De soap rond Michael Essien en zijn vader is nog niet ten einde. De sterspeler van de Ghanese Black Stars zou het WK missen dankzij een vloek van zijn vader. Die vindt dat zijn rijke en beroemde zoon hem financieel niet voldoende terzijde staat.

Het was een schok voor heel Ghana: talisman Michael Essien is er niet bij op het WK. Hij kampt al tijden met hardnekkige blessures en speelde sinds de Afrika Cup 2010 geen enkele wedstrijd. Het gemis van de middenvelder was al te zien tijdens de vriendschappelijke pot voetbal tegen Oranje.

Een Zuid-Afrikaanse krant denkt te weten waarom Essien er straks niet bij is. Hij zou zijn behekst door zijn bloedeigen vader, met wie hij al jaren overhoop ligt. Kort gezegd: Essien is een multimiljonair die duizenden Engelse ponden op een avondje in Londen uitgeeft. Zijn vader zou volgens eigen zeggen in een lemen hutje wonen en geeneens geld hebben voor een tweedehands koelkast.

Afijn, we hebben het verhaal al eens eerder verteld. Overigens ontkent Essien zelf in alle toonaarden; hij zou zijn vader wel degelijk financieel bijstaan.

Toeval
Essien’s knieblessure is dus geen toeval. Zijn vader zou ermee te maken hebben. Voor Afrikanen is deze verklaring niet ongewoon en vooral familieleden zouden elkaar met enige regelmaat beheksen.

Het geloof in hekserij is wijdverspreid in heel Afrika. Voetballers die blessures oplopen, denken al gauw aan opzet. Familie, vrienden of andere mensen in zijn omgeving zouden uit jaloezie verantwoordelijk zijn voor de blessure. Zij gaan dan naar een witchdoctor met het verzoek de carrière van de voetballer te dwarsbomen.

Duizendpoot
In Kameroen zijn dergelijke praktijken gemeengoed. Zo vertelde een voetballer mij ooit het verhaal over een duizendpoot die op mystieke wijze in zijn knie terecht was gekomen. Daar had een teamgenoot voor gezorgd. Met de voetballer buiten de lijnen vanwege een blessure kon zijn rivaal de show stelen tijdens de wedstrijden.

Blessures en ook dood zijn vaak het resultaat van hekserij, zwarte magie en voodoo, zo is de algemene gedachte in grote delen van Afrika. Het feit dat Michael Essien zo ongelukkigerwijs niet kan meedoen aan het WK, is voor velen de aanleiding om er spirituele oorzaken bij te betrekken. Zijn al jaren durende onmin met zijn vader is dan de perfecte verklaring voor Essien’s pech.

Roddels
Het is onwaarschijnlijk dat de vader daadwerkelijk de toekomst van zijn zoon op het spel heeft gezet. Het zijn geruchten en roddels die de kop opsteken, zodra er iemand pech ondervindt in zijn leven. En onmiddellijk wordt daar een menselijke oorzaak bij gezocht.

Van voetballers in Kameroen weet ik dat ze naar een traditionele dokter stappen als ze spirituele tegenwerking vermoeden. Het is niet bekend of Essien zich al heeft gemeld bij een dergelijk persoon in Ghana.

Foto: Arnold Pannenborg

Arnold Pannenborg keert terug naar zijn oude onderzoeksland Kameroen. Hij leerde er dat pech en ongeluk niet bestaan. Zo hebben de inwoners van Bamenda zo hun verklaringen waarom het eerste divisieteam na tien wedstrijden nog altijd geen overwinning heeft geboekt. Zoals altijd spelen corruptie en juju daarbij een grote rol.

Twee wedstrijden verliezen, acht gelijk spelen. In Bamenda worden ze er al maanden gek van. En wat erger is: steeds meer supporters komen niet meer naar het stadion. Geen inkomsten dus voor de nieuweling in de hoogste Kameroense klasse. Het management van New Club Bamenda is ten einde raad. Maar in het stadje weten ze precies wat er aan de hand is.

Gebrek aan ervaring
De allereerste uitwedstrijd verliezen van topclub Coton Sport Garoua. Dat is geen schande. Daarna thuis met 0-0 gelijk spelen tegen Fovu Baham, da’s al erger. Mijn voetbalvriend Essomba en ik kijken die wedstrijd samen. Hij heeft al vóór de wedstrijd in de gaten wat er mis is. ‘Het team heeft een gebrek aan ervaring,’ zo zegt hij. ‘Kijk eens naar al die jonkies. Vorig seizoen speelden zij nog in een lagere divisie. Die zijn dit helemaal niet gewend.’

‘Een goed team,’ zo gaat hij verder, ‘heeft minimaal vijf tot zes ervaren krachten nodig. Dan bedoel ik spelers die op zijn minst al zes jaar op het hoogste niveau spelen. Dit team heeft er nog geen één. Vorige maand sprak ik met de coach om te kijken of ik het team kon komen versterken. Maar de coach eiste als tegenprestatie een deel van mijn salaris. Die deal ging dus mooi niet door.’

De clubvoorzitter
Voor de derde wedstrijd reist New Club af naar Bangangté maar ook daar spelen ze gelijk. De zondag erna staan de supporters op de banken: het team komt met 1-0 voor. ‘Nu gaan we het meemaken!’ schreeuwt de secretaris in mijn oor. Helaas maakt topclub Canon Yaoundé niet veel later de gelijkmaker na een blunder van de keeper. Daarna weer een thuiswedstrijd en ook nu weer een gelijkspel: nul-nul tegen Sable Batié.

De club bungelt ergens onderaan de competitieladder. De geruchtenstroom neemt toe. ‘Weet je wat het is?’ zegt een supporter. ‘Vroeger was de clubvoorzitter een fan van de populairste club hier: PWD. Een paar jaar terug nog zat hij een congres voor om geld in te zamelen. En toen besloot hij zijn eigen team op te richten. Tja, daar maak je hier niemand blij mee. Ik heb gehoord dat sommige PWD-fans de voorzitter hebben vervloekt.’

De supporters van PWD Bamenda hebben sowieso al een hekel aan New Club Bamenda, omdat het team ten koste van PWD naar de hoogste divisie is gepromoveerd. ‘Ik ken de verhalen wel,’ zegt een vriend van me, een die hard supporter van PWD. ‘Wij zouden zogenaamd ’s nachts het stadion binnendringen om het veld te verpesten. Juju enzo. Maar ik heb daar niks mee te maken.’

De coach
Voor wedstrijd nummer zes reizen we met zijn allen naar Bafang. Nou ja, met zijn allen. De oorspronkelijke bus met 70 zitplaatsen wordt ter elfder uur vervangen door een bescheidener exemplaar. ‘En dat noemt zich fan!’ roept de organisator kwaad. Uiteindelijk zien zo’n 25 fans toe hoe New Club gelijk speelt tegen Unisport. De thuiswedstrijd erna tegen Union levert ook slechts één punt op. De supporters hebben een nieuwe oorzaak gevonden: de coach.

Het valt niet op een vriendelijke wijze te zeggen: de coach is een arrogante zak. ‘Hij is een lul,’ zegt de voorzitter van de supportersvereniging. ‘En een grote ook.’ Daar zijn zijn vrienden het hartgrondig mee eens. ‘De coach luistert nooit naar onze adviezen en wimpelt ons zelfs af als wij hem uit aardigheid een biertje aanbieden,’ aldus een teleurgestelde fan. ‘Dan heb je geen enkele manieren.’

Ergerlijker dan zijn halsstarrigheid is zijn omkoopbare persoonlijkheid. ‘Dat weet iedereen,’ zo zegt mijn supportervriend stellig. Een spelersmakelaar weet mij te vertellen dat hij de coach meerdere ervaren spelers heeft aangeboden. ‘Maar de coach vroeg mij wat zijn aandeel in de deal was. Kun je dat geloven? Hij wilde de jongens niet aannemen als ik hem niet een smak geld zou geven.’

Geen traditie
Voor de volgende wedstrijd reist New Club naar het hoge noorden. Eenmaal aangekomen verliezen ze met 2-0. Daarna spelen ze thuis tegen de universiteit van Ngaoundéré. Wéér een gelijkspel. En de volgende wedstrijd gaat ook al verloren. Tiko United hoeft er in eigen huis slechts één keer voor te scoren. In Bamenda weten ze het zeker: het ontbreekt het team aan traditie.

Dat de club onder de degradatiestreep is beland, ligt aan de voorvaderen. Die interesseren zich namelijk niet voor New Club Bamenda. ‘PWD Bamenda, Mankon United – dát zijn de populaire en traditionele clubs in deze streek,’ aldus een supporter. ‘Die hebben ook een rijke traditie. Deze teams bezoeken voor de wedstrijd vaak het paleis van de lokale leider of ze strooien eten en drinken uit over het veld om de voorvaderen gunstig te stemmen. En wat hebben wij? Niets!’

Bij New Club moeten ze het doen zonder de goedkeuring van de overledenen. Ze hebben zelfs geen leuk ritueel aan het begin van de wedstrijd, zoals bijvoorbeeld Tiko United. De spelers van dat team staan met zijn elven op een rijtje en zingen dan een prachtig strijdlied. Het kan niet anders of dat helpt. Ze zijn niet voor niets de regerend kampioen. De fans in Bamenda zijn stikjaloers. Zij willen ook een traditie.

Zelfvertrouwen
Het is tijd voor wedstrijd nummer elf. New Club staat op de één-na-laatste plek. De coach is ontslagen. ‘Da’s maar goed ook,’ bromt een oudere man. ‘Opgeruimd staat netjes.’ Men kiest voor een succescoach, die eerder al PWD Bamenda onder zijn hoede nam. Het zelfvertrouwen in het team is tot een nulpunt gedaald. De spelers weten dat ze niet kunnen scoren. Ze horen dat de inwoners van de stad hen liever kwijt dan rijk zijn. En ze begrijpen dat er waarschijnlijk een vloek op het team heerst.

De dag voor oud en nieuw is het stadion angstaanjagend leeg. Geen hond komt kijken naar de wedstrijd tussen New Club en Les Astres uit de grote stad Douala. De geiten grazen onbekommerd naast de tribune. ‘Wat dit team nodig heeft is een duiveluitdrijver,’ zegt een supporter. ‘Of Emile Ratelband,’ antwoord ik. ‘Wie?’ vraagt hij. ‘Hiddink,’ zeg ik.

Na een uur spelen stromen de supporters het stadion in. Ze hebben via de radio vernomen dat het thuisteam met 1-0 voor staat. Daar komt even later nog een doelpunt bij. De vloek is verbroken. Men bestelt flessen bier bij de barretjes naast de ingang. In Bamenda kunnen ze weer zorgeloos voetballen.

De naam New Club Bamenda is gefingeerd om redenen van privacy.

Arnold Pannenborg keert terug naar Kameroen, het land waar hij ooit onderzoek naar voetbal deed. In Buea komt hij in de kerstperiode een oude bekende tegen.

Daar staat hij. Zes jaar heb ik hem niet gezien. De fiere Alabas loopt heen en weer over het veld in het Molyko stadion in Buea. Hij houdt een map vast en schrijft af en toe iets op een papiertje. Hij stuurt enkele voetballers het veld op, en een paar anderen er juist af. Je kunt beginnen, gebaart hij tegen de scheidsrechter.

‘Ik organiseer een toernooitje voor voetballers die bij clubs in het buitenland spelen,’ zegt hij. ‘Die komen in de kerstvakantie allemaal terug naar huis en willen dan graag een paar dagen voor eigen publiek spelen. En het prijzengeld is niet mis: 500.000 FCFA (ongeveer 750 euro) voor de winnende ploeg. Da’s veel geld, hier in Kameroen.’

Gouden jaren
Alabas is geen spat veranderd. Hij is nog altijd de boomlange Nigeriaan van weleer. De spits die ooit in zijn gouden jaren bij Victoria United doelpunten bij de vleet scoorde. Maar ook de man die in 2003, toen ik er was, niet meer speelde. Hij had een hardnekkige blessure en vermoedde dat die niet zuiver op de graat was.

Op een middag stond hij voor mijn deur. Ik deed open en hij beende naar binnen. ‘Arnold, ik heb een probleem! Je weet van mijn blessure, toch? Gisteren ben ik langsgegaan bij een traditioneel genezer. Die inspecteerde mijn knie en constateerde dat er iets niet in de haak was. Hij bevestigde wat ik al langer dacht: dat iemand mijn carrière aan het dwarsbomen is.’

Ik kende het probleem van Alabas. En ik had al gehoord van Ashu hoe sommige spelers elkaar proberen te beheksen om zo een concurrent uit te schakelen. Een bezoekje aan een tovenaar is vaak voldoende.

Vijanden
Alabas heeft naar eigen zeggen veel vrienden gemaakt in heel Kameroen. Twee jaar eerder was hij nog de held van Limbé. Hij was meerdere jaren achtereen de topscorer van het land. Iedereen kende hem. Supporters boden hem na de wedstrijden geld aan, bier, vrouwen. Maar nadat hij van Limbe naar Buea verkaste, ging het goed mis. Hij had blijkbaar ook de nodige vijanden.

Ik kwam Alabas vaak tegen in de achterbuurten van Buea. Dan vroeg hij om een zakcentje, een hapje eten of – heel soms – om geld voor een injectie. Zijn knie scheen hem nogal pijn te doen. Het gekke was dat zijn blessure maar niet wilde genezen. Althans, Alabas vond dat heel verdacht.

En toen, op die middag, zocht hij me op. Hij draaide niet om de zaken heen. Ik wil 45.000 franc van je lenen,’ zo zei hij resoluut. Ik schrok. Da’s ongeveer 75 euro. Heel wat geld in Kameroen. ‘De traditioneel genezer zei dat hij me kan helpen. Hij kan de blessure genezen. En hij kan me ook vertellen wie het heeft veroorzaakt.’

Reputatie
Alabas legde me de procedure uit. ‘Die man is goed! Ik weet dat omdat hij een goede reputatie heeft. Dat geld is echt niet teveel. Als ik hem het geld geef, zal hij me eerst wassen. Daarna zal hij een geprepareerde witte zakdoek om mijn pols knopen. Zo kan niemand mij ooit meer verwonden!’

Naast het geld moest Alabas ook een aantal zaken meenemen. Hij overhandigde me een velletje papier. Het was het boodschappenlijstje van de traditioneel genezer. Daarop las ik het volgende:

Een kip. ‘Dat is een makkie,’ zei hij. ‘Die kun je overal kopen, en ze zijn goedkoop.’
Een kameleon. ‘Probleem! Hoe kom ik in godsnaam aan zo’n beest?’
Een scheermesje.
Een tobbe. ‘Om me in te wassen.’ Heeft die man dat zelf niet in huis, vroeg ik me af.
Een flesje om het medicijn in het bewaren.
Een zakje marihuana. Nooit gevraagd waarom dat nu weer nodig was.

Oplichterij
Maar ik twijfelde. Ik kende Alabas nauwelijks. En ik had zoveel verhalen gehoord over oplichterij waarbij vooral de blanke een gewild doelwit was. Ik deed hem een voorstel. Als hij 30.000 FCFA bij andere sponsoren kon verzamelen, zou hij van mij 15.000 FCFA krijgen. Anders niet. ‘En,’ zo zei ik, ‘ik wil erbij zijn als de traditioneel genezer je onder handen neemt.’

Nu, zes jaren later, is het duidelijk dat Alabas de sponsoren nooit heeft gevonden. Of de traditioneel genezer wilde mij er niet bij hebben (wat heel waarschijnlijk zou zijn). Of zijn geneeswijze bleek niet te werken. Alabas heeft namelijk nooit meer gevoetbald.

De ex-voetballer lijkt het mij allemaal niet kwalijk te nemen. Hij heeft vele “zaakjes” lopen, zegt mijn voetbalvriend Essomba. ‘Hij organiseert toernooien en handelt in spelers.’ Die verdient zijn geld wel. Met of zonder blessure. Of kameleon.