasi komt hij voor het eerst in aanraking met voetbal. Zijn uitzonderlijke talent blijft niet lang onopgemerkt. Op zevenjarige leeftijd mag hij voor het eerst meespelen in het schoolteam. In 1944 verhuist de jonge Gyamfi van Okorase, een klein dorpje ten noorden van Accra, naar de hoofdstad zelf.

In Accra wordt hij aangenomen op de Accra Royal School. ‘Ik vertelde de voetbalcoach Ataa Nii Katoe dat ik beter kon voetballen dan de meeste spelers in zijn team. Hij gaf me de mogelijkheid om mee te doen. Ik speelde goed en ik werd op de school toegelaten.’

Noble Arrics
Gyamfi begint bij de junioren, maar binnen een jaar wordt hij in het eerste team opgenomen. Zijn interesse voor de sport groeit omdat hij de kans krijgt om tegen andere scholen te voetballen. Tijdens een van die wedstrijden wordt hij gescout door Noble Arrics, de jeugdafdeling van de Great Argonauts, een voetbalteam in Accra. Daar speelt hij tot het eind van zijn studie.

Nadat hij in 1947 zijn school heeft afgerond verhuist hij naar Koforidua, waar hij een baan vindt. Voetballen blijft echter Gyamfi’s grote passie. Hij speelt bij de lokale club Sailors. Op een dag komt de indertijd grote club Cape Coast Mysterious Dwarfs op bezoek. De jonge Gyamfi wordt overgehaald om bij de club te komen spelen.

Asante Kotoko
Twee jaar later, in 1949, maakt hij de overstap naar Asante Kotoko, een van Ghana’s twee grootste voetbalclubs. Bij zijn nieuwe club speelt Gyamfi met de grootste spelers in het land. In 1950 staat hij voor het eerst in basis. Een jaar later trekt hij met het Gold Coast XI team, een soort kermisattractie, door Engeland en Ierland. Het team speelt op blote voeten en dát waren de Europeanen niet gewend.

‘Het publiek hield na een tackle soms de adem in omdat ze dachten dat we moesten vergaan van de pijn, net als op de momenten dat een speler van ons een hard schot afvuurde. Maar wij waren het natuurlijk gewend. Na afloop kwamen de kinderen aan onze voeten voelen: ze wilden weten of er soms ijzer in zat’, aldus Gyamfi. Tijdens de tour scoren Afrikanen 25 keer. Elf van de goals worden gemaakt door Gyamfi.

Voetbalschoenen
Terug in Ghana besluit hij dat het tijd is voor verandering bij Kotoke. Samen met een teamgenoot gaat hij voetbalschoenen dragen, een fenomeen waarmee de Afrikanen tot dan toe niet bekend waren. Gyamfi komt op het idee na een bezoek aan Excelsior, een team in Cape Coast waar alleen blanken spelen. De vernieuwing heeft niet meteen het gewenste effect. De eerste wedstrijd verliezen de Ghanezen kansloos, omdat ze over hun eigen voeten struikelen.

Na vijf jaar Kotoko kondigt Gyamfi zijn vertrek aan. In Kumasi richt hij een nieuwe voetbalclub op: de Kumasi Great Ashantis. Dat houdt hij twee jaar vol. In 1956 gaat hij aan de slag bij Kotoko’s grootste concurrent Hearts of Oak, de club uit hoofdstad Accra. Met deze club kent hij vele succes. Hearts wint de Tate and Lyle trophy en wordt in 1958 landskampioen.

Kwame Nkrumah
Dan wordt Gyamfi door de Ghanese president Kwame Nkrumah naar Duitsland gestuurd. De president komt op het idee tijdens een wedstrijd tussen Hearts of Oak en Fortuna Düsseldorf op 2 augustus 1958. Het is de eerste van vijf wedstrijden van Fortuna door Afrika en een van de vreemdste die de Duitse club ooit speelde. Terug in Duitsland verhalen spelers over een zanderig en hobbelig veld en bijzonder goede voetballers. De Duitsers winnen met 3-2, maar zijn onder de indruk van het spel van de Afrikanen.

Na de wedstrijd houdt President Nkrumah een receptie bij hem thuis. Daar komt hij op een idee. Zou het niet goed zijn als een speler van Hearts of Oak in Duitsland gaat voetballen? Dan kan hij ervaringen op doen en in de tussentijd studeren aan een Europese universiteit. De keuze valt op Gyamfi.

Tunda Vita
De Ghanees vertrekt een paar maanden later richting Duitsland. De Duitse supporters houden van hem. Ze noemen hem liefkozend Tunda Vita (“Donder”) vanwege zijn harde schot. Gyamfi past zich snel aan. Hij leert Duits en baart opzien vanwege zijn tactisch inzicht. Maar hij heeft ook heimwee. Vooral de Duitse winter valt de Ghanees zwaar.

Het Europese avontuur duurt een jaar. In 1961 keert hij, met een coachdiploma op zak, terug naar Ghana om de nieuwe bondscoach van het nationale team te assisteren. Als de Hongaarse bondscoach Joseph Ember na een jaar vertrekt, wordt Gyamfi aangewezen als interim. Daarmee wordt hij de allereerste lokale, Ghanese coach van de Black Stars.

Ervaren is hij dan nog niet. Daarom mag Gyamfi stage lopen bij het nationale team van Brazilië als zij in 1962 aan het WK in Chili deelnemen. De Brazilianen winnen de cup en leert het Braziliaanse voetbalsysteem goed kennen. ‘De Braziliaanse stijl van spelen én de manier waarop jongeren op straat in aanraking komen met voetbal is hetzelfde als in Ghana’, zegt hij.

Afrika Cup
In 1963 is Ghana gastheer van de Afrika Cup. President Nkrumah is zenuwachtig maar onder Gyamfi’s leiding winnen de Black Stars de Cup. ‘Nkrumah was de gelukkigste man op aarde’, aldus Gyamfi. ‘Hij had mij teruggehaald om te bewijzen dat een Afrikaanse coach het kon rooien. Bovendien had hij geld geïnvesteerd om een team op te bouwen dat niet alleen de rest van Afrika kon verslaan, maar dat ook het hele continent zou kunnen stimuleren. Toen we Afrika veroverden, was hij natuurlijk heel blij dat zijn wens was uitgekomen. De eerste stappen naar een formidabel team dat kon bijdragen aan de emancipatie van Afrika waren gezet.’

Toch waren de Ghanese fans niet onverdeeld positief over de bondscoach. Velen waren van mening dat Gyamfi het toernooi heeft gewonnen dankzij de goede voorbereiding van zijn voorganger.

Tweede titel
Dankzij zijn goede contacten binnen de voetbalbond en zijn goede prestaties blijft Gyamfi bondscoach. In 1965 staat hij opnieuw naast het veld als de Black Stars hun titel in Tunesië verdedigen. Het is een jonge ploeg met ondermeer Osei Kofi, Frank Odoi en Willie Evans. Het team verdedigt de titel succesvol. In de finale rekenen de Ghanezen met 3-2 af met gastland Tunesië.

Na het winnen van zijn tweede Afrika Cup raakt hij in de vergetelheid. De Ghanezen hebben ook wel wat anders aan hun hoofd. Nkrumah werd in een coup afgezet en de politieke situatie is allerminst stabiel. ‘Sport was het paradepaardje onder Nkrumah, dus werd het samen met andere prioriteiten van de president op een laag pitje gezet.’ Gyamfi moet het veld ruimen. ‘Degene die te dichtbij Nkrumah stonden, hadden niet zoveel kansen meer en werden op een zijspoor gezet.’

Het Ghanese voetbal komt in een negatieve spiraal terecht. Pas in 1978 volgt er een opleving. Onder leiding van de succesvolle coach Fred Osam-Duodu, de eerste Ghanees sinds het vertrek van Gymafi, winnen de Black Stars in 1978 voor de derde maal de Afrika Cup.

Ambtenaar
Gyamfi, die inmiddels als ambtenaar op het ministerie van sport werkt, wordt in 1981 gevraagd om toch weer coach van de nationale ploeg te worden. Hij neemt het team in een jaar later mee naar de Afrika Cup in Libië en wint. ‘Het was voor mij een persoonlijke revanche. Ik heb toen meteen ontslag genomen. Dat was nog nooit voorgekomen.’

Na avonturen in Kenia en Somalië komt Gyamfi halverwege de jaren negentig terug naar Ghana. Hij wordt technisch directeur van de club Ashanti Goldfields, dat sinds zijn komst twee keer achter elkaar landskampioen wordt. Tegenwoordig is de 80-jarige Gyamfi een van de ereleden van de Ghanese voetbalbond en geniet hij van zijn pensioen.

In dit artikel wordt gebruik gemaakt van citaten uit het boek Afrika voetbalt van Marc Broere en Roy van der Drift.