De meeste voetballers die hun schoenen aan de wilgen hebben gehangen verdwijnen langzaam uit het collectieve geheugen. Roadto2010 houdt de herinnering aan deze Vergeten Voetballers levend. Deze week: Sunday Oliseh.

Sunday Oliseh werd kampioen van Nederland met Ajax, Duits kampioen met Borussia Dortmund en veroverde goud op de Olympische Spelen van 1996 met zijn geboorteland Nigeria. Zijn meest opmerkelijke doelpunt is waarschijnlijk zijn goal tijdens de eerste poulewedstrijd op het WK in 1998. Dankzij een afstandsschot van Oliseh won Nigeria met 2-3 van Spanje, wat hen een eerste plaats in de poule opleverde.

Julius Berger
Sunday Oliseh (14 september 1974, Abavo Nigeria) begon zijn carrière als verdediger bij Julius Berger FC, een club uit de Nigeriaanse hoofdstad Lagos waar ook Taribo West, Rashidi Yekini en Gabor Lawal begonnen. In 1989 wordt de dan 15-jarige Oliseh door Club Luik (RFC de Liège) naar Europa gehaald. Hij speelt daar vier jaar. Het bevalt hem goed in België en hij besluit zich er te vestigen. Hij laat in 1995 een huis bouwen, dat hij zijn gehele carrière aanhoudt.

In zijn laatste jaar speelt hij met de Super Eagles, die eerder dat jaar de Africa Cup wonnen, op het WK in de Verenigde Staten. Op dat toernooi maakt Rashidi Yekini het eerste Nigeriaanse WK-doelpunt ooit. De ploeg wordt eerste in een zware poule en bereikt de laatste zestien. De jonge Oliseh speelt alle wedstrijden.

Eerste Nigeriaan
Na het WK vertrekt Oliseh naar AC Reggina, wat hem de eerste Nigeriaan in de Italiaanse Serie A maakt. De middenvelder speelt 29 competitiewedstrijd. Aan het eind van het seizoen degradeert Reggina en maakt Oliseh de overstap naar FC Köln. In Duitsland speelt hij twee jaar.

In 1996 wint hij op de Olympische spelen in Atlanta met de Super Eagles de gouden medaille. In de finale wint Nigeria met 3-2 van Argentinië. De Zuid-Amerikanen staan enige tijd met 2-1 voor, maar verliezen uiteindelijk met 3-2. Emmanuel Amuneke maakt de derde treffer voor Nigeria. Hij scoort in de laatste minuut. Oliseh beschouwt deze overwinning als een van de hoogtepunten van zijn carrière. ‘Het is een erg belangrijke titel en wij waren het eerste Afrikaanse team dat het won’, aldus de boomlange Nigeriaan.

Ajax
In het seizoen 1996/1997 maakt Oliseh indruk in Keulen. Hij is duidelijk gegroeid in zijn spel. De kersverse Ajax-trainer Morten Olsen, die tot die tijd Köln trainde, besluit Oliseh naar Ajax te halen. De Amsterdammers betalen 9 miljoen gulden voor de Nigeriaan. Oliseh scoort al in zijn eerste wedstrijd voor de club.

Het seizoen erna wint Ajax onder Olsen en met Oliseh in de gelederen zowel de landstitel als de beker. In Europees verband presteert de ploeg naar behoren. Ajax strandt in de kwartfinale van de UEFA Cup. Olisehs eerste jaar bij Ajax is een recordseizoen. Het doelsaldo van +90 (112-22) is ongeëvenaard in de eredivisie, en ook het behaalde puntenaantal van 89 is sinds begin jaren zeventig niet meer gezien. Oliseh scoort veel voor zijn doen, vijf keer. Zijn handelsmerken: de vrije bal en het langeafstandsschot.

Problemen en frustraties
Aan de vooravond van zijn tweede seizoen bij Ajax geeft Oliseh aan dat hij niet meer voor het nationale elftal van Nigeria wil uitkomen. ‘Het is geen eenvoudige beslissing, maar ik loop al een jaar met de gedachte rond’, licht hij toe. Het WK 1998 in Frankrijk eindigde teleurstellend voor de Nigerianen. De Olympisch kampioen sneuvelde in de achtste finales met 4-1 van Denemarken. Na afloop beschuldigden de spelers en officials elkaar van gebrek aan inzet en vertrouwen. ‘Er waren in Frankrijk problemen en frustraties,waar ik verder liever niet over praat’, aldus Oliseh.

Mafketel
Het tweede seizoen bij Ajax verloopt dramatisch. Trainer Olsen heeft een conflict met de broers Frank en Ronald de Boer en de ploeg presteert slecht. Later blijkt niet alleen Olson, maar ook Oliseh het niet zo goed met de De Boertjes kan vinden. In 2008, als alle betrokkenen inmiddels met voetballen gestopt zijn, noemt Frank de Boer Oliseh ‘een verhaal apart’, ‘een mafketel’ en ‘een irritant kreng’ in Sportweek.

De Boer: ‘Hij dacht dat-ie alles wist. Terwijl hij bij wijze van spreken net uit een ei was gekropen. Tjonge, wat was die eigenwijs, die ging zelfs van honderd meter afstand schieten.’

Oliseh reageert in De Pers. ‘Ronald en Frank de Boer hebben Ajax veel schade berokkend door halverwege het seizoen met veel geweld een vertrek naar Barcelona te forceren. Dat heeft ons het kampioenschap gekost.’ Ajax eindigt dat seizoen als zesde. Aartsrivaal Feyenoord wordt landskampioen. In de zomerstop vertrekt Oliseh naar Italië. Juventus neemt de Nigeriaan voor 20 miljoen gulden over.

Juventus
Bij Juventus brengt de verdediger niet wat er van hem verwacht wordt. Hij komt nauwelijks aan spelen toe. Oliseh beschouwt het als het dieptepunt in zijn carrière, maar er waren ook pluspunten. ‘Ik heb er veel geleerd. Het was niet altijd even leuk, maar ik mocht wel iedere dag spelen met de groten der aarde. Ik leerde bijvoorbeeld Zinedine Zidane kennen en dat was geweldig.’

Na een jaar Juventus komt hij bij Borussia Dortmund terecht. Met deze club wint hij in 2002 zijn tweede landstitel en bereikt hij de finale van de UEFA-cup. ‘Ik was toen nog steeds in goede vorm, maar mijn beste dagen lagen achter me’, zegt hij later.

En een Oliseh in vorm is net wat het Nigeriaanse nationale team in aanloop naar het WK van 2002 nodig heeft. De bond weet hem over te halen en de middenvelder voegt zich bij het team. Vlak voor het WK trekt hij zich toch terug. ‘Ik heb ruim tien jaar voor Nigeria gespeeld. Het team heeft behoefte aan een nieuwe generatie voetballers’, verklaart hij. Oliseh volgt het WK thuis.

Andere uitdagingen
Na Dortmund speelt hij twee seizoenen op huurbasis bij Bochum. Als hij daar wordt ontslagen na een vechtpartij keert hij eventjes terug bij Dortmund. In 2005 eindigt hij zijn carrière waar hij begonnen is: in België. Oliseh tekent een tweejarig contract bij Genk dat al na een half jaar wordt ontbonden. Persoonlijke redenen liggen ten grondslag aan de breuk. Bij het afscheid laat de clubleiding van Genk optekenen dat de speler na ‘16 jaar profvoetbal klaar is voor andere uitdagingen en andere doelstellingen in zijn privéleven wil bereiken’.

Oliseh richt zich op een carrière als trainer. Hij kan bondscoach van Nigeria en Senegal worden, of assistent bij landskampioen Standard Luik, maar hij kiest voor Verviers. ‘Ik wilde per se dichtbij mijn gezin zijn’, verklaart hij. ‘Als ik bondscoach wordt, zou dat betekenen dat ik continu weg ben.’ Oliseh houdt het nog geen jaar vol bij de Belgische club. In april 2009, tien maanden na zijn aanstelling, wordt hij opgevolgd door ex-Standardspeler Didier Ernst.

Afrikaans land wint WK
Naast zijn trainerschap timmert Oliseh aan de weg als voetbalanalist voor de Belgische televisie (Jupiler League) en de BBC (Afrika Cup). Zijn WK-analyse: ‘Het is heel goed mogelijk dat een Afrikaans land het WK wint. Dat het toernooi in Afrika plaatsvindt is namelijk een voordeel voor Afrikaanse landen.’

De laatste maanden duikt zijn naam regelmatig op in de media als er wordt gespeculeerd over de nieuwe bondscoach van Nigeria. Volgens ingewijden zou Oliseh de ideale assistent zijn.

Ieder jaar hangen voetbalhelden hun voetbalschoenen aan de wilgen. De meeste van hen verdwijnen langzaam uit het collectieve geheugen. Roadto2010 houdt de herinnering aan deze Vergeten Voetballers levend. Deze week: Mark Fish.

Met een 2-0 overwinning op Tunesië verovert het Zuid-Afrikaanse voetbalelftal in 1996 de  Afrika Cup. Een doorbraak in het internationale voetbal voor Bafana Bafana, na decennia van sportisolement. Het merendeel van de spelers is zwart, maar de populairste international is blank, de eenentwintigjarige verdediger Mark Fish.

Mark Anthony Fish wordt geboren op 14 maart in Kaapstad. Na het scheiden van zijn ouders vertrekt de jonge Fish naar Pretoria, de bestuurlijke hoofdstad van Zuid-Afrika. Daar volgt hij les op de Pretoria Boys’ High-school, een school waar in die dagen vooral gerugbyd wordt en voetbal als een ‘zwarte’ sport gezien wordt. Fish heeft het er niet erg naar zijn zin. ‘Het verbaast me dat Robbie Brink (van de Springboks, het nationale rugbyteam, red.) wordt beschouwd als de eerste international die de school voorbracht, terwijl ik al meerdere keren voor Bafana had gespeeld toen Brink geselecteerd werd.’

Fish begint met voetballen bij Arcadia Shepherds, een amateurclub in Pretoria. Roy Matthews, de Schotse coach van Jomo Cosmos, een club in de Zuid-Afrikaanse eerste divisie, ziet de jonge centrale verdediger spelen en vraagt of Fish zijn team wil komen versterken. Op 17-jarige leeftijd maakt Fish zijn debuut voor de club. ‘Cosmos was geen grote club zoals Kaizer Chiefs of Orlando Pirates. Matthews en Jomo Sono (vandaar de naam, red.), een van de grootste voetballers die Zuid-Afrika ooit voortbracht, zwaaiden de scepter toen ik er kwam spelen. Ik speelde veertien wedstrijden in mijn eerste en 41 in mijn tweede seizoen.’

Jomo Cosmos
In 1993 bereikt de ploeg, met Fish als centrale verdediger, geheel onverwacht de halve finale van de African Cup Winners’ Cup. Fish en de zijnen bereiken de finale niet: Jomo Cosmos verliest van Africa Sports National uit Ivoorkust.

In 1994 verkast Fish naar Orlando Pirates, de oudste club van het land. De voetballer voelt zich thuis bij zijn nieuwe club, hij komt tot bloei. In zijn eerste seizoen wordt Orlando voor het eerst in jaren landskampioen. Fish wordt uitgeroepen tot speler van het jaar. In 1995 wint Orlando de African Champions’ Cup, de Afrikaanse Champions League. Orlando is de eerste niet Noord-Afrikaanse club in elf jaar tijd die de Cup op zijn naam schrijft.

Ongelofelijk
Nog geen jaar later houdt Fish een nog grotere cup omhoog: de Afrika Cup. ‘Als je erover nadenkt was onze prestatie echt opmerkelijk, ongelofelijk zelfs.’ Zuid-Afrika is in 1996 voor het eerst aanwezig op een Afrika Cup-eindtoernooi. Het land werd tot 1992 van toernooien geweerd door de FIFA en de CAF en wist zich in 1994 niet te plaatsen. ‘Onze eerste poging was meteen een succes. We versloegen Kameroen, Angola, Algerije, Ghana en Tunesië, dat had niemand verwacht’, aldus Fish, die coach Clive Barker en “Madiba” (Nelson Mandela) beschouwt als de drijvende krachten achter de triomf.

‘Mandela groette ons en juichte ons toe vanaf de tribune en bezocht het team na afloop van de wedstrijden in het hotel om ons een hart onder de riem te steken. Onze president is een bijzondere man, we vereerden hem’, aldus Fish later tegen FIFA.com. Sommigen vinden Fish’ openbare lofzang op de eerste zwarte president opvallend, maar de voetballer ziet dat niet zo.

‘Ik ben geen kind van de apartheid. Mijn beste vriend is Edward Motale, een zwarte teamgenoot van Orlando Pirates. We gaan samen uit en bezoeken de townships. Voor mij zijn er slechts mensen, geen zwarten of blanken’

Ruw en onvoorspelbaar
Na het winnen van de Africa Cup wordt Fish de held van de natie. In de media presenteert hij zich zoals op het veld: ruw en onvoorspelbaar. Als hem na de finale wordt gevraagd hoe het is om een held te zijn zegt Fish niets, hij laat zijn broek zakken. Ook vertrouwt hij een journalist van de Cape Times toe dat hij in zijn vrije tijd gedichten schrijft. Na lang zeuren krijgt de reporter er eentje mee. De volgende dag staat Fish paginagroot grijnzend naast het bewuste gedicht afgedrukt. Later blijkt dat het een gedicht van Jim Morrison van de Doors betreft.

Lazio Roma lokt de Zuid-Afrikaan naar Europa. De keuze voor Italië is opvallend, omdat Fish ook een aanbod van Manchester United kreeg, een club die in zijn geboorteland erg populair is. Fish’ commentaar: ‘Het zijn allebei mooie clubs, maar Lazio heeft me een goed contract aangeboden. Ik hoop net zoveel indruk te maken als grote Zuid-Afrikaanse voetballers Steve “Kalamazoo” Mokone en Eddie Firmani.’

Feesh
Fish blijft een jaar in Italië. In 1997 verhuist hij toch naar Engeland om voor Bolton Wanderers te spelen. Fish maakt indruk, maar weet niet te voorkomen dat de club een jaar na zijn komst degradeert uit de Premier League. De drie seizoenen die volgen speelt Bolton een divisie lager, in de Football League First Division. Fish wordt een cultheld. Het publiek scandeert “Feesh, Feesh” als hij het veld op loopt en in de fanshop worden hoofddeksels in de vorm van een vis verkocht.

Na twee jaar eerste divisie wordt Fish samen met ploegmaat Claus Jensen aangetrokken door Charlton Athletic. Voor die club speelt hij 102 wedstrijden. In 2005 heeft Charlton hem niet meer nodig en wordt hij uitgeleend aan Ipswich Town, waar hij nauwelijks aan spelen toekomt. Door een steeds terugkerende kruisbandblessure besluit hij in 2006 zijn pensioen aan te kondigen.

Ambassadeur
In 2007 keert hij terug. Tenminste, zo lijkt het. Hij tekent een contract bij zijn oude ploeg Jomo Cosmos, maar komt niet aan spelen toe. De laatste jaren zet Fish zich in voor het promoten van voetbal in Afrika. Daarnaast is hij ambassadeur van het WK 2010.

Over de kansen van Afrikaanse landen is hij positief. ‘We hebben de beste spelers van de wereld. Als deze spelers net zo goed spelen als ze voor hun clubs doen, dan hebben we een kans.’ De fans spelen ook een rol, denkt de vedette. ‘De Zuid-Afrikanen zullen voor ieder Afrikaans land juichen, niet alleen voor Bafana Bafana.’