Foto door: Nikki Rixon

In navolging van de video over Alexandra Guesthouse van afgelopen vrijdag is hier nu de fotoreportage. Deze foto’s zijn gemaakt door Twenty Ten deelneemster Nikki Rixon.

[Show as slideshow]

[View with PicLens]

12►

foto door: Nikki Rixon

Johannesburg, Zuid Afrika

Alina Thonjeni, een 69 jaar oude alleenstaande moeder van vier kinderen, weet hoe ze persoonlijk van het WK moet profiteren. Ze heeft haar huis in Alexandra township omgetoverd in een pension. Haar droom is om de concurrentie aan te kunnen met de grote hotels in de stad.
Alina woont al haar hele leven in het township en wil haar gasten vermaken met traditionele gerechten en verhalen over de omgeving.

Twenty Ten deelnemers Andrew Kabuura en Nikki Rixon namen er een kijkje. 

Vooralsnog overheerst de trots van een succesvol wereldkampioenschap in Zuid-Afrika. De economie heeft een impuls gekregen en er hebben zich geen veiligheidsproblemen voorgedaan. Maar achter deze vreugde schuilt vooral in de arme wijken van Johannesburg grote onvrede. Wie je ook spreekt in Soweto of Organge Farm, overal is het antwoord hetzelfde: de buitenlanders pakken onze banen af.

Zuid-Afrikaanse kranten berichten over mogelijk nieuw geweld tegen buitenlanders uit omliggende landen, vergelijkbaar met het xenofobisch geweld van twee jaar geleden dat aan meer dan zestig mensen het leven kostte en duizenden mensen in vluchtelingenkampen deed belanden. Zimbabwanen die naar Zuid-Afrika zijn gevlucht wegens de politieke onrust en armoede in eigen land, keren massaal terug naar hun vaderland, bericht de Sunday Times. Ze zijn doodsbang voor een nieuwe golf van geweld tegen buitenlanders na de laatste wedstrijd zondag van het WK voetbal. Ze stappen alleen of met hun gezin op de trein, sommigen bepakt met tv, koelkast, stoelen en koffers. Anderen staan met hun spullen langs de kant van de weg in de hoop op een lift.

Veel Zuid-Afrikanen hadden meer verwacht van het WK. In de arme wijken dringen de voordelen van het WK maar mondjesmaat door. Guesthouses staan leeg en de stadionbouwers zitten zonder werk thuis nadat zij hun werk in de aanloop naar het WK afgerond was. De buitenlanders hebben het nu gedaan. Foster Baloyi, een 26 jarige landarbeider die naar de grens met Zimbabwe is gevlucht stelt:

‘We kunnen ons leven niet riskeren. De buurtbewoners dreigden ons in brand te steken als we niet snel zouden vertrekken. We hebben onze spullen gepakt en zijn gegaan.’

De vrijdag voor de finale werd het leger ingezet in Diepkoof een van de wijken van de hoofdstad om de rust te bewaren maar vooralsnog is het rustig in Johannesburg.

Foto: Andrew Esiebo/Twenty Ten

Ze werd in de steek gelaten door haar broer en bijna al haar vrienden. Ze werd gehaat door haar buren. Haar leven leek voorbij. Thoko is hiv-positief in Zuid-Afrika.

Door Andrew Kabuura/Twenty Ten

Stel je een arme vrouw voor die uitkomt voor haar mening, warm en behulpzaam is en dan zie je Thoko voor je, een 35-jarige vrouw uit Witbank ten oosten van Johannesburg in Zuid-Afrika. Voor veel mensen, vooral als ze arm en niet opgeleid zijn, betekent hiv-positief zijn een enkele reis naar het graf. Hierdoor geven velen het op en beginnen ze hun spullen te verkopen als voorbereiding op de laatste reis.

Thoko zag haar situatie nooit zo. ‘Toen de arts me vertelde dat ik positief was, wist ik dat ik maar één lange strijd voor me had: zo lang mogelijk blijven leven.’

De 1.52 meter lange, donkere lesbienne die in een golfplaten woning leeft, zegt dat haar toestand snel veranderde toen ze besefte dat miljoenen Zuid-Afrikanen er net zo erg aan toe waren als zij, of erger. ‘Ik kwam erachter dat veel mensen niet weten dat ze ziek zijn, of denken dat hun leven voorbij is wanneer ze positief zijn,’ legt Thoko uit.

Bewustzijn
Nadat ze haar toestand had geaccepteerd, en wist dat er geen genezing mogelijk was, zette ze haar leven in perspectief. Ze koos ervoor om meer bewustzijn te creëren in de samenleving over een ziekte die haar haar jeugd heeft ontnomen. ‘Ik wist dat ik nooit beter zou worden, en besloot daarom mensen te helpen die nog niet besmet zijn. En ik wilde mensen die hiv-positief zijn ervan overtuigen dat de besmetting niet automatisch een doodvonnis inhoudt.’

Thoko wist dat ze weinig invloed kon uitoefenen op haar gemeenschap omdat ze arm was en geen opleiding had. ‘Ik ben arm en kan dus geen mensen regelen die rondreizen en anderen vertellen over hiv, of hen eten en onderdak geven. Het enige wat ik kan doen, is met hen praten,’zegt ze.

Ze lanceerde een initiatief dat erop is gericht om meer bewustzijn te creëren over de ziekte, die een ware plaag is geworden in Zuid-Afrika, en om de boodschap te verspreiden dat mensen positief moet blijven en veilig moeten leven.

Advies
Hierdoor wordt Thoko gekoesterd in dit deel van het land. ‘Sinds ze haar status bekendmaakte, en meer bewustzijn heeft gekweekt, schamen veel mensen zich niet meer om zich te laten testen. Ze komen hier in groten getale en krijgen advies als ze positief zijn,’ zegt een hulpverlener van de Witbank clinic.

‘Het is logisch dat het gemakkelijker is om je ziekte te delen met dorpsgenoten of goede vrienden dan met artsen en verpleegsters. Velen zoeken dan ook troost bij haar,’ voegt Dr. Jay eraan toe. Zij is een Nigeriaanse die is verbonden aan de Impungwe Hospital.

In de afgelegen township Witbank, een kolenmijnencentrum, is Thoko geliefd geworden door haar wens om mensen die positief zijn te gaan bezoeken en van advies te dienen. ‘Ik heb mijn leven nu hieraan gewijd. Ik wil deze mensen helpen, of ze nu zijn zoals ik, of dat ze nog veilig zijn,’ belooft ze. ‘Ze kunnen alleen langer leven als ze naar voren treden en hun status bekend maken zodat ze medicijnen krijgen.’

Activiste
Nadat ik ben aangekomen bij een hutje dat volledig uit golfplaten is opgetrokken op een klein terrein met een betonnen ondergrond op twee meter van de hoofdweg, tref ik de kaalgeschoren activiste aan die met haar partner televisie kijkt. ‘Ik ga iedere avond naar mijn slaapkamer, kijk naar het nieuws en denk na over mijn dag. Ik denk ook na over wat ik mijn medepatiënten morgen in het ziekenhuis kan vertellen.’

Ze ontvangt me kalm en hartelijk, maar ze is luid en stoïcijns wanneer ze me vertelt over haar reis, de oorzaak en haar droom. In haar piepkleine onderkomen staan veel medische boeken die uitleggen hoe je langer kunt leven als je positief bent en vertellen over het gebruik van condooms. Ze heeft ook speelballen die ’s avonds helpen om de patiënten fit te houden.

‘We leven in een harde wereld, broeder. We moeten vechten om te behouden wat er nog is en tegen de zieken zeggen dat ze kunnen blijven leven,’ verklaart ze met luide stem.

Hiv-test
Na talloze pogingen om genoeg moed te verzamelen voor een hiv-test liet Thoko, die er nu gezond uitziet, zich in 2004 overhalen door een Congolese vriendin om de gevreesde test uit te laten voeren.

‘Toen de arts me vertelde dat ik positief was, snapte ik waarom ik zo mager werd en mijn huid zo bleek werd,’ herinnert ze zich. ‘Ik was veel te dun, broeder. Ik kon niet op tijd genoeg bij het toilet zijn en ik deed mijn behoefte waar het maar kon, want ik hield niets binnen,’zegt ze met zachte stem wanneer ze de warmtespiraal aansteekt die de kamer verwarmt.

Ze maakte zichzelf wijs dat het voorbij was, want de ziekte kon alleen worden voorkomen, maar niet worden genezen. ‘Ik wist dat ik gezond moest eten, mijn medicijnen moest innemen en positief moest denken,’ zegt ze.

Thoko vertelt dat het nieuws van de arts niet alleen een klap was voor haar ego, maar dat het ook veel collega’s tegen haar in het harnas joeg. Een van de eersten was haar broer. ‘Mijn broer is weggelopen, echt waar. Hij is weggelopen. Ik huilde en kon het niet geloven, maar ik heb het hem ondertussen vergeven,’ vertelt ze zacht.

Lesbisch
Thoko denkt dat ze eerder de neiging heeft om andere vrouwen te helpen omdat ze lesbisch is. Volgens haar is dat de beste manier om de verspreiding van het virus onder controle te krijgen.’Vrouwen moeten het proces in gang zetten We moeten eerlijk zijn tegen onze mannen, zorgen dat ze ons trouw blijven door niet met mensen naar bed te gaan die niet onze man of onze partner zijn,’ raadt ze aan.

Dan laat ze trots medailles, bekers en certificaten zien die ze heeft ontvangen als erkenning van haar pogingen om de snelle verspreiding van de ziekte in te dammen. Ze heeft ook foto’s van haar en wijlen Brenda Fasie, een populaire Zuid-Afrikaanse artieste. Dat was een van de gelukkigste momenten in haar leven. ‘Ze was al vanaf mijn jeugd mijn idool. Ik probeer haar zelfs te imiteren wanneer ik mijn liedjes zing.’

Ze heeft tientallen liedjes geschreven over de dodelijke ziekte waarin ze uitlegt hoe mensen die positief zijn langer en gezonder kunnen leven. Ze heeft het in haar teksten herhaaldelijk over condooms om te benadrukken hoe mensen die negatief zijn dat ook kunnen blijven. ‘Ik hoef nu alleen mijn cd’s nog maar te promoten zodat ik iedereen kan bereiken,’ droomt ze voor zich uit.

Ritme
Het dagelijkse ritme van Thoko is eenvoudig. Ze staat iedere ochtend om zes uur op, bidt, ontbijt en iets na half acht vertrekt ze naar de kliniek.

Eenmaal daar aangekomen, wil iedereen haar begroeten en discussiëren met de activiste die vrijuit spreekt en altijd glimlacht. En dat is ook precies wat ze doet: ze kletst en glimlacht tegen iedereen. Ze vindt snel haar plekje en nadat ze de artsen, hulpverleners en enkele patiënten heeft begroet, begint haar dagelijkse sessie. Eerst psalmen en gebeden en de boodschap van Thoko.

Ze staat voor een overvolle ruimte en adviseert de patiënten over hun ziekte in de plaatselijke taal met een sterke en dominante stem. ‘Dit vind ik leuk, want ik denk dat het veel mensen helpt om vergissingen te voorkomen, waardoor ze zouden worden zoals ik. Nu willen ze veilig blijven.’

Liedjes
Na een sessie, die meer dan een uur duurde, vol spirituele bemoediging en liedjes, beantwoordt ze gezondheidsvragen van patiënten en de aanwezige verpleegster of hulpverlener voegt er hier of daar iets aan toe.

Het is twee uur en ze gaat terug naar huis voor een dutje en om zich voor te bereiden op de avondsessie wanneer ze de zieken bezoekt en de volgende dag plant. Voor Thoko is het een genadeloze strijd. ‘Het is echt, het is er en het allerergste is dat hiv niet genezen kan worden. Als je positief bent, dan moet je ermee leven zoals ik,’ concludeert ze.

Foto: Leonard Fäustle

De achterbuurten van Johannesburg, de zogeheten townships, staan vooral bekend als onveilig gebied. De jeugd hangt op straat en toeristen worden beroofd. Maar dit is niet altijd het geval. In Tembisa doet men er alles aan om de jongeren van de straat te houden door middel van sport. ‘Veel meiden gaan na schooltijd naar jongens toe en hebben seksueel contact, omdat ik moet sporten heb ik daar helemaal geen tijd voor.’

Door Esperanza Claasen

Een township zoals je ze zoveel ziet in Johannesburg. Op het eerste gezicht is er niets bijzonders aan Tembisa. Het is na Soweto het grootste township van Johannesburg en naar schatting wonen er zeker één miljoen mensen. Op straat is het een drukte van jewelste. Overal zie je spelende kinderen, fruitverkopende vrouwen, toeterende taxichauffeuren en mannen die je alles willen verkopen wat je op dat moment nodig hebt. Eén grote chaos, dat is misschien wel de beste omschrijving voor Tembisa.

Je vindt deze wijk aan de rand ten oosten van Johannesburg en veel bewoners zijn hun buurt nog nooit uit geweest. Waarom zouden ze ook? Tembisa heeft alles wat een mens nodig heeft. Er zijn scholen, ziekenhuizen, bioscopen en levenswaren kun je op elke hoek van de straat kopen. Maar wat je vooral regelmatig in Tembisa tegenkomt zijn sportvelden.

Vijf sporten
Sport speelt een grote rol in Tembisa en de bewoners zetten zich volop in om lichaamsbeweging te stimuleren bij de jeugd. Sammy Chauke is zo’n persoon. Sport is zijn leven en hij is er dagelijks mee bezig om vooral kinderen te ondersteunen bij het uitoefenen van hun favoriete sport. Sam, zoals hij door iedereen wordt genoemd, is coach bij maar liefst vijf verschillende sporten: voetbal, netbal (een erg populaire sport in Zuid-Afrika. Het is korfbal, met als enige verschil dat netbal alleen door meisjes gespeeld wordt), volleybal, basketbal en hockey.

Die laatste sport beoefent hij zelf ook actief. Na het trainen van al die verschillende teams werkt hij ook nog als sportcoach op Isekelo Primary School, een basisschool in de township. ‘Omdat de meeste scholen veel te weinig met sport doen hoop ik een steentje bij te kunnen dragen om kinderen enthousiast te maken voor sport.’

Sportief
Op Isekelo School lijkt dat aardig te lukken. Een paar keer per week doet Sam leuke bewegingsspelletjes met de kinderen die daar echt naar uit lijken te kijken. Ze gaan fanatiek op in het spel, maar geven elkaar ook een schouderklopje als het even niet goed gaat. Winst of verlies, het maakt niet uit, alles wordt even sportief opgevat.

En niet alleen de kinderen maken zich enthousiast als het gaat om sport. Op Tembisa Highschool zijn de jongeren ook actief bezig met het beoefenen van sport. Op de school zelf is er een atletiekruimte en zijn er sportvelden. Tehlohonolo Moiloba (19) maakt veel gebruik van die gelegenheid. Hij kent veel jongeren van zijn eigen leeftijd die alleen maar op straat rondhangen en drugs gebruiken. Zelf ziet hij sport als een middel om de jeugd van de straat te houden.

Geen tijd
‘Als ik niet zou sporten zou ik waarschijnlijk ook langs de straat hangen en drugs gebruiken en daarnaast is het ook nog een erg gezonde bezigheid’, weet Tehlohonolo. Rosina Nqolomi (18) kan dat bevestigen. Ze is ook een student en een fanatieke netbalspeelster. Minimaal drie keer per week is Rosina met netbal bezig. Ze ziet het als een zinvolle tijdbesteding na schooltijd. ‘Veel meiden gaan na schooltijd naar jongens toe en hebben seksueel contact, daar heb ik nu helemaal geen tijd voor.’ Ze vertelt ook dat ze met drie vriendinnen in een netbalteam zat, maar alle drie de meiden werden zwanger. Met netbal zijn ze allemaal gestopt.

Bij Tembisa Hockeyclub heeft Sam de 16-jarige Thabiso Pokotsa leren kennen. Een gemotiveerde scholier die op zijn veertiende al op hoog niveau hockeyde, met zijn team staat hij derde in de ranglijst van Johannesburg. ‘Ik hoop dat ik nog beter word en ooit kampioen word met mijn ploeg’, vertelt Thabiso. Dat zijn mooie dromen die soms ook tot werkelijkheid komen. Ook Jackson van Tonder Chaucke (25) droomde vroeger van het kampioenschap. Jackson, geboren en getogen in Tembisa, was op zijn negende al veel bezig met boksen in de sportschool van zijn oom Malon. Zijn reden om te gaan boksen was in eerste instantie uit zelfverdediging, maar zijn oom zag echter al snel dat Jackson een groot talent was en hij regelde wedstrijden voor hem.

Olympische spelen
‘Ik won iedere match in Tembisa door al mijn tegenstanders knock out te slaan’, blikt Jackson terug op de straatgevechten waar hij vanaf zijn twaalfde aan mee deed. Bij de Common Wealth Games van 2006 in Melbourne en de All African Games van 2007 in Algiers wist Jackson beide keren zilver te winnen. Maar hoogtepunt uit zijn carrière is toch wel zijn deelname aan de Olympische spelen van 2008 in Beijing.

‘Meedoen aan de Olympische Spelen is toch wel het hoogst haalbare, maar helaas viel ik niet in de prijzen’, aldus de licht teleurgestelde bokser. Jackson woont nog steeds in Tembisa en hij wil er ook niet weg. Zijn familie woont hier en zijn vrienden kan hij nu iedere dag zien. Af en toe reist hij naar de andere kant van de wereld voor een wedstrijd, maar de laatste tijd bokst hij vooral in het Wembleystadion in Johannesburg.

Boksles
Over aan aantal jaar is hij uitgebokst en kan hij met pensioen van het geld dat hij heeft verdiend. Het liefst wil hij van dat geld een eigen sportschool opzetten in Tembisa waar kinderen uit de wijk kunnen trainen. En dan niet alleen boksen, maar zoveel mogelijk sporten zullen vertegenwoordigd zijn. Van boksen zal Jackson uiteindelijk geen afstand nemen: ‘Ik zal de kinderen uiteraard wel boksles gaan geven.’

Minstens zo gemotiveerd om iets goed te doen voor zijn wijk is Jabu (43). Hij woon zijn hele leven in Tembisa en voetbalde ooit bij de Orlando Pirates, één van de grootste voetbalclubs van Zuid-Afrika. Nu traint hij de jeugd van deze populaire voetbalclub. Met zijn verdiende geld koopt hij geen mooie auto of een groot huis, maar hij blijft in Tembisa wonen en organiseert sportwedstrijden en stelt de teams samen. De kinderen kunnen gratis deelnemen aan de sporten die zij graag willen beoefenen en de attributen zoals ballen en kleding worden door sponsors beschikbaar gesteld.

‘Er hangen hier te veel kinderen op straat, vooral jongens, ik denk dat sport de enige manier is om daar wat aan te doen’, vindt Jabu. Iedereen in Tembisa lijkt wel iets met sport te doen en Sam kent ze allemaal. Hij is trots op zijn buurtgenoten die zichzelf vaak wegcijferen om de kinderen van de straat te houden door middel van sportactiviteiten. ‘Educatie is belangrijk, maar sport is veel aantrekkelijker. Ik denk dus ook dat jongeren daar eerder voor zullen kiezen.’

Esperanza Claasen is student journalistiek aan de Hogeschool Windesheim in Zwolle. Eerder dit jaar ging zij voor het tijdschrift JOIN naar Zuid-Afrika om daar verhalen op te tekenen.

Foto: Amos Gumulira/Twenty Ten

Steeds meer Afrikaanse voetballers zoeken hun heil buiten het continent. De Oegandese journalist Joseph Opio ziet de uittocht als een vorm van exploitatie door het Westen. Na deel 1 nu het tweede deel van zijn verslag.

Door Joseph Opio/New Vision/Twenty Ten

Terwijl Sagna Frankrijks rechterflank verdedigt, bemant een landgenoot de andere zijde. Patrice Evra, de linksachter, is de zoon van een Senegalese vader en een Kaapverdiaanse moeder. Anders dan Sagna is de aanvoerder van het Franse team geboren en getogen in de Senegalese hoofdstad Dakar en verhuisde van daar naar Frankrijk.

‘Ik ben opgegroeid in een Senegalese cultuur,’ heeft Evra ooit verklaard. ‘Maar mijn vader was een diplomaat en we verwesterden al snel.’ Over zijn besluit Frankrijk te vertegenwoordigen, vertelt hij: ‘Ik had een aanbieding om voor Senegal te spelen. Maar mijn vader adviseerde me mijn hart te volgen. Ik koos Frankrijk.’ Dat besluit werd in zijn vaderland niet goed ontvangen. ‘Ik kreeg het zwaar te verduren in Senegal. Ik werd een door geld geobsedeerde landverrader genoemd.’

Frans beleid Senegal en andere Afrikaanse landen hebben uiteraard altijd sterke bedenkingen gehad bij wat zij beschouwen als geïnstitutionaliseerd Frans beleid voor het plunderen van Afrikaans voetbaltalent. Dat is gedeeltelijk waarom Senegals verbluffende 1-0 overwinning op Frankrijk in de openingswedstrijd van het WK in 2002 zo uitzinnig werd gevierd. De overwinning werd gezien als een daad van ongehoorzaamheid en een klap in het gezicht van een superieure en harteloze imperialist.

Naast Sagna en Evra staat het Franse team in Zuid-Afrika bol van andere Afrikaanse exportproducten. Reservekeeper Steve Mandanda is geboren in Kinshasa, in de Democratische Republiek Congo. In 2008 kwam Mandanda uit voor het land dat hem had geadopteerd, tegen het land waarin hij was geboren. Wat die wedstrijd zo’n internationale aanfluiting maakte, was echter het feit dat Mandanda’s jongere broer, Parfait, aan de andere kant keepte voor DR Congo.

Misschien terecht hielden de broers beiden het doel schoon en eindigde de wedstrijd in 0-0. Het besluit van de oudere Mandanda om voor Frankrijk te spelen, heeft hem voorspelbaar genoeg binnen zijn familie de dubieuze bijnaam “Frenchie” opgeleverd.

‘Partners in crime’
Het team van Raymond Domenech telt nog veel meer spelers van Afrikaanse herkomst. Alou Diarra stamt uit Senegal; Abou Diaby en Djibril Cissé zijn van Ivoriaanse afkomst; Sidney Govou komt uit Benin en door de aderen van André-Pierre Gignac stroomt Algerijns bloed. Gignac is reserve-aanvaller en het is twijfelachtig of hij dezelfde indruk zal maken als de laatste Algerijnse importspeler van Les Bleus.

Zinedine Zidane bracht Frankrijk de meest dominante positie in het wereldvoetbal, een positie die misschien alleen wordt overschaduwd door de overwinning van Senegal acht jaar geleden. Zidanes ‘partners in crime’ indertijd waren Marcel Desailly, Patrick Vieira en Claude Makélelé, allemaal geboren in Afrika.

Desailly kwam in Ghana ter wereld als Abbey Odenke. Hij veranderde zijn naam toen zijn moeder trouwde met het hoofd van het Franse consulaat in Accra. Desailly en zijn broers en zussen werden allemaal geadopteerd voordat het gezin naar Frankrijk verhuisde, de toekomstige verdediger was toen vier jaar oud. Vieira werd in Senegal geboren als kind van Kaapverdiaanse ouders. Makélelé, wiens naam “lawaai” betekent in het Lingala, is oorspronkelijk afkomstig uit Kinshasa. Zijn vader vertegenwoordigde de DR Congo.

Franse triomf
Dat Les Bleus zo sterk afhankelijk zijn van de Afrikaanse lopende band van eenvoudig te plunderen talent, werd de rest van de wereld pas duidelijk na de Franse triomf op het WK van 1998. Maar oplettende voetbalkenners weten dat Frankrijk dat spel al een tijdje speelt. De geweldige Just Fontaine (Marokko), Jean Tigana (Mali), Basile Boli (Ivoorkust)… Les Bleus doen het keer op keer!

Niet dat Frankrijk zich als enige WK 2010-deelnemer schuldig maakt aan het schaamteloos roven van spelers. Portugal zal vastbesloten zijn Eusébio’s heldendaden in Zuid Afrika te evenaren. En om dat te realiseren wordt de Selecção gecoacht door de in Mozambique geboren Carlos Queiroz.

Queiroz heeft in zijn team slechts een enkele speler van Afrikaanse afkomst, de rechtsachter Miguel, wiens ouders afkomstig zijn uit Kaapverdië. Miguel zou worden vergezeld door Nani en Jose Bosingwa (respectievelijk geboren in Kaapverdië en de DR Congo), maar beiden zijn ongelukkigerwijs geblesseerd.

Koloniaal beleid
Dat Portugal en Frankrijk hebben geprofiteerd van Afrikaans talent terwijl de andere koloniale heerser, Engeland, dat niet heeft gedaan, is het gevolg van het afwijkende koloniale beleid van deze laatste. De Fransen streefden een assimilatiebeleid na, waarbij inwoners uit de koloniën werden behandeld als volwaardige Franse burgers. Uit onderzoek is zelfs gebleken dat in 1938 147 Afrikaanse voetballers in de Franse eerste en tweede divisies speelden.

Frankrijks assimilatie-ideologie maakte dat de Fransen niet aarzelden spelers uit de koloniën op te nemen in het nationale team, zoals in het geval van Larbi Ben Barek uit Marokko, die Frankrijk in de jaren ‘30 en ‘40 vertegenwoordigde. Als gevolg van het assimilatiebeleid onderhield Frankrijk ook na de zelfstandigheid nauwe banden met de voormalige koloniën.

Een variant van dezelfde ideologie bestaat in het moderne Frankrijk, waar immigranten uit het voormalige Franse rijk officieel worden beschouwd als Frans, ongeacht ras of etniciteit. In scherp contrast daarmee streefde Engeland tijdens het kolonialisme niet zulke idealen na. De enigszins terughoudende opstelling van de Britten leidde vaker tot indirect bestuur. Deze neiging tot separatie in plaats van assimilatie is misschien de reden dat Engeland niet net als Frankrijk koloniale burgers of hun afstammelingen heeft ingezet voor het behalen van voetbalglorie.

Bizarre speling van het lot
Moderne trends leiden er echter toe dat Afrikaans talent tegenwoordig niet uitsluitend door kolonialisten wordt weggekaapt. Duitsland heeft Ghana nooit gekoloniseerd, maar Coach Joachim Löw kwam in Zuid-Afrika aan met in zijn kielzog de Ghanees Jérôme Boateng. Geboren als kind van een Ghanese vader die in 1980 naar Duitsland emigreerde, heeft Jérôme een halfbroer, Kevin-Prince, die besloot zijn land van afkomst te vertegenwoordigen.

Door een bizarre speling van het lot kwamen Duitsland en Ghana tegen elkaar uit in Groep D. Een ironische grap van de lotingcomputer waardoor twee broers tegen elkaar ten strijde trekken in de laatste wedstrijd van hun groep, als een bizarre herhaling van de schijnwedstrijd van de Mandanda-broers.

Voor Afrikanen die nog altijd verbitterd zijn over de exploitatie onder het Europese imperialisme, is dit opnieuw een bewijs van het feit dat Afrika er jaren na het koloniale tijdperk nog niet in is geslaagd de plunderpraktijken van het Westen een halt toe te roepen.

De Zuid-Afrikaanse politie heeft gisteren de beveiliging van het Ellis Park stadion in Johannesburg overgenomen van de particuliere beveiliger Stallion Security management, nadat ruim 700 beveiligers drie uur voor aanvang van de wedstrijd tussen Brazilië en Noord-Korea in staking waren gegaan.

Zondagavond kwam het zelfs tot ongeregeldheden toen stakende beveiligers, na afloop van de wedstrijd Duitsland-Australië, de confrontatie met de politie aangingen. Kort voor aanvang van de wedstrijd Italië-Paraguay op maandag in Kaapstad, verlieten beveiligers hun posten. Ook in Kaapstad moest de lokale politie hals over kop de beveiliging van de stadions op zich nemen.

De inzet is een arbeidsconflict tussen het beveiligingsbedrijf Stallion Security management en de beveiligers. Thandi Dladla, één van de stakende beveiligers, verklaarde tegenover de Zuid-Afrikaanse krant Mail & Guardian dat hun werkgever nog steeds geen dagloon in hun contract had opgenomen.

Training
Een ander beveiliger, Micheal Mosegathele, voegde daaraan toe dat het bedrijf als verklaring daarvoor had gegeven dat de FIFA nog moest aangeven hoeveel het bedrijf precies betaald zou krijgen, terwijl hem het dubbele van het normale beveiligingssalaris was geboden. Dat terwijl sommigen al een speciale training hadden gevolgd en voor  1200 Rand (ongeveer 120 euro) aan uniformen hadden aangeschaft, terwijl ze ook zelf een bedrag moesten afdragen voor hun eten tijdens werktijden.

Een aantal van hen overnachten zelfs in het stadion, omdat ze geen geld hebben om tussen de wedstrijden door naar huis te gaan. Daarbovenop maken ze werkdagen van soms wel 16 uur, terwijl ze betaald krijgen voor slechts 12 uur.

Ontslagen
De actie van de beveiligers kan op weinig sympathie rekenen van het Lokale Organisatiecomité (LOC) van de FIFA. Zo zijn de stakende beveiligers op staande voet ontslagen door hun werkgever, terwijl de Zuid-Afrikaanse politie naast de beveiliging van het Ellis Park stadion nu ook de beveiliging van de stadions in Durban, Port Elizabeth en Kaapstad heeft overgenomen.

De baas van het LOC voorspelde dat al. In een verklaring liet hij weten dat de LOC arbeidsrechten respecteert, maar dat zij het onacceptabel vinden dat de voorbereidingen op de wedstrijddag in de war worden geschopt door de acties. Danny Jordaan gaf aan dat in zulke gevallen het LOC niet zal twijfelen om gepaste acties te ondernemen.

Voorspoed
De verklaring van het LOC is opmerkelijk zwak, vooral als men bedenkt dat dit WK bedoeld was om voor werkgelegenheid en economische voorspoed in Zuid-Afrika te zorgen. Het slecht betalen van de beveiligers staat ook in schril contrast met het feit dat dit WK door FIFA nu al is uitgeroepen tot het meest winstgevende ooit.

Tijdens het jaarlijkse FIFA-congres dat vorige week in Johannesburg plaatsvond, werd bekendgemaakt dat de FIFA aan het WK ongeveer 3,2 miljard dollar zal verdienen.

Bericht uit de cockpit: ‘Zuid-Afrika heeft zojuist gescoord tegen Mexico. Stand 1-0.’ Luid gejuich stijgt op uit de rijen.

Tijdens de aftrap van het WK zweef ik tien kilometer hoog boven de aarde, op weg naar Johannesburg. Dat heeft iets magisch. Om te weten dat onder je op dat moment de wereldbevolking collectief haar aandacht richt op één gebeurtenis, één plek. En dat het zo de komende maand zal zijn.

Eerste schoolreisje
Ik ben dus op weg naar Zuid-Afrika. Nu schijnt het aantal Oranjesupporters dat naar het WK reist tegen te vallen. Het zal wel zo zijn, maar op deze vlucht is daar weinig van te merken.

De KLM-kist is afgeladen met voornamelijk mannen van middelbare leeftijd, met hier en daar een vrouw of vriendin en een aantal BN’ers. Roelof Luinge, Danny de Munk, de complete Van Dik Hout-line up en natuurlijk Erica Terpstra. Want als er ergens ‘Kampioenuh!’ wordt geroepen, is ze erbij.

Nou dan weet je het wel, binnen de kortste keren hangt er een soort eerste-schoolreisje-sfeer. Lekker baldadig, zeg maar. Dingen roepen als: ‘Ik ben even buiten een sigaretje roken.’ Iedereen lachen natuurlijk. Flirten met de stewardess zodra ze buiten gehoorafstand is. Dat soort dingen. Een carnavalskroeg op 10.000 meter.

Drinkgelag
Na enige tijd zit in het middelste compartiment vrijwel niemand meer op z’n stoel. Iedereen staat in de gangpaden en bij de toiletten. Bier wordt van achteren over de hoofden doorgegeven.

De Amerikaan naast mij kijkt z’n ogen uit. ‘Zoiets heb ik nog nooit gezien!’ De dag ervoor zou hij Boston vertrekken om via Amsterdam naar Johannesburg te vliegen. Maar zijn vliegtuig had vertraging en hij dreigde de aansluiting op Schiphol te missen. Onmiddellijk boekte hij z’n vlucht om, liet al z’n bagage achter en vertrok vanaf een ander vliegveld naar Amsterdam. ‘Mijn bagage komt wel een keer aan. Of niet, dat zien we dan wel weer.’

Slagveld van bierblikjes
De stemming is dus opperbest. Temidden van het drinkgelag maakt niemand zich zorgen over de veiligheid in Zuid-Afrika en gaat Nederland de halve finale halen.

Maar nog voordat we Marokko voorbij zijn is het bier op en niet veel later ook de wijnvoorraad. Economy class staat droog. Een voor een druipen de mensen weer af naar hun zitplaatsen, een slagveld van lege bierblikjes en wijnflesjes achterlatend. Er wordt nog maar een lullig colaatje light besteld en dan kan het massale knikkebollen beginnen.

Bericht uit de cockpit: ‘Mexico heeft kort voor tijd de gelijkmaker gescoord.’ Hier en daar klinkt wat gemompel. Stewardessen beginnen zwijgend de puinhoop op te ruimen.

Jack van Gelder voelt zich onveilig in Zuid-Afrika. De sportpresentator van de NOS en één van de gezichten van een nieuwe campagne van STOP AIDS NOW en Oxfam Novib, liet dat deze week in een interview op 3FM weten aan het Nederlandse publiek.

De man die wij allen kennen van zijn gepassioneerde radioverslagen van voetbalwedstrijden kwam met een opmerkelijke verklaring. ‘Het is daar heel erg vroeg donker. Rond een uur of vier, half vijf, omdat het daar winter is.’

‘Als het donker is mogen wij gewoon niet op straat, ondanks het feit dat we in een vrij goede wijk van Johannesburg zitten. Dat is gewoon niet verantwoord,’ aldus Van Gelder, die zich kennelijk niet goed heeft voorbereid.

Sandton
De vraag is of Van Gelder überhaupt al in Zuid-Afrika is: de zon gaat hier in Johannesburg namelijk pas om half zes onder en buiten dat zit Van Gelder in mogelijk de meest chique buurt van Zuid-Afrika: Sandton, waar ook het Nederlandse elftal haar tenten heeft opgeslagen.

De opmerkingen van Van Gelder zijn koren op de molen van alle doemdenkers, die vooraf waarschuwden dat het WK een absolute ramp zal worden, omdat de onveiligheid in Zuid-Afrika verschrikkelijk is.

Indianenverhalen
Natuurlijk valt niet te ontkennen dat in Zuid-Afrika en grote delen van Johannesburg de criminaliteit enorm hoog is, maar Van Gelder, zou zich eerst eens moeten oriënteren voordat hij allerlei indianenverhalen in de ether brengt. Ja, Zuid-Afrika is gevaarlijk en ja, je moet oppassen, maar als je je goed voorbereidt kun je de risico’s behoorlijk inperken.

Als journalist zou hij daarnaast vooral moeten berichten over de achtergronden van die onveiligheid en dat het vooral onveilig is als je in één van de vele townships woont, waar de armoede nog steeds groot is. Van iemand die een campagne van Oxfam Novib en STOP AIDS NOW ondersteunt zou je dat toch mogen verwachten?

Dagelijks geven de redacteuren en verslaggevers van Roadto2010 hun mening over de actualiteit rond het WK en het Afrikaanse voetbal. Vandaag is Stefan Verwer, directeur van lokaalmondiaal, aan de beurt.

De openingsceremonie van het WK vindt aanstaande vrijdag plaats in het Soccer City stadion in Johannesburg. De Amerikaanse president Barack Obama is op uitnodiging van FIFA-baas Sepp Blatter aanwezig. Of Nelson Mandela aanwezig is, wordt pas op de dag zelf bekend.

Anne Mireille Nzouankeu / Twenty Ten

Sello Hatang, Hoofd communicatie van de Nelson Mandela Foundation, gaf aan dat het afhangt van verschillende factoren. ‘Mandela is 91 jaar oud en we moeten letten op zijn gezondheid. Het is ook afhankelijk van het weer. Het is nu winter in Zuid-Afrika. We moeten Mandela de vrijheid geven op de dag zelf te beslissen.’

‘Het kan dat Mandela voorafgaand aan de ceremonie de spelers en het publiek zal begroeten. Maar hij kan niet meer dan een uur in het stadion zijn. In ieder geval heeft Mandela wel naar vier tickets gevraagd’, aldus Mandla Mandela Zwelivelile, de zoon van de winnaar van de Nobelprijs voor de Vrede.

Symbool
Na 26 jaar in de gevangenis voor politieke redenen, werd Nelson Mandela vrijgelaten op 11 februari 1990 en werd hij het symbool van de antiapartheid. De in de volksmond genoemde “Madiba”, werd bekroond met de Nobelprijs voor de Vrede in 1993 en zorgde met onderhandelingen voor een eind aan de rassenscheiding. In 1994 werd hij de eerste zwarte president van Zuid-Afrika, een positie die hij bekleedde tot 1999.

Nelson Mandela wordt op 18 juli 92 jaar. Hij verscheen op 11 februari 2010 voor het laatst in het openbaar tijdens de viering van de 20e verjaardag van zijn vrijlating.

Op maandagochtend zijn er zo’n 50.000 kaarten vrijgekomen voor het WK voetbal. Het gaat om zogenaamde “obstructed view” kaarten en ruim 35.000 dure kaartjes die zijn teruggestuurd door de sponsoren. Verslaggevers van Roadto2010 gaan in de rij staan voor tickets.

Ditmaal is er geen verkoop via internet maar zijn de tickets enkel te bemachtigen bij een officieel FIFA verkooppunt. Wij besluiten dat we een kans maken bij het kantoor in de luxe wijk Sandton in Johannesburg en gaan om acht uur ‘s ochtends met een taxi die kant op.

In de auto horen we op de radio al interviews met mensen die de hele nacht in de rij gestaan hadden. En zo vrezen we dat deze missie weleens zonder resultaat zou kunnen eindigen.

Oranje
Tegen negen uur zijn we eindelijk ter plaatse en – chauvinist als we zijn – zijn we vooral blij dat het kantoor zich naast het spelershotel van Oranje bevindt. Honderd meter voorbij het hotel staat een lange rij en geduldig sluiten we achteraan.

De man naast ons werkt op de Wits Universiteit en vraagt zich af of het zin heeft om in de rij te staan. ‘Ik moet over twee uur college geven en dan ben ik vast nog niet aan de beurt.’ Omdat hij hoort dat we Nederlanders zijn praat hij over Robben, het droomelftal van 1974, de broertjes Van de Kerkhof en over het feit dat het Nederlands elftal bij hem op de universiteit aan het trainen is.

Niks
Na een tijdje komt er een jongen aangelopen. ‘Wil je een kaartje kopen?’ Hij blijkt geen FIFA-kaartjes te hebben maar in het bezit te zijn van een kaartje voor deze rij. Hij heeft nr. 40 en staat al sinds 4 uur die ochtend in de rij. Een kaartje kopen om kans te maken op een kaartje lijkt ons teveel van het goede. We realiseren ons wel dat we voor niks in de rij staan.

We moeten eerst in de andere rij staan, aan de andere kant van de ingang. Daar  is de rij waar we een nummertje kunnen halen voor onze huidige rij. Samen met de man naast ons lopen we naar de andere rij en we besluiten in het gedrang aan de andere kant meteen voor aan te sluiten.

Kladblok
Om een nummer te krijgen moet je legitimatie tonen en we staan in een groepje mensen die enthousiast en dwingend zwaaien met Duitse, Spaanse en andere paspoorten richting de man met het kladblok.  De man met het kladblok schrijft netjes van iedereen zijn of haar naam en telefoonnummer op en geeft een nummer.

Bij het uitdelen van de nummers worden we vakkundig geregistreerd door de toegestroomde cameramensen. Wij krijgen 321 en ik vraag hoe we te weten komen wanneer we aan de beurt zijn. ‘Gewoon achteraan sluiten en wachten,’ luidt het antwoord.

We besluiten niet in de rij te gaan staan en komen bij het weglopen onze eerdere gesprekspartner weer tegen. Ook hij gaat weg en roept: ‘Net wat ik nodig heb. Word ik gefilmd in de rij en dan zul je zien dat mijn baas dat vanavond op het nieuws ziet.’

Foto door: Davina Jogi

Er is nogal wat te doen geweest omtrent de veiligheid in Zuid-Afrika tijdens het aankomende WK. Toen de FIFA in 2004 besloot dat het WK in Zuid-Afrika zou worden gehouden waren veel mensen sceptisch.

Sommige wijken in Johannesburg werden op dat moment gevaarlijker geacht dan enkele oorlogsgebieden. Inmiddels is de veiligheid enorm verbeterd en de FIFA verwacht dan ook geen enkele problemen.

Twenty Ten deelneemster Davina Jogi ging naar Johannesburg om foto’s te maken van de politie in actie.

[Show as slideshow]

[View with PicLens]