Een typisch trapveldje van gravel in Afrika

Afrika heeft de potentie om uit te groeien tot een machtsfactor van formaat in het internationale voetbal. Investeringen blijven echter uit, veel clubs en competities zijn nagenoeg failliet. Kennedy Gondwe legt de schuld voor een groot deel bij de bestuurders.

Door Kennedy Gondwe/Twenty Ten

Wanneer de bus de passagiers achterlaat op de stoep van een populaire Engelse stad worden ze begroet door de rode letters op een prachtig gebouw – Old Trafford. Of ze nu voor Old Trafford komen, het stadion van sterrenclub Manchester United, of op bezoek gaan bij iemand die er in de buurt woont, het blijft een indrukwekkende aanblik.

Old Trafford wordt omgeven door een aura van succes; het is de droom van menige Afrikaan om voet te zetten in een van deze gebouwen, die ze alleen maar kennen van televisie. Vooral voor een fan van Manchester United is een bezoek aan het noordwesten van Engeland pas compleet na ten minste een glimp van Old Trafford te hebben opgevangen. Geen journalist die al meer dan tien jaar verslag doet van het Afrikaanse voetbal zal de gelegenheid voorbij laten gaan om te vertellen over zijn ervaring op Old Trafford – tijdens of na het seizoen.

Dat bezoek aan Old Trafford, door Sir Bobby Charlton omgedoopt tot het ‘Theatre of Dreams’, onderstreept het feit dat voetbal in Europa is uitgegroeid tot een bedrijfstak. Old Trafford is kenmerkend voor de aanpak waarmee Westerse landen roem willen vergaren. Dat geldt zelfs voor het winnen van het wereldkampioenschap, terwijl de Afrikanen pas in 2010, 80 jaar na het eerste WK, voor het eerst de gelegenheid kregen om het grootste sportevenement op aarde te organiseren, in Zuid-Afrika.

Voet zetten op Old Trafford, of het nu is om een wedstrijd te bekijken of niet, heeft z’n prijs. Het is eenvoudigweg een immens populaire toeristische attractie die miljoenen ponden per jaar opbrengt. De agenda is altijd volgeboekt en een bezoek moet vooraf worden besproken.

Uitzonderingen
Dat kan niet worden gezegd van de stadions in Afrika: het immense Cairo Stadium in Egypte, het National Stadium of Rufaro in Zimbabwe, het Konkola Stadium in Zambia, het National Stadium in Kinshasa in Congo, het Stade Felix Houphouët-Boigny in Ivoorkust, het zijn alle verre van toeristische plekpleisters. Slechts een handjevol Zuid-Afrikaanse stadions waar het WK 2010 werd gehouden kan ook maar enigszins wedijveren met Old Trafford. En dat zijn de uitzonderingen.

Het Independence Stadium in Lusaka zou een prachtig historisch monument zijn als Zambia goed gebruik zou maken van zijn bezittingen, zoals in Europa gebeurt. Het Independence, ook wel bekend als het ‘Heldenplein,’ is gebouwd ter nagedachtenis aan de voetballers die het slachtoffer werden van de grootste voetbalramp in de geschiedenis van Afrika, toen de crème de la crème van het nationale elftal van Zambia in 1993 omkwam bij een vliegramp.

Het is ook een symbool van de onafhankelijkheid van de koloniale overheerser, Engeland, aangezien het werd gebouwd ter viering van de geboorte van Zambia op 24 oktober 1964.

Overeenkomsten
Je zou overeenkomsten kunnen zien tussen Old Trafford en Independence Stadium, zij het aan de oppervlakte, aangezien op beide plekken een vliegramp wordt herdacht. Op Old Trafford zijn diverse herinneringen aan de vliegramp in München te vinden, een ongeluk dat in 1958 het leven kostte aan zeven spelers van Manchester United.

Om de gevallen helden te herdenken, werd de Munich Stand gebouwd, een populaire tribune in het stadion voor zowel supporters als toeristen, terwijl Independence de rustplaats is van de delegatie van 30 mensen die omkwamen voor de kust van Libreville in Gabon op die fatale ochtend van 29 april 1993. Het Independence Stadium heeft het in zich om een historische, toeristische trekpleister te zijn terwijl de Munich Stand een respectabel monument is op Old Trafford.

Als we kijken naar dit scenario, dan wordt duidelijk dat Europa er handig in is geslaagd om munt te slaan uit voetbal en historische gebeurtenissen, een gegeven dat vooralsnog onbekend is in Afrika, ook al staat onomstotelijk vast dat het Afrikaanse voetbal volwassen is geworden nu de Afrikaanse sterren bekendheid hebben verworven op internationaal niveau.

Sterren
Spelers als George Weah gaven de eerste aanzet en nu is de blik van de wereld gericht op Afrikaanse sterren in de grote Europese divisies. Spelers als Didier Drogba uit Ivoorkust, Samuel Eto’o uit Kameroen, Michael Essien uit Ghana, Mikel Obi uit Nigeria, Alexander Song uit Kameroen en Emmanuel Seyi Adebayor uit Togo wedijveren met hun tijdgenoten, onder wie Lionel Messi en Gonzalo Higuain uit Argentinië, Cristiano Ronaldo uit Portugal, Wayne Rooney uit Engeland en Robinho uit Brazilië.

Een groot deel van het succes van de Afrikaanse spelers kan echter worden toegeschreven aan hun individuele inspanningen en niet aan doelbewuste pogingen van de Afrikaanse voetbalbonden om het spel te ontwikkelen. Deze spelers hebben vervolgens voor hun landgenoten deuren geopend naar de buitenlandse divisies. De enorme transfergelden kunnen in eigen land bijvoorbeeld worden geïnvesteerd in opleidingsfaciliteiten, waar hun landgenoten dan weer van profiteren.

Sommige spelers investeren grote delen van hun aanzienlijke inkomen in hun eigen land, maar er lijkt geen nationaal beleid te zijn in de verschillende Afrikaanse landen om ervoor te zorgen dat deze investeringen ook naar behoren worden beheerd. Sommige investeringen van de spelers, hoe goed bedoeld ze ook zijn, kunnen dan ook op niets uitlopen.

Infrastructuur
Dit lijkt er te gebeuren in stadions in heel Afrika. De infrastructuur van het voetbal valt langzaam uit elkaar door corruptie, een gebrek aan investeringen en verwaarlozing. Soms krijgt de infrastructuur een zetje, bijvoorbeeld met het nationale stadion dat door de Chinezen werd gebouwd in Zambia en waarin met name het nationale elftal speelt. Maar op steenworp afstand bevinden zich clubs die in vervallen stadions op een slecht verzorgd veld moeten spelen.

Er worden echter al zorgen geuit over het onderhoud aan het door de Chinezen gebouwde stadion en men vraagt zich af of het tien jaar na de bouw nog wel in volle glorie overeind zal staan. Het National Stadium in Zimbabwe is een klassiek voorbeeld. Het was ruim een jaar gesloten nadat er een enorme scheur verscheen in een van de tribunes. Dit was slechts vijf jaar na de voltooiing van het gebouw en de vraag rees of het gebouw wel met zorg werd onderhouden. Het is nog niet duidelijk of het probleem te wijten is aan de kwaliteit van de bouw of aan gebrekkig onderhoud.

Maar zelfs met dit in het achterhoofd zijn er uitzonderingen. Voor het WK in Zuid-Afrika werd er een tiental stadions van wereldklasse gebouwd. Dit werd gekoppeld aan verbeteringen aan sportgebouwen die werden gebruikt tijdens trainingen. De meeste van deze ondersteunende faciliteiten bevonden zich in scholen, waar het spel zich na het toernooi naar verwachting in ijltempo zal ontwikkelen. Toch wordt er getwijfeld of enkele Zuid-Afrikaanse stadions economisch levensvatbaar zijn, vooral wanneer ze in minder dichtbevolkte gebieden liggen.

Ghana was gastland van de Afrika Cup in 2008, waarna Angola het evenement twee jaar later organiseerde. Beide landen hebben hiervoor stadions gebouwd en opgeknapt. Beide landen hebben nu een aantal kwaliteitsstadions waar ze nog jaren plezier van zullen hebben.

Marketingstrategie
Burkina Faso organiseerde daarentegen het evenement in 1998 zonder in de daaropvolgende jaren enige vooruitgang te boeken. Ghana, Angola en Egypte zijn allemaal beter geworden van hun rol als gastland van de Afrika Cup, maar dat geldt niet voor het overgrote deel van het continent, waar investeringen politieke motieven dienen, of deel uitmaken van de marketingstrategie van een aantal grote ondernemingen die zo hun positie willen verbeteren.

Zambia, ooit een grootmacht binnen het Afrikaanse voetbal, is een deprimerend voorbeeld van het verval van het voetbal op het hele continent. Neem het stadion van de club Nkana FC, ooit een voetbalreus op het continent. Het ziet er nu uit als een vuilnisbelt, ook al is het een voetbalstadion waar duizenden hartstochtelijke fans bijeenkomen om hun team in actie te zien.

Nkana werd ooit gesponsord door de geprivatiseerde Zambia Consolidated Copper Mines (ZCCM). Het ontvangt nu nog maar marginale financiële ondersteuning, terwijl het een grote schare fans heeft. De club slaagt er desondanks niet in om zelfs maar gemiddeld goede spelers aan te trekken vanwege de slechte financiële situatie en worstelt nu om het hoofd boven water te houden. Nkana pendelt dan ook tussen de Super Division en de eerste divisie van het land.

Chipolopolo
Zambia’s nationale elftal, bijgenaamd Chipolopolo, is gedwongen om zijn wedstrijden te spelen in het buitengewoon krakkemikkige Konkola Stadium. Het stadion telt 15.000 plaatsen en bevindt zich in het noordelijk gelegen mijnstadje Chililabombwe, op de grens tussen Zambia en de Democratische Republiek Congo.

Het team verplaatste de thuisbasis naar dit deel van het land toen Independence Stadium vier jaar geleden wegens renovatie werd gesloten. De tribunes zijn met de grond gelijk gemaakt en liggen nu verwaarloosd op het terrein, terwijl de overheid verwoedde pogingen onderneemt om het geld voor het renovatieproject bij elkaar te krijgen.

Net als in 1998, toen er paniek uitbrak in Independence Stadium, werden ook de supporters in Konkola Stadium niet gespaard. Na een kwalificatiewedstrijd voor het WK 2006 probeerden duizenden opeengepakte supporters zich een weg naar buiten te banen. Door de slechte verlichting en onvoldoende uitgangen brak er paniek uit, met 12 doden tot gevolg. Na onderzoek werd aangeraden om de aftrap, die traditioneel plaatsvond om 15:00 uur, met een uur te vervroegen.

Verleden
Voetbal is in de rest van de wereld tot ongekende hoogte gestegen. Marketing en televisierechten hebben ertoe bijgedragen dat het spel wereldwijd in populariteit is toegenomen, maar een groot deel van het Afrikaanse voetbal lijkt helaas vast te zitten in het verleden.

Afrikaanse clubs deden sinds het begin van de jaren zestig voor de eer mee aan het Afrikaanse kampioenschap. Er was geen financiële beloning, waardoor arme landen gedwongen waren zich terug te trekken. De Afrikaanse teams maakten enorme reiskosten tot de Afrikaanse voetbalbond CAF in 1997 een bescheiden businessdeal, waardoor de financiële lasten werden verlicht.

Het is niet eenvoudig of goedkoop om door het uitgestrekte Afrikaanse continent te reizen. Sommige teams zijn enorme bedragen kwijt aan uitwedstrijden die hen met iedere nieuwe ronde over enorme afstanden kunnen voeren.

Beloning
De Champions League is gebaseerd op de UEFA Champions League die in 1997 werd geïntroduceerd, waarbij met name het groepsfase-concept werd overgenomen. In tegenstelling tot de UEFA Champions League, waar vanaf de voorrondes al geldprijzen worden toegekend, ontvangen de teams in de CAF Champions League pas een financiële beloning wanneer ze de groepsfase voorafgaand aan de halve finale halen.

In de groepsfase van de CAF Champions League zijn de teams verdeeld in twee groepen van vier en spelen ze tegen elkaar in een divisiestructuur. De teams worden beloond al naar gelang de positie waarop ze eindigen in hun eigen poule. Het laagst eindigende team gaat nu naar huis met 400.000 dollar (vergeleken met 190.000 in het toernooi van 2008). Het als derde eindigende team wint 500.000 dollar (261.000 dollar twee jaar geleden).

De twee hoogste teams in elke groep gaan naar de halve finales met 700.000 dollar (427,500 dollar twee edities daarvoor). De winnaar gaat naar huis met 1,5 miljoen dollar en de tweede plaats is goed voor 1 miljoen dollar.

Televisierechten
Deze meevaller qua prijzengeld is te danken aan de verkoop van de televisierechten en de naamrechten tijdens het toernooi. Dit is nog steeds ver verwijderd van de geldprijzen in de UEFA Champions League, waar ieder team dat de groepsfase haalt 3 miljoen euro krijgt en nog een keer 2,3 miljoen euro als deelnameprijs. En dat is nog niet alles. Teams krijgen € 600.000 voor een overwinning en € 300.000 voor een gelijkspel.

Kwalificatie voor de knockout-fase levert een team € 2,2 miljoen op, wat kan leiden tot een gemiddeld prijzengeld van € 9 miljoen. Er wordt extra geld uitgekeerd aan de teams in de groepsfase, afhankelijk van het marketingsucces van het toernooi.

Iedere kwartfinalist krijgt € 2,5 miljoen, er staat € 3 miljoen op het spel voor de halve finales, € 4 miljoen voor de nummer twee en tot € 7 miljoen voor de winnaar. De winnaar kan dus in totaal € 20 miljoen verdienen met de kaartverkoop, televisiemarketing en commerciële rechten en dat bedrag kan soms zelfs nog hoger liggen, afhankelijk van de marketingbonus.

Overheid
Europese clubs zijn niet altijd afhankelijk van overheidssteun, maar dat kan niet worden gezegd van de Afrikaanse clubs, die met name worden gesponsord door het leger of door overheidsbedrijven. En de nationale elftallen zijn, enkele uitzonderingen daargelaten, afhankelijk geworden van de nationale overheden.

Noordelijk Afrika loopt voorop wanneer het aankomt op marketing en sponsorstructuren, waarbij de divisies in Egypte, Tunesië, Marokko en Algerije goed worden gesponsord en inkomsten ontvangen van nationale televisiebedrijven.

Ten zuiden van de Sahara vergaat het alleen Zuid-Afrika beter, hoewel dit niet het enige land is waar de zaken goed zijn geregeld. De Zuid-Afrikaanse Premier Soccer League staat zevende op de wereldranglijst van gesponsorde divisies en krijgt forse financiële steun van de ABSA Bank, South African Breweries en televisiezender SuperSport – zo’n 300 miljoen dollar per vijf jaar.

Failliet
Voordat de betaalzender Gateway Television (GTV) ten onder ging, kregen de voetbaldivisies in Oeganda en Tanzania een flink steuntje in de rug en werd ook het nationale elftal financieel ondersteund. Ook Zambia had zijn financiële ondersteuning kunnen kwijtraken doordat de sponsor één jaar na zijn oprichting alweer failliet ging.

De teloorgang van GTV is alweer een triest Afrikaans verhaal. Gelukkig voor Zambia nam een gevestigde betaalzender, SuperSport, de uitzendrechten op de nationale divisie over die, dankzij wijlen president Levy Patrick Mwanawasa, wordt gesponsord door Konkola Copper Mines (KCM).

Het meest teleurstellende aspect is echter de los-vaste manier waarop een groot deel van het sponsorgeld naar Afrikaanse landen wordt gesluisd. Barclays Bank begon bijvoorbeeld een bekertoernooi te sponsoren net toen British Petroleum en Zambian Breweries hun steun introkken.

Zambian Breweries hebben hun sponsoring verplaatst van de Mosi Cup – het equivalent van de KNVB-bekercompetitie in Nederland – naar het nationale elftal. Een klein deel van hun steun gaat rechtstreeks naar voetbalscholen, met dank aan hun frisdrankmerk, Coca Cola.

Telefonie
In Botswana proberen mobiele telefoniebedrijven het voetbal te sponsoren, en we zien hetzelfde gebeuren in landen als Kenia, Oeganda, Tanzania, Sierra Leone en Nigeria. Deze steun staat echter in geen enkele verhouding tot de winst die deze bedrijven maken. Daarnaast wordt een groot deel van de sponsoring door het grote publiek gezien als iets waarvan de sponsor baat heeft en niet de ontvanger. De sponsor poetst er zijn imago mee op, als onderdeel van een marketingstrategie.

Het feit dat de bezoekersaantallen tijdens voetbalwedstrijden op het hele continent teruglopen, heeft sponsoren er niet van overtuigd dat ze groot moeten inzetten. Twintig jaar geleden trokken duizenden Afrikaanse voetbalfans naar de stadions om hun plaatselijke club in actie te zien, en het nationale voetbal gedijde, want spelers probeerden zich te onderscheiden in de hoop op een contract in Europa.

Somber
Tegenwoordig zit er op de tribunes slechts een fractie van het aantal toeschouwers dat er ooit geboeid zat te kijken en de vooruitzichten voor het Afrikaanse competitievoetbal zijn somber. Er zijn twee kanten aan dit verhaal over de nationale teams op het continent.

Zuid-Afrika en Angola, en recenter ook TP Mazembe uit de Democratische Republiek Congo, zijn erin geslaagd om een deel van hun talent vast te houden, onder wie een speler als Tresor Mputu Mabi, door ze leuke randvoorwaarden te bieden. De ‘brain drain’ is in deze landen dan ook minder omvangrijk. TP Mazembe en een aantal clubs in Angola komen bij van de oorlog, maar zijn nog steeds in staat om talent naar hun divisies te trekken uit naburige landen als Zambia.

Datzelfde geldt voor sommige delen van Noord-Afrika. Egypte, zevenvoudig winnaar van de Afrika Cup, behaalde in 2010 een derde titel op rij. Onder de 23 leden van het kampioensteam bevonden zich slechts drie spelers die bij een buitenlandse club actief waren. Tunesië en Algerije waren ook vertegenwoordigd met een redelijk groot aantal spelers van clubs uit eigen land.

Moeite
De teams uit de West-Afrikaanse landen – Nigeria en Ivoorkust – hadden daarentegen respectievelijk 23 en 22 spelers van buitenlandse clubs. Terwijl  Noord-Afrikaanse clubs als Ahly, Zamalek (Egypte), Espérance en Etoile du Sahel (Tunesië) nog steeds publiek trekken voor wedstrijden in de nationale competitie, zien we een heel ander verhaal in Afrika onder de Sahara, waar clubs grote moeite hebben om supporters naar het stadion te krijgen.

Sommige Afrikaanse topspelers spelen niet in eigen land. De talloze fans krijgen alleen de kans om de sterren in actie te zien wanneer die aantreden voor het nationale elftal. Dit leidt soms tot massahysterie, paniek en zelfs doden in de stadions. Clubvoetbal kan de fans nauwelijks tot dergelijk gedrag opzwepen.

Veel Afrikanen zijn dan ook fan geworden van buitenlandse clubs. Fans van Gor Mahia uit Kenia, Kampala City Council uit Oeganda, Mufulira Wanderers uit Zambia en BCC Lions en Rangers uit Nigeria lopen nu in shirtjes van Manchester United, Barcelona, Chelsea, AC Milan, Arsenal, Inter Milan, Bayern München en Liverpool en praten over het wel en wee van deze clubs, in plaats van hun eigen,  plaatselijke giganten.

Hun gewijzigde voorkeur kan worden verklaard door de overvloed aan aantrekkelijk Engels, Spaans, Duits en Italiaans voetbal op satelliettelevisie die wordt ondersteund door goede marketing. Hoewel de kosten van de apparatuur en het abonnementsgeld te hoog zijn voor de meeste Afrikanen, kunnen ze terecht in cafés en televisieruimtes waar sluwe zakenmensen soms entree vragen voor wedstrijden met spelers als Lionel Messi, Emmanuel Adebayor en Samuel Eto’o. Het plaatselijke voetbal lijdt hieronder.

Wegkapen
Door het verval van de infrastructuur ontstaan er op het hele continent ongemakkelijke situaties en veiligheidsproblemen in vervallen faciliteiten. Samen met het lage spelniveau heeft dat tot gevolg dat de fans wegblijven. De beste spelers worden vaak weggekaapt door Europese en Aziatische clubs zodra ze het geringste talent vertonen, ten koste van Afrika.

De uittocht uit de nationale divisies is nauwelijks verwonderlijk als je bedenkt dat spelers in Afrika enkele honderden dollars kunnen verdienen, vergeleken met de miljoenen die hen worden voorgehouden wanneer de grote clubs aankloppen.

Corruptie
De ‘Beautiful Game’ is niet vrij van corruptie, niet in Afrika en ook elders niet, maar het Afrikaanse continent heeft er waarschijnlijk het meest onder te lijden. Teams die internationale uitwedstrijden spelen, keren vaak terug met berichten over verdachte beslissingen van de scheidsrechter en de moeilijkheden die ze in het buitenland ondervinden.

De corruptie in het Afrikaanse voetbal is van grote invloed is op de prestaties en houdt niet op bij het voetbalveld. Twee jaar geleden waren er twee teams in Ghana die op het punt stonden te promoveren. Ze hadden allebei een overwinning nodig op de laatste speeldag van het seizoen. De wedstrijden eindigden met 31-0 en 28-0, wat bij iedereen de verdenking wekte dat de wedstrijden doorgestoken kaart waren.

In de Nigeriaanse eredivisie ondervond de officiële televisiezender soms moeilijkheden bij het uitzenden van live-wedstrijden wanneer de clubs wilden voorkomen dat de openlijke partijdigheid van scheidsrechters door het publiek op televisie kon worden opgemerkt. Corruptie in het voetbal wordt gezien als een wereldwijd probleem, en de armoede op het continent en de mentaliteit van clubs die koste wat het kost willen winnen, maken scheidsrechters gevoelig voor omkoping en andere vormen van aansporing.

Controverse
In de kwalificatieronden van het wereldkampioenschap van 2002, schonk Nigeria zijn tegenstander Ghana 25.000 dollar nadat Nigeria was gekwalificeerd door een overwinning. Dit leidde tot een controverse, maar de Nigeriaanse voetbalbond verklaarde dat het geschenk in overeenstemming was met de Afrikaanse cultuur. De Confederation of African Football (CAF) was zo goed om een oogje toe te knijpen.

Tijdens de kwalificatierondes voor het wereldkampioenschap van 2010 stond een West-Afrikaans land op het punt uitgeschakeld te worden. Het stuurde een official van de voetbalbond met een zak geld naar de eigen tegenstanders en die van de grootste rivalen om te zorgen dat de weg naar de kwalificatie werd vrijgemaakt. Tegen alle verwachtingen in kwalificeerde het land zich toch.

We zien dit niet alleen op het veld. Invloedrijke personen betalen duizenden dollars aan steekpenningen aan stemgerechtigden op het congres van de federatie om zich voor een lucratieve bestuursfunctie bij de voetbalbond te laten kiezen. Ook de regionale verkiezingen in 2006 werden bezoedeld door dit soort praktijken. Er werden topafgevaardigden ingezet in Gaborone, de hoofdstad van Botswana, om stemmen te winnen voor kandidaten die een sterkere band hadden met de CAF. In dergelijke gevallen aarzelen kandidaten niet om enveloppen met geld te overhandigen.

Bij de verkiezingen voor bestuurders van de voetbalbond gaat het niet anders. Een voorbeeld is Sani Lulu uit Nigeria, die de meeste van de 70 stemgerechtigden een reisje naar het WK aanbood. Het was amper drie maanden tot de verkiezingen en het gebaar was een krachtig campagnemiddel. Het werd pas gedwarsboomd toen de president dreigde het nationale elftal uit internationale toernooien terug te trekken. Het bestuur schorste Lulu en twee anderen. Naar alle drie loopt momenteel een onderzoek wegens van fraude.

Meeste geld
Het Afrikaanse voetbal wordt over het algemeen niet bestuurd door de meest geschikte personen, maar door de mensen die het meeste geld te besteden hebben. Het feit dat voetbal wordt gesponsord door grote bedrijven – maar niet wordt gecontroleerd – maakt het tot een ideaal middel voor mensen die er geen moeite mee hebben om zichzelf ten koste van het spel te verrijken.

Alsof dat nog niet genoeg was, zijn ook leiders op continentaal niveau niet gevrijwaard gebleven. Het systeem zit vast in patronen, vooral door ongeschikte bestuurders die steeds verder van de werkelijkheid lijken te staan.

Nadat de Kameroener Issa Hayatou in 1988 aan het hoofd kwam te staan van de CAF heeft het Afrikaanse voetbal weinig gepresteerd om over naar huis te schrijven. Het is nu gepasseerd door Azië, dat aansluiting heeft gevonden bij Europa en Zuid-Amerika. Hayatou wordt erom geprezen dat er meer Afrikaanse teams deelnemen aan het WK en dat het WK nu ook in Afrika is gehouden. Maar die feiten zijn nauwelijks te danken aan de man die al 22 jaar met ijzeren vuist regeert.

Stemmen
Er zijn momenteel 53 Afrikaanse FIFA-lidstaten, die samen het grootste blok stemmen vormen tijdens FIFA-verkiezingen. Een kandidaat die wil optreden als gastland, moet zich verzekeren van de Afrikaanse stemmen. Hierdoor krijgt Afrika een bevoorrechte positie, wat weer heeft geleid tot meer deelnemers aan het WK. Het Afrikaanse voetbal is ook een van de voornaamste begunstigden van de verschillende financiële ondersteuningsprojecten.

Ieder Afrikaans land ontvangt steun van de FIFA. De FIFA heeft kunstgras aangelegd als onderdeel van het ‘Win in Africa with Africa’-project. Verder krijgen de voetbalbonden, naast allerlei andere voorzieningen, jaarlijks 250.000 dollar. Nu de FIFA-verkiezingen er weer aan zitten te komen, kondigde de huidige president Sepp Blatter, die herkozen wil worden, aan dat hij de jaarlijkse toelage wil verdubbelen naar 500.000 dollar. Dit geld wordt onder toezicht verstrekt, maar de voetbalbonden worden er niet op aangesproken als het geld wordt misbruikt.

Veel mensen zien deze steun als een manier om de loyaliteit van de Afrikaanse leiders aan de machthebbers van de FIFA te verzekeren en hun stemmen om de vier jaar veilig te stellen. Er wordt wel beweerd dat de Afrikanen er verder niet mee zitten, zolang hun zakken maar worden gevuld. Ze vervullen hun functie tenslotte niet om het spel verder te ontwikkelen, maar om zichzelf te verrijken.

Tekortkomingen
De CAF wordt gekenmerkt door haar vele tekortkomingen. Deze zijn onlangs nog eens benadrukt tijdens de lachwekkende Afrikaanse Speler van het Jaar-verkiezingen. Tijdens de ceremonie van 2010 nam geen van de genomineerden de moeite om op te komen dagen en de ceremonie was een puinhoop die uiteindelijk meer weg had van een muziekfestival dan van een prijsuitreiking. De gasten probeerden wanhopig wakker te blijven terwijl de bonzen van de CAF en sponsor Globacom alle aandacht naar zich toe trokken.

De CAF had zich eerder dat jaar de woede van het hele continent op de hals gehaald door het nationale elftal van Togo te schorsen nadat het zich had teruggetrokken uit de Afrika Cup in Angola, na een terroristische aanslag waarbij drie leden van de Togolese delegatie de dood vonden en anderen gewond raakten. De arrogantie van de CAF, die de schuld probeerde neer te leggen bij de Togolezen, en de schorsing wegens ‘overheidsbemoeienis’, schokten Afrika en de rest van de wereld.

De Afrika Cup blijft een economische last voor de deelnemende landen. De winnaars van het toernooi in Angola kregen ongeveer 500.000 dollar en de overige landen, die miljoenen dollars hadden geïnvesteerd om eraan deel te nemen, genoten weinig of geen economisch voordeel. Vergelijk dat met de 8 miljoen dollar die teams krijgen die zich kwalificeren voor het WK.

Obstakel
Het sportagentschap van de CAF, SportFive (dat naar verluidt wordt geleid door familieleden van Hayatou) en televisiepartner LC2, kregen miljoenen dollars aan uitzendrechten, wat duidelijk aangeeft dat het Afrikaanse voetbal in potentie grote sommen geld kan genereren. De bestuurders vormen echter een groot obstakel op nationaal en continentaal niveau wanneer het gaat om de ontwikkeling van het spel. Het gebrek aan een vooruitziende blik en persoonlijke zelfverrijking vormen een obstakel dat Afrikaanse landen belet om het hoogste niveau te bereiken.

Als de bestuurders niet handelden uit eigenbelang zouden de inkomsten uit het voetbal worden aangewend voor de verbetering van de infrastructuur en het versterken van de nationale divisies. De transfer van spelers is een enorme bron van inkomsten geworden. Die worden echter niet geïnvesteerd in het voetbal, maar belanden in de zakken van een klein aantal egoïsten, meestal voetbalbonzen. Het geld komt zo niet ten goede aan de spelers en het land.

Het is ironisch dat moderne voetballers spelen voor het geld en hun banksaldo angstvallig geheim houden. Deze menselijke merknamen slaan munt uit het spel dankzij de riante salarissen die worden betaald door de Europese clubs – en dan hebben we het nog niet over lucratieve marketing en sponsordeals van talloze miljoenen met toonaangevende internationale merken.

Business
Voetbal heeft zich in Afrika en de rest van de wereld ontwikkeld van een populaire sport tot big business. Maar de voordelen bereiken maar een klein deel van Afrika door de grijpgrage handen van egoïstische bestuurders. Voetbal heeft veel jongeren een uitweg geboden uit onbekendheid en armoede en hun roem, geld en supersterrendom gebracht.

Hoewel het gras altijd groener was in Europa zijn er toch Afrikaanse teams die erin slagen om de grootste talenten van het continent te behouden en onder contract te krijgen. De Egyptische spelmaker Mohamed Aboutrika is daarvan een goed voorbeeld. Hij is naar alle waarschijnlijkheid de beste aanvallende middenvelder van Afrika. De 31-jarige student filosofie voelt zich prima in eigen land en speelt voor een van de topclubs van Egypte, Al-Ahly.

Hij wordt wel de ‘glimlachende moordenaar’ genoemd vanwege zijn kenmerkende grijns en dodelijke manoeuvres. Zijn kromme benen, gelikte techniek en scorend vermogen zouden Aboutrika heel eenvoudig een lucratieve transfer kunnen opleveren naar een van de Europese topclubs. Ja, zijn leeftijdgenoot Amr Zaki tekende wel voor zo’n deal, evenals keeper Essam El Hadary, en Ahmed ‘Mido’ Hassan en Mohamed Zidan.

Draagkracht
Maar Al-Ahly behoort, net als de Kaizer Chiefs en Mamelodi Sundowns in Zuid-Afrika, tot de topteams van Afrika. De club heeft genoeg financiële draagkracht om zijn sterspelers uit de grote Europese leagues te houden. Zelfs de opkomende topper TP Mazembe is erin geslaagd om Trésor Mputu aan zich te binden, ondanks grote belangstelling vanuit Frankrijk, België en Engeland. Ooit probeerde hij het bij Arsenal en hij behoort nu tot een van de meest gewilde Afrikaanse spelers.

Als we met een kritische blik kijken naar Afrika, naar het potentieel en de middelen, dan is er geen enkele reden waarom het continent er niet in zou kunnen slagen om een team samen te stellen dat met de wereldkampioenen kan wedijveren. Maar deze omslag hangt af van het vermogen van de Afrikanen om onbenutte kansen uit te buiten. Afrikanen moeten bijleren en uitstijgen boven de middenmoot om tot de zwaargewichten te behoren, door zakelijk vernuft te koppelen aan management.

Het winnen van het wereldkampioenschap in Afrika hangt, net als de rol van gastland, af van het besef dat voetbal een beroep is waar veel geld in omgaat en niet het domein hoort te zijn van goochelaars.

Spelers van 17 die al behept zijn met grote bossen haar op de borstkas, die al jaren getrouwd zijn en kinderen hebben, of die drie jaar bij de politie werkten voordat ze werden opgenomen in het Onder 17-team. Journalist Kennedy Gondwe is niet te spreken over deze Afrikaanse voetbalopa’s.

door Kennedy Gondwe/Twenty Ten

Na de ontknoping van de Afrika Cup van 2006 trokken enkele Afrikaanse sportverslaggevers zich terug in een leuk cafeetje in Caïro om zich daar te ontspannen.

Die dag, vrijdag 10 februari, ging de geschiedenis in als de dag waarop Egypte voor de vijfde keer de Afrika Cup won, in de aanloop naar de zeven titels die het land inmiddels op zijn naam heeft gebracht.

Nadat ze hadden gezien hoe het gastland na strafschoppen Ivoorkust had verslagen in het stadion in Cairo stond de buitenlanders verder niets te doen dan de thuisreis te aanvaarden. Een aantal van de journalisten uit Afrika had een lange heenvlucht gemaakt. De schrijvers namen plaats in de dichtstbijzijnde kroeg om zich daar onder het genot van een biertje voor te bereiden op de terugvlucht.

Voedingsbodem
Bier is een vruchtbare voedingsbodem voor verhalen. Sommige verhalen waren hilarisch, andere waren meer feitelijk van aard. Een Nigeriaanse collega vertelde hoe een bepaald West-Afrikaans land een team naar een toernooi in Europa voor junioren onder 17 stuurde, dat het uiteindelijk won.

Voordat de spelers naar Europa vertrokken, hadden de officials ze van voldoende scheermesjes voorzien om hun kin mee schoon te schrapen, mocht er onverhoeds ergens een haartje de kop opsteken. Maar de officials vergaten iets wat minstens zo belangrijk was: ontharingsmiddel.

De West-Afrikanen waren de schrik van het toernooi en toen ze met speels gemak de finale bereikten, werden er verder geen vragen gesteld, omdat ze zo goed hadden gepresteerd. Toen de dolgelukkige spelers uiteindelijk de beker in handen kregen nadat ze hun tegenstander van de mat hadden geveegd, liepen ze een ererondje.

Woede
Toen ze daarbij hun shirtjes uittrokken ontstak hun coach in grote woede. De man was allerminst gecharmeerd van deze actie. De spelers hadden een grote blunder begaan door hun borst te ontbloten. Zonder shirtje was duidelijk te zien dat een woud van koffiekleurig, dik haar ontsproot aan hun borstkassen en oksels. Bij sommigen was het zelfs grijs. Het feit wil dat deze onder 17-spelers in werkelijkheid vaders waren.

Wat een gedenkwaardige ererondje had moeten worden, werd voortijdig afgebroken. De coach was witheet en gaf de spelers opdracht om hun shirtjes weer aan te trekken alvorens  ze op een bus werden gezet die ze met supersonische snelheid het stadion uit reed.

De Nigeriaanse journalist dronk net een rondje te veel en vervolgde met het verhaal van ene Julius ‘The Policeman’ Aghahowa, de topscorer van de Super Eagles tijdens de Afrika Cup in 2002. Volgens de verhalen op de straten van Lagos had de ster van Shakhtar Donetsk, en daarvoor Wigan, drie jaar voor de Nigeriaanse politie gewerkt voor hij werd gerekruteerd voor het nationale onder 17-team.

Deal
Na de anekdotes over de ‘haarbossen’ en Aghahowa, deed een Ghanese collega nog een duit in het zakje. Hij vertelde ons dat een landgenoot een lucratieve deal had gesloten in Europa nadat hij indruk had gemaakt tijdens een oefenwedstrijd. Zijn nieuwe club presenteerde hem als een nieuwe sterspeler.

Hij was nog te jong en te klein, en daarom wachtten ze geduldig tot hij een wat forser postuur zou ontwikkelen. De club besloot ook om hem speciale voedingssupplementen te geven, maar na verloop van tijd bleek het lichaam van de speler toch niet op de gewenste wijze te reageren.

Het lichaam weigerde koppig om mee te werken. In plaats van toe te nemen in omvang werd hij zelfs schrieler. Ze ontdekten later dat ze de supplementen hadden gegeven aan iemand van in de 30. Het laat zich raden hoe lang deze speler nog op de loonlijst van zijn nieuwe club stond.

Volle toeren
De Zambiaanse schrijver gedroeg zich een tijd lang als een nieuwsgierige vlieg aan de muur, die alleen toekeek en luisterde naar alles dat werd gezegd. Maar intussen draaiden zijn hersenen op volle toeren. Hij wilde zich niet onbetuigd laten en probeerde zich koortsachtig het verhaal van de gebroeders Chalwes voor de geest te halen.

De broers Linos (spits), Songwe (spits) en Sashi (verdediger) hadden allen op verschillende momenten gespeeld voor het nationale elftal van Zambia in het midden van 2000. De drie waren zo goed dat, als ze samen zouden spelen, de tegenstander het vuur aan de schenen konden leggen.

Linos had zelfs een keer opgemerkt tegen een Zambiaanse journalist dat ‘de dag waarop mijn broers en ik tegelijkertijd uitkomen voor het nationale elftal, Zambia de Afrika Cup zal winnen’. Hij had misschien wel gelijk. Zambia had de continentale beker nog nooit gewonnen en de drie hadden nog nooit samen in het nationale elftal gespeeld. Waarom eigenlijk niet?

Paspoorten
Er doen hierover verschillende verhalen de ronde. Mogelijk was er een fout gemaakt toen de broers hun paspoorten kregen. Een official van de voetbalbond fluisterde eens dat twee van de broers volgens hun papieren een maand na elkaar waren geboren.

Misschien was die bewering ongegrond, zoals de spelers beweerden. Maar het verhaal gaat dat de bond opmerkzaam werd gemaakt op deze overduidelijke fout en zich niet de toorn van de Afrikaanse voetbalbond (CAF) op de hals wilde halen en aantijgingen van leeftijdsbedrog wilde riskeren.

Het compromis dat werd bereikt, was dat de gebroeders Chalwes nooit tegelijkertijd in dezelfde leeftijdscategorie zouden uitkomen. En de gebroeders Chalwes zijn niet de enigen in Zambia die dit overkwam.

Tieners
Iets recenter, in 2007, verscheen er in de nationale kranten van Zambia een verhaal over de voorbereidingen voor het WK onder 20 jaar in Canada die in het honderd dreigden te lopen. De vrouw en twee kinderen van een van de spelers, Goodson Kachinga, waren uit hun huurwoning gezet toen hij uitkwam voor het nationale elftal. Op welke leeftijd trouwen tieners tegenwoordig?

De Afrikaanse voetbalbonden knijpen meestal een oogje dicht wanneer ze worden geconfronteerd met leeftijdsbedrog. Deze officials mogen zich dan coulant opstellen, de wereldvoetbalorganisatie FIFA is zich terdege bewust van dit bedrog, met name op toernooien waar het aantal levensjaren bepalen of een speler al dan niet mag deelnemen.

MRI-scans
Voor het begin van het WK voetbal onder 17 in Nigeria in 2009 besloot de FIFA in al haar wijsheid om MRI-scans van botten te gaan gebruiken om ‘de integriteit van het toernooi te beschermen’. Met dit systeem moesten steekproeven worden genomen om spelers te kunnen betrappen die ouder waren dan 17, aldus een verklaring op fifa.com.

Er stond: ‘Om de integriteit van het toernooi te beschermen in de geest van fair play, heeft de FIFA besloten om MRI-scans uit te voeren op de polsen van spelers tijdens het FIFA WK voetbal onder 17 in Nigeria in 2009.’

‘Steekproefsgewijs zullen spelers in Nigeria worden getest onder toezicht van de medische experts van de FIFA. Een MRI-scan van de pols kan uitwijzen welke spelers met zekerheid ouder zijn dan 17. De methode is ontwikkeld en getest door het FIFA Medical Assessment and Research Centre F-MARC in grootschalige wetenschappelijke studies van verschillende etnische bevolkingsgroepen. De methode is betrouwbaar, ‘evidence-based’ en veilig voor de speler.’

Screenen
Verder moedigde de FIFA aangesloten organisaties ‘aan om ook dergelijke tests uit te voeren en ondersteunt dit ook tijdens de aanloop naar het toernooi om er zeker van te zijn dat de spelers van een team voldoen aan de leeftijdseisen’.

Algemene MRI-scans zijn niet slecht, ‘want ze maken het mogelijk om kleine kwetsuren op te sporen, variërend van blessures aan de botten tot een scheurtje in de huid,’ aldus de Nigeriaanse legende Daniel ‘The Bull’ Amokachi, oud-speler van Everton en sterspeler tijdens de WK’s van ’94 en ‘98. Maar toen de FIFA het systeem specifiek wilde toepassen op de botten van spelers tijdens de aanloop naar het WK in Nigeria, wilden Amokachi’s landgenoten bij de voetbalbond daar niets van weten.

De voormalige voorzitter van de Nigeria Football Federation (NFF), Sani Lulu, verwierp het gebruik van MRI-scans en zei tegen de BBC dat deze geen deel uitmaakten van ‘de regels en voorschriften van het toernooi’. Het commentaar van Lulu kwam slechts enkele weken nadat de NFF 15 spelers uit het onder 17-team moest zetten nadat ze niet door de leeftijdtest waren gekomen.

Zoons
Zijn commentaar wekte de wrevel van minister van Sport Sani Ndanusa. Hij wees Lulu’s verzoek af om de ouders van de spelers onder 17 uit te nodigen om de leeftijd van hun zoons te verifiëren. ‘We wijken niet af van de eisen van de FIFA bij het bepalen van de werkelijke leeftijd van de spelers,’ deelde Ndanusa mee. ‘De hele wereld is gedigitaliseerd en wij gaan hierin mee. We leven niet langer in het analoge tijdperk.’

‘De FIFA wil MRI-scans gaan gebruiken en daaraan gaan we gehoor geven, heel simpel.’ Het gekibbel tussen Lulu en Ndanusa leidde tot verhitte discussies in Nigeria waarbij de fans en de media opriepen tot het ontslag van de hoogste leden van de Nigeriaanse voetbalbond NFF.

Zimbabwe
Terwijl de FIFA, Nigeria, de NFF en de media de degens kruisten in het westen van Afrika, klonk het gekrakeel in Abuja via Victoria Falls door tot in Zimbabwe, dat zich ook opmaakte voor het toernooi.

Toen de spelers in het trainingskamp in Zimbabwe te horen kregen dat hun leeftijd zou worden geverifieerd door middel van scans, trok het grootste deel van de spelers die hadden deelgenomen aan de kwalificatierondes zich terug, nog voor hun werkelijke leeftijd door middel van een test kon worden vastgesteld.

Slechts 5 van de 41 spelers in het trainingskamp bleven achter. De rest nam de benen. Zimbabwe stuurde uiteindelijk een team dat voornamelijk bestond uit schooljongens die er ongenadig van langs kregen tijdens het toernooi.

Internationaal niveau
Eén vraag blijft nog steeds onbeantwoord. Afrikaanse spelers, met hun doorgaans sterk ontwikkelde benen en oergezonde harten, zijn altijd goed op jeugdniveau. Waarom gaan ze dan uit als een nachtkaars zodra ze hun debuut hebben gemaakt op internationaal niveau?

Leeftijdsbedrog en de daaruit voortvloeiende controverses zijn niets nieuws voor James Copnall, BBC-correspondent in Soedan. Hij heeft verslag gedaan van twee wereldkampioenschappen en vijf Afrika Cups voor verschillende mediaconcerns.

Toen hem werd gevraagd of de aantijgingen over leeftijdsbedrog in Afrika op mythe of waarheid berustten, antwoordde hij: ‘Het is de waarheid. Spelers hebben me zelf verteld dat ze ouder zijn dan op hun papieren staat.’

Funest
Hij meent dat leeftijdsbedrog funest is voor het jeugdvoetbal. Er doen vaak te oude spelers mee. ‘Afrikaanse teams presteren heel goed op jeugdniveau, maar dat zet zich niet door bij de senioren. Is er echt iemand die denkt dat Gambia een van de beste jeugdteams ter wereld heeft?’ vraagt hij zich af.

Volgens hem werkt er niets contra-productiever dan leeftijdsbedrog. Copnall zegt dat leeftijdsbedrog vanuit het individu bezien weliswaar begrijpelijk is – een speler kan in Europa gaan spelen en een goedbetaalde carrière opstarten – maar ‘het is de doodsteek voor het spel op het continent’.

Praktijk
Leeftijdsbedrog is zeker geen mythe. In Oeganda is het bijvoorbeeld een door de overheid gereguleerde praktijk. De Oegandese voetbalbond vindt dat je best een stel 23-jarigen naar een toernooi voor spelers onder 17 mag sturen. Dit gebeurt zo vaak in Oeganda dat critici worden bestempeld als ‘onpatriottisch’ en ‘idealistische saboteurs’.

Oeganda speelde dit jaar tegen Zambia in de kwalificatieronden van de Afrikaanse juniorenkampioenschappen voor onder 17. Al voor de wedstrijd berichtte de Oegandese pers met nadruk dat alle Oegandese spelers vijf jaar ouder waren dan op hun paspoort stond. De spelers waren allemaal rond de 23. Er werden zelfs concrete bewijzen op tafel gelegd.

Het was een publiek geheim dat het hele team de dag voor de wedstrijd had doorgebracht in de gangen van de immigratiedienst, waar ze kersverse paspoorten kregen met vervalste geboorteaktes. Sommige spelers bleven zelfs de hele nacht wakker om de volgende dag niet in de rij te hoeven staan voor het paspoortloket.

Kopie
Een ziedende journalist, Muhammad Dhakaba, ging zelfs zover dat hij de Afrikaanse voetbalbond CAF schreef en bewijs overlegde van Oeganda’s schandelijke leeftijdsbedrog. De CAF stuurde echter een kopie terug naar de Oegandese voetbalbond. De journalist werd daarop fel bekritiseerd tijdens een persconferentie die door de plaatselijke voetbalbonzen werd gegeven en hij werd samen met de media uitgescholden.

De technische vice-president, Asuman Lubowa, vroeg zich publiekelijk af waarom men zich zo druk maakte over het Oegandese leeftijdsbedrog, aangezien hij kon aantonen dat ook Zambia spelers in het team had die te oud waren. Dit waren onthullende opmerkingen van Lubowa, wiens team later uit de kwalificatierondes werd gegooid door de CAF wegens leeftijdsbedrog.

Het toont aan dat er in Oeganda schaamteloos leeftijdsbedrog werd gepleegd en het laat ook zien dat het niet zal ophouden, aangezien alle voetbalbonden denken dat hun tegenstanders hetzelfde doen.

Oudere spelers
Toen Zambia uit de kwalificatierondes werd gezet, beschuldigde Aggrey Chiyangi, de coach tijdens de twee kwalificatierondes, Oeganda er ook van dat het oudere spelers had ingezet – een geval van de pot die de ketel verwijt dat hij zwart ziet.

In de meeste Afrikaanse landen is leeftijdsbedrog een ingewikkelde zaak waarbij niet alleen de spelers en de voetbalbond betrokken zijn. Ook regeringen en hun ministeries van Binnenlandse Zaken houden het fenomeen in stand.  De meeste voorzitters van voetbalbonden weten dat een overwinning in een toernooi voor onder 17 wordt gezien als een succes dat zich vertaalt in stemmen tijdens de verkiezingen.

Voetbal en politiek zijn in Afrika als bijen en honing: het een kan niet zonder het ander. Voetbalsucces garandeert stemmen voor de regering. Als een minister van Sport echter een team samenstelt met spelers die echt onder de 17 zijn en die vervolgens worden ingemaakt op het veld, dan levert dit voor de spelers weliswaar ervaring en continuïteit op, maar de minister zal geen stemmen krijgen waarmee hij zijn jeugdprogramma kan voortzetten.

Hij zal worden bestempeld als een mislukkeling en worden weggestemd. Als de spelers later alsnog voldoende vooruitgang boeken om het land roem te bezorgen, zal hij niet worden geprezen om zijn visie. Zijn opvolgers zullen alle eer opeisen.

Machtspositie
Dus waarom zou je dan geen leeftijdsbedrog plegen en stemmen werven voor succes op de korte termijn in plaats van je machtspositie op het spel te zetten voor een gok die pas vruchten zal afwerpen wanneer je je post allang niet meer bekleedt?

Toen de Ghanese middenvelder Michael Essien de kruisband van zijn linkerknie scheurde tijdens de wedstrijd van de Black Stars tegen Ivoorkust tijdens de Afrika Cup 2010, hadden de Black Stars reden om zich zorgen te maken over het WK dat zes maanden later zou plaatsvinden. Nog zorgwekkender was echter het feit dat Ghana er maar op vertrouwde dat Essien op tijd hersteld zou zijn voor de mundial.

Hun middenveld dreigde uitgehold te worden. Die angst werd later bewaarheid toen de 28-jarige ster het toernooi in Zuid-Afrika moest laten schieten. Enkele maanden nadat Essien geblesseerd raakte, werd ook Wayne Rooney, de spits van Manchester United veroordeeld tot krukken. Hij was echter verbazingwekkend genoeg na enkele weken alweer ter been terwijl Essien er maanden over deed om te herstellen.

Herstellen
Toegegeven, Essien is drie jaar ouder dan Rooney en de blessures van de twee spelers waren verschillend: de een was geblesseerd aan zijn knie en de ander aan zijn voet. Toch lijkt het erop dat sommige Afrikaanse spelers die hun vak in Europa uitoefenen er langer over doen om te herstellen van blessures dan andere spelers.

Als de voormalige Arsenal-speler Eduardo da Silva of Aaron Ramsey van de Emiraten, wiens voeten ooit de verkeerde kant uitstonden nadat hij keihard was getackled, Afrikanen waren geweest, waren zij dan ook zo spoedig hersteld? Waarom herstelt een Europeaan wiens botten zijn verbrijzeld na een genadeloze tackle zich binnen een jaar, terwijl een Afrikaan goddelijke hulp moet inroepen via de profeet T.B. Joshua?

Arts
Ik liep het risico te worden uitgemaakt voor racist, maar dat waren de vragen die ik voorlegde aan dr. Joseph Kabungo, die al zeven jaar werkzaam is als arts van het nationale elftal van Zambia.

Hij is daarnaast ook de enige Zambiaan die door de FIFA is geaccrediteerd als dopingcontroleur. Dr. Kabungo, die ooit in de hoogste divisie speelde als keeper voor Mufulira Wanderers en Lusaka City Council, gaf om te beginnen toe dat leeftijdsbedrog een probleem was in Afrika: ‘Het is een bekend probleem bij Afrikaanse landen die graag snel resultaat willen boeken, ten koste van de ontwikkeling van nieuwe spelers.’

Hij zei dat er geen wetenschappelijk bewijs voor was dat Afrikanen er langer over doen om te herstellen van blessures dan hun Europese collega’s, uitgaande van dezelfde lichamelijke conditie, maar ‘het herstel verloopt wel veel sneller bij jongere dan bij oudere spelers, ongeacht of zij Afrikaan of Europeaan zijn’.

Breuk
Hij vervolgt: ‘De bloedtoevoer naar het geblesseerde lichaamsdeel is van belang voor het genezingsproces van een breuk, of zelfs een gescheurde spier of verstuiking. Gewrichtsbanden herstellen zich langzamer vanwege de slechtere vascularisatie (een geringere bloedtoevoer).’

‘Er zijn geen aantoonbare verschillen in de botten van Afrikanen en blanken, maar er bestaan wel individuele verschillen in botdichtheid of de omvang van de botten, afhankelijk van de lengte en het postuur van een individu.’

De vragen die door dr. Kabungo werden beantwoord, werden ook gesteld aan professor Tim Noakes, een wereldberoemd sportwetenschapper aan de Universiteit van Kaapstad in Zuid-Afrika.

Marathons
Prof. Noakes is diverse malen onderscheiden en is medeoprichter van het Sports Science Institute van Zuid-Afrika. Hij heeft meer dan 70 marathons en ultramarathons gelopen en is de schrijver van het hardlopersboek Lore of Running. Hij meent om te beginnen dat de reden dat Afrika het niet goed doet bij belangrijke toernooien voor senioren en er niet in slaagt om het wereldkampioenschap te winnen een kwestie van geld is.

Hij stelt dat het alleen mogelijk is om het toernooi te winnen met een grote bevolking en een grote economie, aangezien dit zich uiteindelijk zal ‘vertalen naar succes op het voetbalveld’.

Volgens prof. Noakes zijn Afrikanen net zo sterk als spelers van andere landen en is dat dus niet de reden. ‘Het ligt gedeeltelijk aan de slechte medische verzorging. Het is minder waarschijnlijk dat een Afrikaanse speler optimale medische verzorging krijgt in Afrika dan een Europese of Noord-Amerikaanse speler in zijn eigen land, waar de kwaliteit van de medische zorg over het algemeen beter is,’ zo luidt zijn verklaring.

Verzorging
Hij voegt hieraan toe: ‘Het is ook mogelijk dat Afrikaanse spelers minder goede medische verzorging krijgen in Europa, maar er is mij niets bekend over dat onderwerp. Dit zal niet het geval zijn met de beste spelers, maar het komt mogelijk voor op de lagere niveaus.’

Volgens Prof. Noakes zijn Afrikaanse botten sterk, vooral bij mannen die al vanaf jonge leeftijd sporten, zoals de jongeren op het Afrikaanse continent. ‘Oudere spelers doen er waarschijnlijk iets langer over om te herstellen, maar spelers die ouder zijn dan 28 zijn in de voetbalwereld over het algemeen toch al over hun top heen.’

Emotie
De kwestie van leeftijdsbedrog in Afrika is een emotionele aangelegenheid. Vraag het maar aan David Moyes, de manager van Everton. De Nigeriaanse spits Ayegbeni Yakubu scoorde enkele jaren geleden een hattrick scoorde tijdens de UEFA Cup-wedstrijd die Everton won van SK Brann.

Daarop maakte Moyes de volgende opmerking in de Britse krant The Guardian: ‘Hij is pas 25, dat wil zeggen, 25 Nigeriaanse jaren, en als dat zijn werkelijke leeftijd is, dan heeft hij nog een aantal goede jaren voor de boeg.’

Moyes moest zijn ‘compliment’ intrekken na woedende reacties vanuit Nigeria. ‘Wat ik zei, was een luchthartige spitsvondigheid nadat Yakubu een gedenkwaardige hattrick had gescoord tegen Bergen,’ zei hij. ‘Is er echt iemand die denkt dat ik Yakubu tot de duurste speler in de geschiedenis van Everton zou hebben gemaakt, als ik twijfelde aan zijn leeftijd?’

Ophef
Yakubu is niet de enige belangrijke Nigeriaanse speler over wiens leeftijd ophef is ontstaan. Ook Obafemi Martins was ooit het doelwit van dergelijke beweringen. De Italiaanse club Inter Milan waar hij destijds voor speelde, mengde zich in de discussie.

De Italiaanse journalist Filippo Ricci zocht naar informatie op de website van de voetbalbond toen hij op een verkeerde geboortedatum van Martins stuitte. Hoewel de geboortedatum van Martins volgens zijn paspoort 29 oktober 1984 was, gaf de website van de Nigeriaanse voetbalbond aan dat hij was geboren op 1 mei 1978.

Bij buurland Ghana gebeurde hetzelfde. De spits Laryea Kingston daagde ooit de voormalige voorzitter van Ghanese voetbalbond, Nyaho Tamakloe, uit om bewijs te leveren voor zijn aantijgingen over leeftijdsbedrog.

Blessures
De omstreden voorzitter meende dat de vele blessures van de Ghanese sterspelers mogelijk gevolg waren van het feit dat hun ware leeftijd sporen begon achter te laten. Hij wees daarbij nadrukkelijk naar Laryea Kingston, John Paintsil en Michael Essien.

Kingston verdedigde zich fel. ‘Ik ben 29 en ik word in november 30,’ zei hij. ‘De bond heeft mijn eerste paspoort geregeld zodat ik kon deelnemen aan internationale toernooien.’

‘Politiek speelt een belangrijke rol in ieder land hier,’ zei Kingston. ‘De oude voetbalbond heeft niet zoveel bereikt en de huidige voetbalbond doet het goed. Ze hebben het land naar twee wereldkampioenschappen geleid. Als hij meent dat we liegen over onze leeftijd, dan moet hij maar bewijzen dat we 42 of 62 zijn.’

Kortzichtig
Het wijdverbreide leeftijdsbedrog in Afrika lijkt kortzichtig en onlogisch. Maar de meeste Afrikaanse voetbalbonden zijn dan ook kortzichtig en onlogisch. Een opa op het veld zetten tijdens een wedstrijd voor onder 17 leidt niet tot problemen, zolang je maar wint.

Als je lang genoeg in Afrika hebt gewoond, dan is een dergelijke kortzichtige redenering, ook al valt die niet goed te praten, gemakkelijk te begrijpen.

Links tussen voetbal en politiek, de FIFA gruwt ervan. Maar in Afrika kan het spel niet worden losgekoppeld van de politieke realiteit, schrijft journalist Kennedy Gondwe.

Door Kennedy Gondwe/Twenty Ten

Het is theepauze en de journalisten komen bij elkaar voor een bespiegeling van de presentatie die net is afgelopen. De bijeenkomst vindt plaats op de Universiteit van Coventry in Engeland, waar enkele Afrikaanse schrijvers deelnemen aan de Play the Game-conferentie van 2009.

De presentatie die wordt besproken, is die van Andrew Jennings, een Engelse onderzoeksjournalist, die vrijwel in zijn eentje de strijd heeft aangebonden met de stalen gordijnen die om de FIFA-kantoren en het topbestuur hangen. Het exposé in zijn boek FOUL! vat het allemaal goed samen.

Tijdens zijn presentatie vertelde Jennings een anekdote over een ontmoeting met de vice-president van de FIFA Jack Warner. De topman van de FIFA heeft sterke politieke banden in zijn thuisland Trinidad en Tobago en hij heeft zelfs nog meer invloed bij de FIFA.

Aanvaring
Jennings liet beelden zien van zijn aanvaring met Warner op een Zwitsers vliegveld, hoe hij bijna werd bespuugd en later racistische opmerkingen naar zijn hoofd kreeg geslingerd tijdens een politieke bijeenkomst in Trinidad en Tobago. Het leek erop alsof hij Warners persoonlijke domein was binnengedrongen. Gedenkwaardige passages uit de presentatie van Jennings vormen het onderwerp van gesprek tijdens de theepauze.

Dan was er nog Declan Hills bijdrage over verkochte wedstrijden. Hill, een Canadese journalist en de latere winnaar van de Play the Game-onderscheiding van 2009, had verkochte wedstrijden gecatalogiseerd in zijn boek The Fix.

Door het intrigerende betoog van Jennings gingen de deelnemers op zoek naar aanwijzingen over de betrokkenheid van Warner bij financiële onregelmatigheden, bijvoorbeeld bij de kaartverkoop. De functionaris was intussen ter verantwoording geroepen door een disciplinaire commissie.

Huwelijk
Een Ethiopische journalist sprak over het huwelijk tussen politiek en voetbal in zijn eigen land. Hij suggereerde dat het er daar niet anders aan toeging dan hij had gezien in de documentaire van Jennings.

Sterker nog, hij meende dat bestuurders in Afrika zich nog erger gedroegen tegenover journalisten. Die zienswijze werd ondersteund door een Nigeriaanse collega die een presentatie had voorbereid over een persoonlijk verhaal.

In zijn verslag, dat hij De strijd tussen David en Goliath noemde, vertelt hij over de Nigeriaanse functionaris Amos Adamu, die probeerde zijn werk te dwarsbomen door met gerechtelijke stappen te dreigen. Amadu, die inmiddels is geschorst als bestuurslid van de FIFA, was destijds actief in de Nigeriaanse regering als hoofd sportontwikkeling. Hij was ook voorzitter van het comité dat in 2003 de All Africa Games in Nigeria organiseerde.

Scheidslijn
Tijdens een discussie gingen de journalisten diep in op een aantal vragen, waarvan de belangrijkste was waarom er wereldwijd zo’n dunne scheidslijn bestond tussen voetbal en politiek.

In Afrika staat voetbal gelijk aan politiek. Die zijn al twee handen op één buik sinds de paus misdienaar was. Het is lastig om te achterhalen wanneer voetbal en politiek in Afrika tot het gemeenschappelijk besef kwamen dat zij bepaald geen water en vuur waren.

Toen de meeste Afrikaanse landen politiek onafhankelijk werden van hun koloniale overheersers, waren de toverwoorden in Afrika eenheid, eenheid en eenheid. Het eenpartijstelsel maakte plaats voor meerpartijenpolitiek. De nieuwe tirannen wilden hun volk verenigen, hetzij op het sportveld, hetzij op een ander sociaal vlak. Ze konden dit het eenvoudigst bereiken door zich op bestuurlijk niveau te mengen in de sport en door alle factoren op te ruimen die deze missie in de weg stonden.

Men was bang dat, zonder eensgezindheid onder de sinds kort onafhankelijke Afrikanen, de kolonialen in een andere gedaante zouden terugkeren, het volk zouden verdelen en hen later opnieuw zouden kolonialiseren.

Scenario
Is er elders in de wereld nog een dunne scheidslijn tussen voetbal en politiek, in het Afrikaanse scenario is daar nauwelijks sprake van. Als wereldvoetbalbond trekt de FIFA onmiddellijk aan de bel bij de minste zweem van wanbeleid onder de lidstaten, maar dit weerhoudt politici en de politiek er niet van om zelf een centrale rol in te nemen in het voetbal op het Afrikaanse continent.

Sommige politici hebben de populariteit van de sport zelfs gebruikt om zich te verzekeren van een politieke functie. Deze politici zijn hun carrière begonnen als voetbalbestuurders en lieten zich later in hun leven verlokken tot een politiek avontuur.

Afrikaanse regeringen sponsoren directeuren van voetbalbonden
die zij als ‘gebruiksvriendelijk’ beschouwen. Directeuren die in de gratie zijn bij de machthebbende politici, krijgen veel sneller toegang tot subsidies.

Mandela
Het eerste wereldkampioenschap voetbal in Afrika toont mooi aan hoe onafscheidelijk voetbal en politiek hier zijn. De Zuid-Afrikaanse regering moest haar toewijding aan het evenement demonstreren. Nelson Mandela werd zo sterk vereenzelvigd met de gebeurtenis dat hij tijdens de slotceremonie kort ten tonele moest verschijnen, ondanks zijn fragiele gezondheidstoestand.

Zelfs Sepp Blatter, een fel tegenstander van overheidsbemoeienis in het bestuur van het voetbal, kan niet ontkennen dat de politiek een rol speelde bij de toekenning en de uiteindelijke organisatie van Afrika’s eerste wereldkampioenschap.

Blatters verwijzing naar de Makana Football Association, een voetbalbond die op Robbeneiland werd opgericht tijdens het apartheidsregime, getuigt ervan dat de verwevenheid van voetbal en politiek op het Afrikaanse continent een geaccepteerd gegeven is.

De Makana Football Association was een georganiseerde divisie in een politieke gevangenis, die de regels van de FIFA hanteerde en waarin de huidige Zuid-Afrikaanse president Jacob Zuma fungeerde als functionaris en scheidsrechter.

Ceremonie
Tijdens een ceremonie op Robbeneiland in juli 2007 werd de Makana Football Association tot erelid van de FIFA benoemd. Het belang van voetbal en politiek in Zuid-Afrika wordt heel helder geïllustreerd in More Than Just a Game, een historische film die is gebaseerd op de Makana Football Association. Toen het boek en de film in 2009 in Kaapstad voor het eerst uitkwamen, erkende Blatter de relatie tussen voetbal en politiek.

Jerome Champagne, een vertegenwoordiger van de FIFA, gaf ook toe dat ‘het aangeeft welke rol voetbal heeft gespeeld in de geschiedenis van dit land, en het laat zien wat met voetbal kan worden bereikt: waardigheid en gelijkheid. Het onderstreept ook nog eens de waarde van de menselijke geest.’

Dictators
Een van Afrika’s meest geduchte dictators, Idi Amin, stond bekend om zijn passie voor het voetbal en veel Oegandese voetbalfans missen hem nog steeds om die reden. Amin was dan wel een politiek monster, maar zijn bewind vormde ook het hoogtepunt in de geschiedenis van het Oegandese voetbal.

Ondanks zijn kwaadaardigheid was Amin een toegewijd voetballiefhebber. In 1976 beloonde hij het nationale elftal van Oeganda, de Cranes, zelfs met een reisje naar Libië. Daar mochten de spelers zich al winkelend uitleven nadat ze de CECAFA Cup hadden binnengehaald, een regionale titel.

In 1978, tijdens het gruwelijke bewind van Amin, bereikte Oeganda de finale van de Afrika Cup, die met 2-0 werd verloren van Ghana. Het was aan de persoonlijke betrokkenheid van de dictator te danken dat het team zover was gekomen.

Luipaardhuid
Mogelijk wedijverde Amin met zijn politieke mentor, president Mobutu Sese Seko, die in het buurland Zaïre (nu de Democratische Republiek Congo) nauw betrokken was bij de Leopards, zoals het nationale elftal liefkozend werd genoemd. Sese Seko poseerde altijd met een hoed van luipaardhuid om zijn onmetelijke macht te tonen. Daaraan werd de bijnaam van het nationale elftal ontleend.

Hij noemde het elftal nog net niet naar zichzelf, in tegenstelling tot Kenneth Kaunda in het buurland Zambia. Kaunda gaf het nationale seniorenelftal de bijnaam KK-11, zijn initialen. Kaunda verscheen tijdens internationale wedstrijden gehuld in het rood-wit van de elfvoudige Zambiaanse landskampioen Nkana en vermaakte de menigte met jongleerkunstjes. Saillant is ook de traditie dat Kaunda bij iedere internationale wedstrijd de aftrap verrichte voor een afgeladen stadion.

Het Independence Stadium in Lusaka, waar Kaunda zijn vaardigheden tentoonspreidde, was in 1964 gebouwd om de onafhankelijkheid van het Britse koloniale bestuur te vieren en zou daarna worden afgebroken. Later werd het echter in gebruik genomen voor internationale voetbalwedstrijden. Ironisch genoeg werd Kaunda’s autostoet begin jaren ’90 in het Independence Stadium met sinaasappelen bekogeld door Zambiaanse demonstranten die het niet eens waren met zijn beleid.

Kiezers
De reden dat politici zich inlaten met voetbal is dat supporters ook kiezers zijn. Hoe meer politici zich identificeren met winnaars of voetbalsterren, hoe groter hun politieke succes.

De opvolger van Kaunda, Frederick Chiluba, buitte de populariteit van de sport ten volle uit. Hij trok door het land en doneerde minibusjes en geld aan voetbalclubs in een poging om, in strijd met de grondwet, voor een derde ambtstermijn te worden herkozen.

Chiluba dwong de directeur van de voetbalbond FAZ, Teddy Mulonga, ontslag te nemen na de bedroevende prestaties van het Zambiaanse team tijdens de Afrika Cup in Burkina Faso in 1998. Toen Mulonga opzij was gezet, maakte Chiluba de weg vrij voor de verkiezing van Evaristo Kasunga, die naar verluid aanzienlijke financiële steun kreeg van het overheidsapparaat.

Raadslid
De huidige gouverneur van de Zambiaanse provincie Copperbelt, Mwansa Mbulakulima, werkte als human resources manager bij een verzekeringsmaatschappij van de overheid, toen hij voorzitter werd van een voetbalclub en raadslid voor de regerende partij Movement for Multi-Party Democracy (MMD).

Na twee nederlagen bij de parlementaire verkiezingen zocht Mbulakulima zijn geluk bij de nationale voetbalbond, waar hij in 2004 werd benoemd tot woordvoerder. Dankzij die benoeming kwam hij volop in de schijnwerpers te staan en binnen twee jaar had hij een parlementszetel voor de MMD veroverd. Toen hij dit eenmaal had bereikt, en dat was waarschijnlijk vanaf het begin zijn doel geweest, verliet Mbulakulima de voetbalbond om zich te wijden aan zijn politieke carrière.

Er zijn voorbeelden te over van dit soort mensen bij de Afrikaanse voetbalbonden. De meesten zoeken een populair platform voor ze een politieke functie betrekken.

Weah
Naast Zambia valt Liberia op. Dit is het enige land dat een Wereldvoetballer van het Jaar (1995) heeft voortgebracht, George Weah, en hij werd de grootste oppositieleider. Het lijdt geen twijfel dat de populariteit van Weah als voetballer hem bijna naar de overwinning leidde bij de presidentsverkiezingen van 2005.

Ellen Johnson Sirleaf kwam aan de macht na een beslissende ronde, maar Weah had aldoor geleid in de opiniepeilingen dankzij zijn roem als voetballer. Er werd beweerd dat veel van Weahs aanhangers kindsoldaten waren, aangezien voetbal het enige was dat Liberia tijdens de burgeroorlog verenigde. De wapens zwegen als het nationale elftal speelde.
Na de oorlog wist Weah, als grote voetbalster, kindsoldaten ertoe te bewegen om de wapens neer te leggen.

Misdaden
FIFA-voorzitter Sepp Blatter raakte iets meer dan tien jaar geleden betrokken bij de Liberiaanse politiek. De Britse schrijver Andrew Jennings tekende op dat Blatter eer bewees aan de voormalige Liberiaanse president Charles Taylor – die later in Den Haag terecht zou staan wegens een hele reeks misdaden tegen de menselijkheid.

Volgens Jennings onderhield Blatter in 1999 banden met de afgezette Liberiaanse leider. De gruweldaden van Taylor, die toen al aan het licht waren gekomen, negeerde hij daarbij. Blatter kreeg opeens de hoogste onderscheiding van Liberia, The Humane Order of African Redemption. Dit eerbewijs ontbreekt echter op Blatters officiële erelijst.

Blatter scheen zich geen zorgen te maken over Taylors verleden tijdens zijn bezoek aan Liberia, zolang zijn reis hem maar stemmen opleverde voor de FIFA-verkiezingen van 2002, wat aangeeft hoezeer politiek van invloed is op voetbalverkiezingen op het hoogste niveau.

Blatters bezoek hielp Taylors schurkenimago te verzachten, aldus Jennings. Als tegenprestatie voerde Taylors schoonzoon Edwin Snowe, directeur van de Liberiaanse voetbalbond, campagne voor Blatters herverkiezing in 2002.

Toelage
Totdat Taylor uit de macht werd gezet, zag Snowe misschien geen noodzaak om de hulp van Blatter in te roepen. Zoals zoveel Afrikaanse en andere derdewereldlanden, kreeg Liberia een jaarlijkse toelage van 250.000 dollar, die werd verdubbeld na het wereldkampioenschap van 2010. Snowe gebruikte die toelage om te vertrekken uit Liberia en zich in te schrijven aan een universiteit in Denver. Daar ging hij sportmanagement studeren nadat Taylor was afgezet.

Toen Jennings de toenmalige woordvoerder van Blatter, Andreas Herren, vroeg hoe hij een dergelijk bedrog van arme mensen kon rechtvaardigen, antwoordde hij dat de FIFA gaarne bijdroeg aan de ‘vervolgopleiding’ van Snowe.

Toen Snowe terugkeerde naar Liberia liet hij de sport en zijn dure opleiding voor wat ze waren en werd hij manager van de Liberiaanse oliemaatschappij Petroleum Refining Company. Hij wordt er sindsdien van beschuldigd dat hij dit bedrijf leegplundert.

Ferme greep
In Rwanda zorgt president Paul Kagame ervoor dat zijn bewind een ferme greep houdt op het voetbal in dat land.

De directeur van de voetbalbond van Rwanda, Jean Bosco Kazura, werd opgepakt omdat hij aanwezig was bij de openingsceremonie van het wereldkampioenschap. De FIFA verplicht directeuren van de voetbalbonden om aanwezig te zijn bij de openingsceremonie van het WK. Maar Kazura was ook brigadegeneraal en werd teruggefloten en opgepakt wegens ‘insubordinatie’. Als militair had hij blijkbaar eerst toestemming moeten vragen voor hij vertrok.

Afrikaanse politici gebruiken voetbal voor eigen gewin omdat het zoveel publiek trekt. De meeste bondsfunctionarissen misbruiken en plunderen de sport, met onbeperkte bescherming van de FIFA, die zelf ook een autocratisch bewind voert. En daar lijdt de sport onder.

Overheid
Politiek is in Afrika integraal onderdeel van voetbal omdat het merendeel van het geld dat aan het nationale voetbalelftal wordt uitgegeven afkomstig is van de staat, waarbij voetbal nauw verweven is met de dienstverleningsprogramma’s van de overheid. Grote bedrijven die naar de gunst van de zittende regering dingen, geven dan ook gul: BP, Ecobank, ABSA, Barclays Bank, Standard Bank, SABMiller, MTN en vele anderen. De sociale verantwoordelijkheid van bedrijven draait daarbij met name om voetbal.

Afrikaanse politici zijn altijd geïnteresseerd in evenementen die veel mensen trekken – en voetbal is perfect aangezien het, in tegenstelling tot verkiezingsbijeenkomsten, stadions kan vullen. Je zou kunnen stellen dat voetbal allang uit de weg zou zijn geruimd als het een politieke rivaal was geweest.

Het is dan ook logisch dat een Afrikaans politicus zijn tegenstander weinig ruimte zal gunnen om munt te slaan uit de populariteit van de sport, aangezien voetbal nou net de grootste groep stemgerechtigden tussen de 16 en 40 jaar oud trekt.

Coach
De persoonlijke ervaring van de voormalige coach van Ivoorkust, Vahid Halilhodžić, illustreert de sterke band tussen politiek en voetbal. Halilhodžić werd na twee jaar ontslagen toen zijn team één wedstrijd had verloren tijdens de Afrika Cup in Angola. Het verlies van die wedstrijd woog zo zwaar dat de Bosniër werd opgeofferd, ondanks het feit dat hij Didier Drogba en de rest van het team naar de eindronde van het WK van 2010 had geleid.

‘Het Afrikaanse voetbal lijdt aan chronische organisatieproblemen. Politici bemoeien zich daar met werkelijk alles, vooral met voetbal. De redenen zijn duidelijk. Voetbal is erg populair, vooral op nationaal niveau, en sommige louche politici gebruiken voetbal om politieke punten te scoren,’ zei hij tegen een Britse krant.

‘De organisatie is hier een chaos, maar corruptie speelt ook een rol. Een van de grootste problemen hier is het feit dat de meeste spelers erg narcistisch zijn. Het individu komt op de eerste plaats. Het individuele belang krijgt voorrang op het teambelang. Er bestaat dus geen echte teamgeest en daardoor is het onmogelijk om winnaars te kweken.’

Status
‘In Afrika speelt sociaal-economische status een grote rol in het voetbal en dat is op zich al een probleem. Daar komt het individualisme dan ook uit voort. Mensen willen zichzelf profileren en kansen creëren om in Europa te gaan spelen. Dit leidt tot de enorme opkomst van de zogenaamde voetbalmakelaars, fraudeurs die zich gaan bemoeien met het werk van de coach. Daarom denk ik dat het Afrikaanse voetbal niet in staat is om het potentieel te benutten dat het bezit.’

Halilhodžić is duidelijk over de redenen voor zijn ontslag: ‘De politiek was de voornaamste reden voor mijn vertrek. Onze nederlaag werd uitgebuit om politieke punten te scoren,’ zei hij op 8 juni 2010 terugblikkend tegen de Britse krant The Guardian.

Oké, politici en regeringen zijn beducht voor het nadelige effect op de publieke opinie als ze ‘onterecht’ bedenkingen uiten over bestuurskwesties in het voetbal, wanneer dat ertoe leidt dat de FIFA hun land schorst. Ze durven het niet aan om abnormale toestanden in het systeem aan de kaak te stellen uit angst dat ze hun populariteit verliezen. Als hun land roem vergaart, kunnen ze daarentegen juist politiek gewin behalen.

Bwalya
De directeur van de Zambiaanse voetbalbond FAZ, Kalusha Bwalya, werd aanvankelijk geschorst toen hij weigerde te verschijnen voor de Nationale Sportraad van Zambia – een organisatie die door het parlement in het leven is geroepen – naar aanleiding van de illegale transfer van een minderjarige, Emmanuel Mayuka, van Kabwe Warriors naar Maccabi Tel Aviv in Israël. Maar zelfs toen maakte de regering deze schorsing ongedaan.

De sportraad is de hoogste instantie op het gebied van sport en is bij wet verplicht om toezicht te houden op alle sporten, maar het lijkt erop alsof voetbal boven alle twijfel is verheven. Politici handhaven liever de status quo uit angst dat ze inboeten aan populariteit of een schorsing van hun land door de FIFA riskeren wegens zogenaamde bemoeienissen van derden.

De wetten van Zambia waren duidelijk overtreden met de transfer van Mayuka, die plaatsvond onder auspiciën van Bwalya. De Afrikaanse voetballer van het jaar van 1988 weigerde arrogant om te verschijnen voor de sportraad en uitleg te geven over de illegale deal die leidde tot zijn schorsing – die binnen enkele uren weer ongedaan werd gemaakt. Hij moet hebben geweten dat de FIFA aan zijn kant stond. En dat was ook zeker het geval.

Sancties
Ongehoorzaamheid tegenover de sportraad staat gelijk aan een wetsovertreding en de voorzitter van de NSCZ, dr. Julius Sakala, schorste Bwalya dan ook. De regels van de FIFA verbieden heel duidelijk de transfer van minderjarigen, maar toch kwam er massale steun voor Bwalya. Eventuele sancties voor Bwalya en zijn personeel werden overgelaten aan de FIFA en de zaak stierf een stille dood, terwijl de overtreders vrijuit gingen.

Politici hebben wel vaker voetbalfunctionarissen die een overtreding begingen ongestraft gelaten uit angst dat ze hun populariteit zouden verliezen of te maken zouden krijgen met een schorsing van de FIFA. De voormalige minister van sport van Zambia, Gabriel Namulambe, vroeg zich ooit af: ‘Wanneer ziet de FIFA nou eigenlijk iets als overheidsbemoeienis? Als we geld geven aan de FAZ dan beschouwt niemand dat als bemoeienis. Als we vragen stellen over de wijze waarop het geld wordt gebruikt, dan bestempelen ze dat wel als bemoeienis. Hoe zit dat?’

Van dezelfde orde was de beslissing van president Joseph Kabila van de Democratische Republiek Congo om de winnaars van de African Nations Championship (CHAN) mee te nemen op een tournee door het land. Kabila schonk ieder lid van het winnende team bovendien een auto en een onbekende som geld. Daarmee stal hij de harten van de door oorlog geplaagde, maar voetbalminnende bevolking.

Congo
In het oostelijke deel van Congo – een van de zwaarst getroffen oorlogsgebieden – werd feestgevierd als nooit tevoren toen het team er arriveerde.

Kabila was uiteraard zeer ingenomen met de steun toen zijn beslissing om het team op pad te sturen naar deze gebieden werd geprezen. Congo had geen enkele grote titel gewonnen voor maart 2009 en de CHAN-zege werd gezien als een uitgelezen kans om de mineraalrijke Afrikaanse staat te verenigen.

De gouverneur van Katanga, Moïse Katumbi, wilde niet overtroefd worden en creëerde een voetbalelftal in het zuiden van het land dat werd opgezet volgens het stramien van Chelsea. Katumbi’s ploeg TP Mazembe won in november van 2009 de CAF Champions League, en vertegenwoordigde het continent vervolgens tijdens het WK voetbal voor clubs.

Zijn inzet voor het voetbal leverde Katumbi veel aanhangers op, naast de uitgesproken kritiek die hij te verduren kreeg. Hij verstevigt zijn positie door miljoenen dollars in Katanga’s aanbeden club te pompen. De reden dat Drogba zo populair is in Ivoorkust is omdat hij bij verschillende gelegenheden voetbal heeft gebruikt om strijdende partijen bij elkaar te brengen.

Obstakels
Maar aansprakelijkheid en voetbalbonzen gaan niet altijd samen. Mensen die hun bestuurlijke kwaliteiten in twijfel trekken, worden gezien als obstakels. Wanneer hun methoden in twijfel worden getrokken, reageren ze fel, want ze weten dat ze de bescherming genieten van de regering en de FIFA.

De Fransman Hervé Renard opende een verbale aanval op Kalumiana Kalumiana, een journalist die werkt voor de grootste krant van Zambia, The Post, en daagde hem uit tot een robbertje vechten tijdens de Afrika Cup in Angola.

Renard genoot bescherming van hogerhand en niemand op dat niveau berispte hem voor zijn onacceptabele gedrag uit angst in te boeten aan populariteit. Renard werd mogelijk geïnspireerd door de aanval van zijn baas Kalusha Bwalya op een andere journalist van The Post, Augustine Mukoka, tijdens de laatste loting voor het FIFA wereldkampioenschap in december 2009. Bwalya en Mukoka kruisten de degens toen de directeur van de voetbalbond beweerde dat de journalist, vanwege zijn artikelen, een nagel aan zijn doodskist was en aan die van zijn staf.

Verontschuldigingen
Bwalya bood zijn verontschuldigingen aan voor zijn onbetamelijke gedrag tijdens een bijeenkomst die werd bijgewoond door de FIFA-mediadeskundige Emmanuel Maradas, de woordvoerder van het organisatiecomité van 2010 Rich Mkhondo en het hoofd van de media-afdeling Jermaine Craig, maar hij trok zijn excuses later in en lanceerde een tegenaanval op de journalist.

Vertrouwelingen van Bwalya fluisterden dat hij het advies kreeg om een klacht in te dienen om de zaak tegen hem af te zwakken. Voorts werd gefluisterd dat Bwalya zich geen zorgen hoefde te maken omdat hij sterke politieke banden had met Zuid-Afrika. Wie zou een officiële afgevaardigde van het wereldkampioenschap opsluiten in het land waar hij heeft geholpen het evenement te organiseren?

De Zambiaanse regering ging voorzichtig om met de kwestie en zou ook nadien niets zeggen dat de rol van de afgevaardigden in gevaar zou kunnen brengen.

Gezicht
De Algerijnse journaliste Asma Halimi overkwam iets soortgelijks toen international Rafik Saïfi van Algerije haar in het gezicht sloeg na de wedstrijd tegen de Verenigde Staten tijdens het WK van 2010.

Nadat een officiële klacht was ingediend, verklaarde een woordvoerder van de FIFA tijdens de dagelijkse mediabriefing alleen dat de zaak nog werd onderzocht. Drie weken later was er nog niets gebeurd. Het leek wel alsof de FIFA dit gedrag goedkeurde.

Dergelijke aanvallen op Afrikaanse journalisten zijn vergelijkbaar met de vervolging van hun collega’s om politieke redenen, wat aangeeft hoe sterk de invloed van de politiek op voetbal is en omgekeerd. Dit staat in schril contrast met de campagne van de FIFA om door middel van voetbal verschillen te overbruggen. Voetbal werd gezien als een verzoenende kracht in Zuid-Afrika, Rwanda, Sierra Leone, Liberia en Ivoorkust. Het werd ook gebruikt om etnische identiteit, spanningen en geweld te kanaliseren, zoals in Kenia en in nog ergere mate in Rwanda.

Oorlog
Steve Bloomfield betoogt in zijn boek Africa United dat voetbal en politiek al lang verweven zijn in Egypte. De rampzalige Zesdaagse Oorlog van 1967 tegen Israël liet diepe sporen na op de nationale psyche, en schokte een land dat altijd had geloofd in zijn eigen militaire overwicht.

De regering zocht naar redenen voor de nederlaag en vond die in voetbal. Het nationale tijdverdrijf was ‘afleidend’ geworden, beweerde de regering, en voetbal werd verboden. Het duurde vier jaar voor de regering ertoe kon worden overgehaald om voetbal weer toe te staan in het land.

Bloomfield legt de hypocrisie bloot van de ‘voetbalvrede’ tijdens de tijdelijke wapenstilstanden in Gaza, die de strijdende partijen de gelegenheid moesten geven om een wedstrijd te kijken tussen twee Egyptische clubs: Al-Ahly en Zamalek.

Toen Hamas en Fatah in 2007 elkaar bestreden om de heerschappij over Gaza, zwegen de wapens alleen toen Al-Ahly tegen Zamalek speelde. Na de wedstrijd maakten de soldaten hun wapens schoon en begonnen ze elkaar weer te bestoken.

Mariga
De Keniaanse premier Raila Odinga nam persoonlijk contact op met zijn Britse ambtgenoot Gordon Brown om een werkvergunning aan te vragen voor McDonald Mariga, die zou gaan spelen voor Manchester City. Hoewel Mariga het contract bij City niet tekende, aangezien de vergunning pas werd verstrekt nadat de deadline voor internationale transfers was verstreken, werd Odinga in Kenia geprezen voor zijn bemiddeling.

Zelfs bij ellende en armoede richten politici zich op voetbal. Voor het begin van het wereldkampioenschap in Zuid-Afrika ging het machtige Brazilië naar Zimbabwe en Tanzania om vriendschappelijke interlands te spelen. De Brazilianen vroegen ongeveer 2,5 miljoen dollar om tegen Tanzania’s Taifa Stars te spelen. De wedstrijd was zo belangrijk voor de Tanzaniaanse voetbalbond dat die zelfs een lening afsloot voor dit bedrag. Het wedstrijdgeld dat Brazilië ontving, bracht critici in het Oost-Afrikaanse land ertoe zich af te vragen of een arm land wel zoveel geld moest uitgeven voor één enkele wedstrijd.

De Tanzaniaanse overheid beweerde niets van de zaak af te weten, maar die vlieger ging niet op voor Zimbabwe waar enorme bedragen werden neergeteld om tegen Brazilië te mogen spelen. De wedstrijd had op het oog geen enkel nut, maar bevatte alle ingrediënten voor een politiek succes.

Het was de eerste keer sinds de onafhankelijkheid van Zimbabwe in 1980 dat een niet-Afrikaans team in dat land speelde. Nog belangrijker was dat de Zimbabwanen hun politieke verschillen opzij zetten – onder aanvoering van president Robert Mugabe en zijn kwelgeest premier Morgan Tsvangirai – en het Braziliaanse team hartelijk welkom heetten toen het in Harare tegen het nationale elftal speelden.

Bullets
In het buurland Malawi stopte voormalig president Bakili Muluzi miljoenen in het voetbal. Hij sponsorde een divisie en adopteerde zelfs een club die hij naar zichzelf vernoemde: de Bakili Bullets. Was het toeval dat de Bakili Bullets erg populair werden tijdens zijn presidentschap en dat hij ophield met het sponsoren van de club nadat hij zijn politieke functie had neergelegd?

Het is belangrijk dat de eenheid die tijdens het WK zo werd gecultiveerd, opbloeit tot een sterkere band die Afrikanen er altijd aan herinnert dat ze broeders en zusters zijn, ongeacht hun etnische achtergronden, verschillen en politieke idealen.

In Afrika is de vooruitgang van het voetbal ondenkbaar zonder investeringen op alle niveaus. Voetbal is geld, geen tijdverdrijf en hoe eerder we dat erkennen, hoe beter het zal zijn voor Afrika. De Afrikaanse voetbalbonden kunnen het, in tegenstelling tot hun Europese tegenhangers, helaas niet redden zonder overheidssteun. Regeringen menen dat zij voetbal moeten steunen vanwege de populariteit die het geniet onder de bevolking, de stemgerechtigden.

Onderwijs
Als Afrikaanse regeringen teams naar toernooien als het WK sturen,  stelen ze van de één om de ander te helpen. Er zijn immers sectoren die het geld harder nodig hebben, zoals de gezondheidszorg, het onderwijs en de sociale zekerheid. Misschien ligt de verantwoordelijkheid wel bij de mensen die de leiders kiezen. Als zij mensen kiezen die oprecht van het spel houden – politici die voetbal gebruiken om geld te verdienen voor het land en niet om hun eigen zakken te vullen – dan zullen de regeringen ophouden om offers te vragen die niets opleveren.

Het tijdperk waarin er bij de regering wordt gebedeld om geld voor internationale toernooien moet worden afgesloten. Voetbal is wereldwijd big business. Subsidies kosten de overheden en bedrijven handenvol geld en ze belonen niet de mensen die het geld moeten ophoesten.

Wanneer teams slecht presteren tijdens deze toernooien stellen politici hun kiezers tevreden door voetbalbonzen op te offeren die de voetbal-en-politiek-lakmoestest niet hebben doorstaan.

Overleven
Zouden sommige van deze dieven van de voetbalbonden niet de krukken van een invalide stelen, of de speen uit de mond van een baby rukken om te overleven? Zijn het heiligen of moeten ze ter verantwoording worden geroepen wegens het stelen van belastinggelden?

Met wie associeert Sepp Blatter zich? Als hij de telefoon pakt en Lula in Brazilië belt of Jacob Zuma in Zuid-Afrika om hen te vragen om hun invloed aan te wenden en hun voetbalbonden ertoe over te halen om voor hem te stemmen, geldt dat dan als bemoeienis? Misschien wel.

De film Black Diamond van de Franse documentairemaker Pascalle Lamche is eind maart te zien tijdens het Movies that Matter festival.

Black Diamond onthult de schaamteloze handel in jonge Afrikaanse voetbalspelers. De jongens – en hun families – zijn bereid tot enorme offers voor een glansrijke toekomst als topvoetballer en vallen ten prooi aan criminele agenten. Het gevolg: mensenhandel onder de bescherming van de wereldwijde voetbalcultus.

Kijk voor de vertoningsdata op de website van Movies that Matter.

Didier Drogba heeft de partijen in zijn land opgeroepen zich terughoudend op te stellen. Ivoorkust stevent af op een burgeroorlog nadat Laurent Gbagbo zichzelf na omstreden verkiezingen tot president uitriep.

‘Ik vraag jullie – iedere manager, iedere soldaat, iedere supporter – om niet terug te grijpen op geweld,’ zo zei Drogba, ‘en om alles in het werk te stellen om de kalmte en democratie te herstellen.’ Zijn statement verscheen in de Franse krant Le Figaro.

Drogba drong er bij de internationale gemeenschap op aan haar verantwoordelijkheid te tonen. Hij wees erop dat de Ivorianen zullen lijden als de VS, EU, VN, Wereldbank en IMF hun plannen doorzetten om alle fondsen aan het land te bevriezen.

Gbagbo
Laurent Gbagbo riep zichzelf onlangs uit tot president. Hij wordt gesteund door de legertop. Zijn rivaal Alassane Ouattara heeft volgens internationale waarnemers de verkiezingen gewonnen. Ouattara geniet de steun van de VS, EU en VN.

Er zijn al vele tientallen doden gevallen. Frankrijk roept haar onderdanen op het land te verlaten. Volgens berichten worden aanhangers van Ouattara ontvoerd en vermoord teruggevonden. Ouattara zelf verblijft in een hotel in Abidjan, dat wordt bewaakt door VN-troepen. Gbagbo heeft het vertrek van de VN-troepen geëist.

UNDP
Drogba is behalve voetballer van Chelsea en van het Ivoriaanse nationale elftal ook ambassadeur van de VN-ontwikkelingsorganisatie UNDP. In 2005 smeekte hij zijn landgenoten om de wapens neer te leggen. Ivoorkust werd jarenlang geteisterd door een burgeroorlog.

‘We hopen dat er snel een oplossing komt,’ aldus de man die eerder dit jaar door Time Magazine werd gekozen als één van de ’s werelds 100 invloedrijkste personen. Drogba heeft volgens berichten geen partij gekozen in het huidige conflict.

Foto: Raphael Mbiele Happi/Twenty Ten

Samuel Eto’o is op maandag voor de vierde keer in zijn carrière tot Afrikaans Voetballer van het Jaar gekroond. De Kameroener won het afgelopen seizoen met Inter Milaan de landstitel, de beker en de Champions League.

Nooit eerder won een Afrikaanse speler de titel vier keer. Eto’o was ook in 2003, 2004 en 2005 de beste voetballer van het continent. Toen stond hij onder contract bij clubs in Spanje.

Dit jaar liet Eto’o de Ivoriaan Didier Drogba en de Ghanees Asamoah Gyan achter zich. De Kameroener kwam zijn prijs persoonlijk ophalen tijdens een ceremonie in Caïro.

Gyan
Niet iedereen verwachtte dat Eto’o er met de titel vandoor zou gaan. Het was immers een WK-jaar en Asamoah Gyan bereikte daarin met de Black Stars de kwartfinales. De spits scoorde meermalen tijdens het toernooi, maar miste de belangrijke penalty in de laatste minuut tegen Uruguay.

Asamoah Gyan is overigens wel gekozen tot beste Afrikaanse voetballer door de bezoekers van de BBC site.

Coaches
Eto’o werd daarentegen gekozen door de coaches van de 53 Afrikaanse nationale elftallen. De verkiezing tot Afrikaans Voetballer van het Jaar wordt gezamenlijk georganiseerd van het Franse tijdschrift France Football en de Afrikaanse voetbalbond CAF.

Naast Eto’o leverde de ceremonie meer winnaars op.  Ghana werd gekozen tot Nationale Elftal van het Jaar. TP Mazembe werd, uiteraard, gekozen tot beste Club van het Jaar.

TP Mazembe is er niet in geslaagd het Club WK op haar naam te schrijven. In de finale op zaterdagavond in Abu Dhabi was Inter Milaan met 3-0 te sterk. In Lubumbashi was het na afloop onrustig, maar er is niemand gewond geraakt.

Doelpunten van Pandev, Eto’o en Biabiany deden het zwak spelende TP Mazembe de das om. Terwijl Inter Milaan met de overwinning wéér een trofee in de prijzenkast mag zetten, waren de mannen uit DR Congo begrijpelijkerwijs uitermate teleurgesteld. Toch was het bereiken van de finale voor de Congolezen al een hele prestatie. Dat was een club uit Afrika nooit eerder gelukt.

TP Mazembe’s voorzitter Moise Katumbi feliciteerde Inter met de winst maar voegde eraan toe dat FIFA het gedrag van de scheidsrechter moest onderzoeken. De Japanse leidsman Nishimura kon weinig goeds doen bij de Congolese fans.

Chinezen
De fans dachten overigens dat de scheidsrechter van Chinese afkomst was. In het stadion scandeerden Congolezen leuzen als “Chinezen ga naar huis”. Dat was een duidelijke verwijzing naar de aanwezigheid van Chinezen in DR Congo en vooral in de mijnindustrie in Katanga, de thuishaven van TP Mazembe.

Na het verlies van de wedstrijd trokken fans door de straten van Lubumbashi. Hun woedde richtte zich op winkels en andere eigendommen van Chinezen. Volgens berichten van de BBC greep de politie in en zijn er geen gewonden gevallen.

Vier miljoen
TP Mazembe, ook wel de “Crows” genoemd, ontvangt dankzij het bereiken van de finale een bedrag van vier miljoen dollar. Dat steekt schril af tegen de tien miljoen dollar die Katumbi het afgelopen seizoen in de club pompte.

Toch zal er in Afrika het geloof ontstaan dat er met geld en goed management veel te bereiken in het clubvoetbal. TP Mazembe weet bijvoorbeeld haar sterspelers, zoals de nu geschorste Mabi “Tresor” Mputu, uit de klauwen van Europese clubs te houden. Het zijn opbeurende gedachten voor een continent dat jaarlijks steevast haar beste spelers ziet vertrekken.

Foto: Kennedy Gondwe/Twenty Ten

Voor het eerst in de geschiedenis van het WK voor clubs staat een Afrikaanse ploeg in de finale. TP Mazembe is de gelukkige. De Congolese club neemt het zaterdag op tegen Inter Milaan.

Het WK voor clubs betekent weinig voor de gemiddelde Europeaan. Tenzij een Nederlandse club de prijs wint natuurlijk, wat gebeurde met Ajax in 1995 in de voorloper van dit toernooi (de Intercontinental Cup).

Voor een club uit Afrika is dit toernooi echter wél belangrijk. Altijd was de finale een onderonsje tussen een Europese club en eentje uit Latijns-Amerika. Nu dus staat TP Mazembe als eerste Afrikaanse afgevaardigde in de finale van het Club WK. En daar zijn de mannen uit DR Congo trots op.

Kidiaba
Nadat TP Mazembe het Mexicaanse Pachuca in de kwartfinale met 1-0 opzij zette, nam ploeg uit Lubumbashi het in de halve finale op tegen het Braziliaanse Internacional. TP Mazembe won het duel met 2-0. Doelman Muteba Kidiaba hield met een paar puike reddingen zijn team op de been, al waren de media in Nederland meer onder de indruk van zijn doelpuntvierende hupsjes.

Bij TP Mazembe is men natuurlijk door het dolle heen. ‘Het is een blije dag voor ons en een dag van trots,’ aldus de Senegalese coach Lamine N’Diaye. ‘We zijn hier als representant van Afrika en heel Afrika zal trots op ons werk zijn.’

Foto: Thierry Gouegnon/Twenty Ten

Amper vijf jaar nadat Didier Drogba zijn landgenoten smeekte de wapens neer te leggen, dreigt een nieuwe burgeroorlog in Ivoorkust nu president Laurent Gbagbo zichzelf tot winnaar heeft uitgeroepen.

Onlangs vonden in Ivoorkust de eerste verkiezingen sinds 2000 plaats. Gisteren riep de zogeheten Constitutionele Raad de huidige president Laurent Gbagbo tot winnaar uit. Dat gebeurde nadat hetzelfde orgaan een half miljoen stemmen ongeldig had verklaard wegens “onregelmatigheden”. Het zou vooral gaan om stemmen uit het noorden, waar de steun voor rivaal Alassane Ouattara groot is.

Volgens de Verenigde Naties is Alassane Ouattara de feitelijke winnaar. Een onafhankelijk verkiezingscomité kende hem op donderdag 54 procent van de stemmen toe. De Verenigde Staten, Frankrijk en regeringen van andere landen steunen Ouattara en roepen Gbagbo op zijn nederlaag te erkennen. De legerleiding heeft echter al aangegeven de huidige president te steunen.

Burgeroorlog
Het is een dramatische gang van zaken voor een land dat eerder nog in een hevige burgeroorlog verwikkeld was. Begin 2003 tekenden de regering in het zuiden en de rebellen in het noorden een “regering van nationale eenheid”. De huidige verkiezingen, die al zes keer waren uitgesteld, moest de vrede definitief terugbrengen.

Het is momenteel zeer onrustig in Ivoorkust. Woedende jongeren trekken met stenen en andere voorworpen door de straten van Abidjan en er vinden schietpartijen plaats. Minstens vier Ivorianen hebben het leven verloren.

Drogba
In 2005 organiseerde aanvoerder van het nationale elftal en sterspeler van Chelsea, Didier Drogba, een internationale wedstrijd in het door rebellen gedomineerde Bouaké. Na de wedstrijd ging hij in de kleedkamer op de knieën en smeekte zijn landgenoten op nationale televisie om de wapens neer te leggen. Van Drogba’s actie wordt beweerd dat het de vrede een stap dichterbij bracht.

Onlangs verscheen er een Twenty Ten documentaire over deze gebeurtenissen. Voor de documentaire The Elephants Dream reisden de makers in de voetsporen van de Olifanten door Ivoorkust langs politici, supporters en voormalige rebellen.

Lees meer over de politieke situatie in Ivoorkust op de website van DeWereldMorgen.

Engeland lanceert vandaag een nieuw fonds ter gelegenheid van het Engelse WK bid. Het fonds heeft als doel voetbalprojecten in alle landen van de FIFA te financieren.

Paul Thorogood, zegt namens het Engelse WK bid: “Wij hebben de afgelopen tien jaar al ruim 600 miljoen pond geïnvesteerd in trainingsfaciliteiten en community projecten. Wij weten dus hoe effectief het voetbal kan zijn in het oplossen van grote maatschappelijke problemen.”

Het fonds maakt onderdeel uit van het Engelse aanbod om het wereldkampioenschap voetbal in 2018 te organiseren. Critici stellen dat het fonds, wat bestemd is voor projecten in de landen die lid zijn van de FIFA, vooral bedoeld is om meer steun voor het Engelse WK bid te genereren.

Met al die beschuldigingen aan het adres van Issa Hayatou en andere bestuurders, zouden we bijna vergeten dat er ook goed nieuws uit Afrika komt. Het non-voetballand Botswana bijvoorbeeld staat op het punt zich te plaatsen voor de aankomende Afrika Cup.

Met vijf gespeelde wedstrijden en 13 punten in de zak gaat Botswana fier aan de leiding in Groep K. De Zebra’s boekten knappe overwinningen op Tsjaad en Togo, en versloegen het grote Tunesië zelfs twee keer. Tunesië, kampioen in 2004, staat tweede met slechts zeven punten.

Nooit eerder plaatste Botswana zich voor de Afrika Cup. Eén overwinning in de laatste drie wedstrijden is voldoende om een historische prestatie neer te zetten.

Het is een opmerkelijk succes van Botswana, zo merkt ook BBC-verslaggever Ed Aarons op. Hij bezocht het zuidelijk geleden Afrikaans land en zag hoe slechts zeven spelers van het nationale elftal hun brood verdienen met de sport. Zij spelen allemaal in het rijke buurland Zuid-Afrika. De overige spelers zijn afkomstig uit de lokale competitie.

Tshosane
Bondscoach Stanley Tshosane is de gevierde man. Bij zijn aantreden in november 2009 was niet iedereen gecharmeerd van de coach. Het succes van het nationale elftal deed de kritiek verstommen. Het meest recente nieuws is echter dat Tshosane in de belangstelling staat van verschillende Zuid-Afrikaanse clubs. Daar zou hij zeker drie keer zoveel kunnen gaan verdienen.

Het zou jammer zijn. Onder Tshosane stegen de Zebra’s van de 127ste naar de 67ste positie op de FIFA ranglijst. De Afrika Cup lonkt. Het zou prachtig zijn om Afrika’s underdog te zien spelen in 2012.

De Nederlandse oud-voetballer en coach Arie Haan moet Kameroen 650.000 dollar terug betalen. De FIFA besloot daartoe nadat de Kameroense voetbalbond de zaak bij de wereldvoetbalbond aanhangig maakte.

Haan tekende een contract in augustus 2006 om de Ontembare Leeuwen te coachen en kreeg bij aankomst voor zes maanden loon uitgekeerd. Hij vertrok echter al na enkele maanden, naar eigen zeggen omdat hij zou zijn tegengewerkt door de leden van de voetbalbond.

De bondsbestuurders dachten daar duidelijk anders over. Zij klaagden Haan aan wegens contractbreuk en eisten het geld terug.

Na jaren van steggelen en procederen zijn de Kameroeners in het gelijk gesteld. Haan heeft de mogelijkheid om in beroep te gaan bij het zogeheten Court of Arbitration of Sports (COS). Het besluit is zodoende niet definitief.

Haan is op dit moment actief als coach in China.